Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:11:35Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:11, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus: Zastępowanie tekstu - " - " na " – "

2020-08-17T06:35:34Z

Zastępowanie tekstu - " - " na " – "

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_w%C4%99gierski_(1268-1278)
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrzej_w%C4%99gierski_(1268-1278)&action=history
|nota = polski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[brak informacji]]
|gl_članak_funkcija = [[Książę Slawonii]] (1274-1278) ??
|współrządzący =
|następca = [[brak informacji]]
}}

{|
|
|}

'''András''' ''szlavóniai herceg'' (pol. ''Andrzej Slawoński'', chor. ''Andrija'') (* [[1268]], † [[1278]]) – książę [[Slawonia|Slawonii]] i [[Władcy Chorwacji|Chorwacji]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Młodszy syn króla [[Stefan V węgierski|Stefana V]] i [[Elżbieta Kumanka (królowa węgierska)|Elżbiety Kumanki]], córki wodza Kumanów ([[Połowcy|Połowców]]), [[Kocjan (chan)|Kötenyego]] (Kocjana), brat króla [[Władysław IV Kumańczyk|Władysława IV]].

== Życiorys ==
Andrew urodził się w 1268 roku<ref name="K&M">Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [Władcy dynastii Arpadów] (węgr.). I.P.C. Könyvek. ppendix 5, str. 274.</ref>. Był drugim synem (i najmłodszym dzieckiem) Stefana V, który nosił tytuł ''Młodszego Króla Węgier'', gdyż w czasie narodzin Andrzeja, Stefan współrządził ze swoim ojcem (dziadkiem Andrzeja), [[Bela IV|Bélą IV]], ''Straszym Królem''<ref name="K&M" />. Matką Andrzeja była Elżbieta Kumanka<ref name="K&M" />.

Po śmierci Béli IV w 1270 roku, ojciec Andrzeja został jedynym królem Węgier, ale zmarł dwa lata później<ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 107-110</ref>. Ponieważ Andrzej był młodszym synem Stefana, na tron wstąpił starszy syn Stefana, dziesięcioletni [[Władysław IV Kumańczyk|Władysław IV]]<ref name="Engel" />. I choć to on teoretycznie był władca, to formalnie władzę sprawowała jego matka Elżbiety jako regenta. Jednak w rzeczywistości o kontrolę nad rządami walczyły, konkurujące ze sobą klany najbogatszych rodów szlacheckich, w tym rody [[Ród Csáks|Csáks]] i [[Ród Kőszegis|Kőszegis]]<ref name="Engel" />.

== Książę Slawonii ==
[[Henryk Kőszegi]], ban Slawonii, razem ze wspólnikiem [[Joachim Gutkeled|Joachimem Gutkeledem]] (dwukrotnym skarbnikiem królestwa Węgier, który wcześniej trzymał Władysława IV w niewoli), porwał sześcioletniego Andrzeja. w lipcu 1274 roku, zabierając go do Slavonii i próbował wykorzystać w rozgrywkach dynastycznych przeciwko jego bratu Władysławowi<ref name="Engel" /><ref name="Érszegi">Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). "Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]"; [w:] Solymosi, László. ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [Historyczna chronologia Węgier, Tom I: Od początku do 1526] (po węgiersku.). Akadémiai Kiadó. str. 170–182</ref><ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2015). "''[https://mult-kor.hu/arpad-hazi-remhistoriak-20150527 <nowiki>Meghal a király: Árpád-házi rémhistóriák [Król umiera: horrory z dynastii Árpádów]</nowiki>]''". ''Múlt-kor'' (po wegiersku) (Nyár (Lato)): str. 9-16, 53.</ref>. Jednak rywal Kőszegiego i Gutkeleda, [[Piotr Csák|Peter Csák]] wraz ze stronnikami, pokonali wojska porywaczy pod koniec września i uwolnili Andrzeja<ref name="Engel" /><ref name="Érszegi" />. To wówczas w liście datowanym na koniec 1274 roku, Andrzej jest wymieniany jako ''książę Slawonii i Chorwacji'' (poza tym był on także nazwany ''księciem Andrzejem'')<ref name="Zsoldos" />. Zgodnie z teorią naukowców, poprzedni tytuł był używany tylko dla podkreślenia, że Andrzej był prawowitym spadkobiercą jego 12-letniego starszego brata i został użyty w czasie, w którym planowano małżeństwo Andrzejem z krewną [[Rudolf I Habsburg|Rudolfa I Habsburga]]<ref name="Zsoldos" />.

