Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:10:52Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:10, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus: Zastępowanie tekstu - " - " na " – "

2020-08-17T07:43:37Z

Zastępowanie tekstu - " - " na " – "

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
{{Uwaga|
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Makj%C3%A1n_Aba
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Makj%C3%A1n_Aba&action=history
|nota = angielski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|
{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Kőszegi I. Miklós]]
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1286-1287)
|współrządzący =
|następca = [[Kőszegi Iván]]
}}

{|
|
|}

'''Aba Makján''' lub '''''Mokyanus''''' (* nieznana, † po 1288), węgierski szlachcic, [[palatyn]] od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]].

== Pochodzenie ==

Makján urodził się w mniej znaczącej gałęzi [[Debrő]] potężnego i rozległego klanu [[Aba]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Aba 5. Debrő-Tarján branch 1. Debrői)</ref> Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie [[Zemplén]]<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 22, 171, 195, 200, 326.</ref> Dawniej historyk [[Pál Engel|Pál Engel]] błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny [[Debrő]] i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci [[Heves]]). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja.<ref name="engel" />

== Kariera ==

Wraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i [[Kraj Zacisański|Krasju Zacisańskiego]], na przykład [[Balogsemjén Mihály]], [[Hermán Rubinus]] i [[Mizse]], zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV]] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy [[Kőszegi]] – [[Borsa]] z organów rządowych. Pomijając rywala [[Kőszegi]]ch, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez [[Aba Amadé]]go i [[Aba Péter]]a, bardzo dalekich krewnych Makjána, [[IV. László|Władysława IV]] mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę [[Elisabetta di Sicilia|Elżbietę]] i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.<ref name="Szűcs2002">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 436-437, 439.</ref>

Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána [[palatyn]]em Węgier<ref name="Zsoldos" />. Oprócz tego został on mianowany [[ispán]]em komitatów: [[Sopron]], [[Moson]] i [[Somogy]]. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina [[Kőszegi]] rządziła ''de facto'' niezależnie od monarchy w zachodnich części [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach<ref name="Zsoldos" />. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał na rozkaz króla zgromadzenie ogólne (''general congregatio'') miejscowej szlachty w komitacie [[Zemplén]], dawnej siedzibie klanu [[Aba]].<ref>Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 172, 175–176, 245.</ref> Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.<ref name="Szőcs2012">Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [''Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów'']. Magyar Országos Levéltár. str. 199–200, 210.</ref> Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., gdy wojska [[Kőszegi]]ch pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; [[Kőszegi Iván|Ivan Kőszegi]] został [[palatyn]]em od czerwca 1287.<ref name="Zsoldos" />

Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, [[IV. László|Władysław IV]] spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia [[Kumani|Kumanów]]. Gdy arcybiskup [[Lodomer]] rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami<ref name="Szűcs2002" />. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem<ref name="Szőcs2012" />, Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego [[palatyn]]a<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [''Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. str. 215.</ref>.

==Źródła==
*Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [''Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7.

*Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [''Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów'']. Magyar Országos Levéltár. ISBN 978-963-631-219-0.

*Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9.

*Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.

*Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

==Przypisy==
{{izvori}}

|
{{Urzędnik infobox
|urzędnik = Aba Makján
|imiona =
|tytulatura = Palatyn Królestwa Węgier
|grafika = Aba Makjan seal.jpg
|opis grafiki = Pieczęć Aba Makjána (1286)
|herb =
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
|1. od = 1286
|1. do = 1287
|1. powołanie =
|1. poprzednik = [[Kőszegi I. Miklós]]
|1. następca = [[Kőszegi Iván]]

|klan = [[Aba]]
|ród =
|rodzina =
|pochodzenie = węgierskie
|państwo = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
|data urodzenia = data nieznana
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = po 1288
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = I. Bökény
|matka = nieznana
|rodzeństwo =
|1. związek =
|1. związek z =
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci =
|dokonania =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Aba, Makjan}}

[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Klan Aba]]
[[Kategoria:Klany]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Aba Makján - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus: Zastępowanie tekstu - " - " na " – "