Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:11:04Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:11, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus: Zastępowanie tekstu - "skarbnik królewski" na "mistrz skarbu"

2020-09-13T04:30:53Z

Zastępowanie tekstu - "skarbnik królewski" na "mistrz skarbu"

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
{{Uwaga|
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Ampud
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ampud&action=history
|nota = angielski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Belos]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]] (1164-1174)
|współrządzący =
|następca = [[Dénes]]
}}
{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Héder Tamás]]
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]] (1165-1174)
|współrządzący =
|następca = [[Bikács Farkas]]
}}
{|
|
|}

'''Ampud''', także ''Ampod'', ''Apod'' lub ''Ompud'' (łac. ''Ompudinus'') (* nieznana, † 1186), węgierski arystokrata, [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), [[palatyn]] (ok.1164 do ok.1176).<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.</ref><ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.</ref>

== Kariera ==

Wymieniony jako „[[ispán]]” na mocy dokumentu królewskiego z 1162 r.<ref name="Markó" /> Ampud był lojalnym stronnikiem młodego [[III. István|Stefana III]], którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch stryjów, [[II. László|Władysława II]] i [[IV. István|Stefana IV]], którzy uciekli do [[Bizancjum|Cesarstwa Bizantyjskiego]] podczas panowania swojego brata, [[II. Géza|Gejza II]] i uzyskali poparcie cesarza [[Manuel|Manuela I Komnenosa]]. Po zwycięstwie nad uzurpatorem [[IV. István|Stefanem IV]] w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Stefanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, [[III. Béla|Belę]] do Konstantynopola i pozwolił Bizantyjczykom przejąć księstwo Beli, w tym Chorwację, Dalmację i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sirmium Sirmium]. Jednak dokument z 1164 r. Piotra V, [[Arcybiskup Splitu|arcybiskupa Spalato]] (obecnie Split, Chorwacja) została datowana w odniesieniu do rządów bana Ampuda, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Beli – Środkowa Dalmacja – była pod rządami Stefana w tym roku, a więc Stefan wkrótce złamał traktat z Manuelem.<ref name="Makk">Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. str. 100, 113, 161, 167.</ref>

Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stefana w Dalmacji. Jako [[ban całej Slawonii]] poprowadził karną wyprawę i zdobył [[Zara|Zadar]] w 1164 r.<ref name="Markó" /> Gdy Stefan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i pojmała ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Sebastos sebastosa]'' Nicephorusa Chalouphesa, bizantyjskiego gubernatora prowincji.<ref name="Makk" /> Bezskutecznie oblegał Spalato, ale odzyskał [[Biograd na Moru]] i [[Šibenik]], ponieważ królewskie przywileje wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Stefana III potwierdzały również posiadłości w obu miastach.<ref>Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. str. 261.</ref><ref name="Makk" />

Według nieautentycznego dokumentu królewskiego Ampud był [[ispán]]em komitatu [[Csanád]] w 1171 r.<ref name="Zsoldos" /> Zachował swoje pozycje po koronacji [[III. Béla|Beli III]] w 1172 r.,co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce o tron przeciwko księciu [[Géza magyar királyi herceg|Gejzie]]<ref name="Markó" />.

W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody [[Rátót I. Leusták|Eustachego I Rátóta]], wysłanego przez Belę III, aby walczyli razem z Bizancjum przeciwko Seldżukom w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Myriokefalon bitwie pod Myriokefalon]. Bitwa była ciężką porażką sił bizantyjsko-antiocheńsko-węgierskich.<ref name="Markó" /><ref name="Makk" /> Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r.<ref>Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. str. 411.</ref>

==Rodzina==

Jego imiennik, syn Ampuda, służył jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]] w 1199 r., lecz nie ma więcej informacji o nim.<ref name="Zsoldos" /> Jego wnuk [[Dénes, syn Apoda|Dénes]] zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako [[mistrz skarbu]] (1216–1224) i utrzymując pozycję [[palatyn]]a (1227–1228, 1231–1234) za panowania [[II. András|Andrzeja II]].<ref name="Markó" /><ref name="Zsoldos" />

==Źródła==
* Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-5268-X.

* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.

* Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4.

* Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.

* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

|
{{Urzędnik infobox
|urzędnik = Ampud (węg.) Ampod (węg.) Apod (węg.) Ompud Ompudinus (łac.)
|imiona =
|tytulatura = [[Ban całej Slawonii]] [[Palatyn Królestwa Węgier]]
|grafika =
|opis grafiki =
|herb =
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[Ban całej Slawonii]]
|1. od = 1164
|1. do = 1174
|1. powołanie =
|1. poprzednik = [[Belos]]
|1. następca = [[Dénes]]

|2. tytuł = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
|2. od = 1165
|2. do = 1174
|2. powołanie =
|2. poprzednik = [[Héder Tamás]]
|2. następca = [[Bikács Farkas]]

|klan =
|ród =
|rodzina =
|pochodzenie = węgierskie
|państwo = [[Królestwo Węgier]] w unii personalnej z [[Królestwem Chorwacji]]
|data urodzenia = data nieznana
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = 1186
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec =
|matka =
|rodzeństwo =
|1. związek =
|1. związek z =
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci = II. Ampud
|dokonania =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

== Przypisy ==
{{izvori}}

{{SORTUJ:Ampud}}

[[Kategoria:Banowie jednolitej Chorwacji]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
[[Kategoria:Ród nieznany]]
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategoria:Zmarli w 1186]]
[[Kategoria:Zmarli w XII wieku]]

Ampud - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus: Zastępowanie tekstu - "skarbnik królewski" na "mistrz skarbu"