Andrzej zmarł w wieku dziesięciu lat, między 6 kwietnia a 6 listopada 1278 roku<ref name="Érszegi" />.

== Dwóch fałszywych Andrzejów ==
Bezdzietny brat Andrzeja, Władysław IV został zamordowany 10 lipca 1290 roku<ref name="Érszegi" /><ref name="Engel" />. Na tronie zastąpił go jego daleki krewny, [[Andrzej III]] i został koronowany na króla 23 lipca<ref name="Érszegi" /><ref name="Engel" />. Jednak pewien poszukiwacz przygód ogłosił, że jest prawdziwym, młodszym bratem króla Władysława, twierdząc, że ma on za sobą Węgry przeciwko Andrzejowi III<ref name="Érszegi" />. Poprzez pokazanie swojego specyficznego znamię, podobnego do znamienia zmarłego księcia, oszusta przekonał nawet siostrę Stefana V – [[Święta Kinga|Kingę]], żonę [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], księcia krakowskiego<ref name="Zsoldos" />. Fałszywy książę Andrzej najechał Węgry z Polski, ale dowódca króla Andrzeja, Jerzy Baksa stawił mu opór, zmuszając do powrotu do Polski przed 18 listopada<ref name="Érszegi" />. Pretendent został w krótkim czasie zamordowany przez swoich węgierskich protektorów<ref name="Érszegi" />.

W 1317 nowy poszukiwacz przygód ogłosił się księciem Andrzejem, tym razem na [[Majorka|Majorce]]<ref name="Zsoldos" />. On i jego uwięzienie, zostały opisane w korespondencji pomiędzy [[Sancho I (król Majorki)|Sancho]], [[Królowie Majorki|królem Majorki]], a [[Robert I Mądry|Robertem]], [[Królestwo Neapolu|królem Neapolu]], który był stryjem [[Karol Robert|Karola I]] na Węgrzech<ref name="Zsoldos" />. Los drugiego fałszywego księcia Andrzeja jest nieznany.

== Bibliografia ==
* [[Włodzimierz Dworzaczek|Dworzaczek W.]], ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 85.
* Romisics Ignác, ''Historia Węgier'', wyd. Media Rodzina, Poznań 2018,

* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
* Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). "Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]"; [w:] Solymosi, László. ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [Historyczna chronologia Węgier, Tom I: Od początku do 1526] (po. węgiersku.). Akadémiai Kiadó. str. 79–187. ISBN 963-05-2661-1.
* Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [Władcy dynastii Arpadów] (węgr.). I.P.C. Könyvek. ISBN 963-7930-97-3.
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawa rodzinna: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w 1260] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
* Zsoldos, Attila (2015). "''[https://mult-kor.hu/arpad-hazi-remhistoriak-20150527 <nowiki>Meghal a király: Árpád-házi rémhistóriák [Król umiera: horrory z dynastii Árpádów]</nowiki>]''". ''Múlt-kor'' (po węgiersku) (Nyár (Lato)): 49–53. ISSN 2061-3563.

== Przypisy ==
{{izvori}}

|
{{Władca infobox
|władca = András ''szlavóniai herceg'' (węg.) Andrzej Slawoński (pol.) Andrija (chor.)
|imiona =
|tytulatura = książę Slawonii i Chorwacji
|grafika =
|opis grafiki =
|herb = Arpad.png
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[Książę Slawonii]]
|1. od = 1274
|1. do = 1278
|1. koronacja =
|1. poprzednik =
|1. następca =
|dynastia = [[Arpadowie]]
|data urodzenia = [[1268]]
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = [[1278]]
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = [[Stefan V węgierski|Stefan V]]
|matka = [[Elżbieta Kumanka (królowa węgierska)|Elżbieta Kumanka]]
|rodzeństwo = [[Elżbieta Kumanka (królewna węgierska)|Elżbieta]] / Erzsébet [[Katarzyna węgierska (królowa serbska)|Katarzyna]] / Katalin [[Maria Węgierska|Maria]] / Mária [[Anna węgierska|Anna]] [[Władysław IV Kumańczyk]] / IV. László [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]
|1. związek z =
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci =
|odznaczenia =
|commons = Category:Andrew of Slavonia
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Arpadowie, Andras herceg}}

[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Węgierscy książęta]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1268]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1278]]
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

András szlavóniai herceg - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus: Zastępowanie tekstu - " - " na " – "