Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:11:30Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:11, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 12:14, 21 lip 2020

2020-07-21T12:14:10Z

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
{{Uwaga|
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Apa_of_Slavonia
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Apa_of_Slavonia&action=history
|nota = angielski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[brak informacji]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br>(1157-1158)
|współrządzący =
|następca = [[brak informacji]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Héder Henrik]]
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1158)
|współrządzący =
|następca = [[Gábor]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Belos]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br>(1164-1171)
|współrządzący =
|następca = [[brak informacji]]
}}

{|
|
|}

'''Apa''' lub ''Appa'' (także ''Alban'') († po 1161), węgierski szlachcic, zajmował stanowiska dworskie i osiągnął godność [[Ban całej Slawonii|bana Slawonii]] w ostatnim okresie panowania króla Węgier [[II. Géza|Gejzy II]].

== Pochodzenie ==

Jego pochodzenie nie jest znane, ale jego brat był wpływowym i dobrze wykształconym duchownym, [[arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Ostrzyhomia]], [[Banffi Lukács|Łukasz]].<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 437.</ref> Według [[Wertner Mór|Mór Wertner]] ojcem imiennika Apy był Apa, o którym mówiono, że był jednym z potężnych władców w 1108 r. za panowania króla [[Koloman Uczony|Kolomana Uczonego]]. Od XVIII wieku kilku historyków i genealogów próbowało połączyć Apę i Łukasz z różnymi znanymi klanami w królestwie Węgier, głównie z wybitnym klanem [[Gutkeled]]. Historyk Kállay Ubul|Ubul Kállay]] argumentował, że Apa i Łukasz byli synami [[Alexius Gutkeled|Aleksusa Gutkeleda]], [[Ban całej Slawonii|bana Slawonii]] za panowania [[II. István|Stefana II]].<ref name="Körmendi">Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [''Lucas'']". W: Beke, Margit (red.). ''Esztergomi érsekek 1001–2003'' [''Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003'']. Szent István Társulat. str. 68.</ref>

== Kariera ==

Apa został wspomniany po raz pierwszy w aktach mu współczesnych w 1148 r., gdy już wspomniano o nim w liście przywilejów [[II. Géza|Gejzy II]]<ref name=Thoroczkay>Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. str. 100, 185.</ref>. Został nazwany „''apud regem gratiosissimus''” w 1150 r., odzwierciedlając jego wybitny status na dworze królewskim do tego czasu<ref name="Körmendi">Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [''Lucas'']". W: Beke, Margit (red.). ''Esztergomi érsekek 1001–2003'' [''Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003'']. Szent István Társulat. str. 68.</ref>. Funkcjonował jako [[ispán]] w komitacie [[Bodrog]] w 1156 r., ale mógł on mieć godność z poprzedniej dekady, kiedy to często wspominano go jako ''[[ispán]]a'' bez konkretnego komitatu<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 26, 41, 141.</ref>. Bracia – Apa i Łukasz – zyskali na znaczeniu po odejściu regenta króla Gejzy, [[Beloš]]a, który został pohańbiony na dworze królewskim i zbiegł z Węgier pod koniec 1157 r.<ref name="Markó" /> Jako jego następca Apa został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]]. Jest prawdopodobne, że nosił tę godność aż do śmierci Gejzy w 1162 r.<ref name="Zsoldos" /> W tym charakterze rządził dalmatyńskim regionem przybrzeżnym (Wybrzeże Chorwacji lub Primorje), a obszar między rzekami Drawą i Sawą nadal nie podlegał jego jurysdykcji<ref name="Körmendi">Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [''Lucas'']". W: Beke, Margit (red.). ''Esztergomi érsekek 1001–2003'' [''Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003'']. Szent István Társulat. str. 68.</ref>. Ponieważ w ostatnich latach panowania Gejzy II nie było znanego urzędnika z godnością [[palatyn]]a Węgier, możliwe jest, że Apa był najpotężniejszym świeckim powiernikiem monarchy po odejściu Beloša, podczas gdy Łukasz został wyniesiony do godności arcybiskupa Ostrzyhomia, stając się jednocześnie głową Kościoła na Węgrzech.<ref name="Markó" />

Według nieautentycznego dokumentu, pełnił również funkcję [[sędzia królewski|sędziego królewskiego]] (łac. ''curialis came maior'') w 1158 r. Dokument odnosi się również do pewnego Emeryka, który nosił tytuł „''curialis comes minor''”, co jest możliwą pierwszą wzmianką. urzędu wice-sędziego królewskiego.<ref name="Zsoldos" /> Ban Apa posiadał ziemie w północno-wschodniej części Węgier, głównie komitaty [[Ung]] i [[Zemplén]]. Był właścicielem wsi Kána (dzisiejsze ruiny archeologiczne w Budapeszcie). Wzniósł tam opactwo benedyktyńskie.<ref>F. Romhányi, Beatrix (2000). ''Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon: Katalógus'' [''Klasztory i kolegia w średniowiecznych Węgrzech: Katalog'']. Pytheas. str. 45.</ref>

Zgodnie z dekretem papieża [[Aleksander III|Aleksandra III]], gdy legat papieski, kardynał [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pietro_di_Miso Pietro di Miso] został wysłany na Węgry, aby przekazać paliusz Łukaszowi w Ostrzyhomiu w 1161 r., brat arcybiskupa „Alban” (obecnie uczeni identyfikowali go z Apą) ''przekazał konia dla legata'', gdy Pietro i jego eskorta przejechali węgierską granicę z Dalmacją (dlatego Apa prawdopodobnie nadal funkcjonował jako ban w tym roku). List głosi, że arcybiskup Łukasz martwił się, że ten krok można uznać za symonię w Kurii Rzymskiej. Papież Aleksander uspokoił prałata biblijnymi zwrotami. To ostatnia wzmianka o Apie jako żywej osobie<ref name=Thoroczkay/>.

==Przypisy==
{{izvori}}

==Źródła==
* F. Romhányi, Beatrix (2000). ''Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon: Katalógus'' [''Klasztory i kolegia w średniowiecznych Węgrzech: Katalog'']. Pytheas. ISBN 963-7483-07-1.

* Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [''Lucas'']". W: Beke, Margit (red.). ''Esztergomi érsekek 1001–2003'' [''Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003'']. Szent István Társulat. str. 59–72. ISBN 963-361-472-4.

* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.

* Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.

* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

|
{{Urzędnik infobox
|urzędnik = Apa (węg.)
|imiona =
|tytulatura = [[Ban całej Slawonii]]<br>[[Sędzia królewski]]
|grafika =
|opis grafiki =
|herb =
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[Ban całej Slawonii]]
|1. od = 1157
|1. do = 1158
|1. powołanie =
|1. poprzednik = nieznany
|1. następca = nieznany

|2. tytuł = [[Sędzia królewski]]
|2. od = 1158
|2. do = 1158
|2. powołanie =
|2. poprzednik = [[Héder Henrik]]
|2. następca = [[Gábor]]

|3. tytuł = [[Ban całej Slawonii]]
|3. od = 1164
|3. do = 1171
|3. powołanie =
|3. poprzednik = [[Belos]]
|3. następca = [[brak informacji]]

|klan =
|ród =
|rodzina =
|pochodzenie = węgierskie
|państwo = [[Królestwo Węgier]]
|data urodzenia = data nieznana
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = po 1161
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = nieznany
|matka = nieznana
|rodzeństwo = [[Banffi Lukács|Lukács]]
|1. związek =
|1. związek z =
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci =
|dokonania =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Apa}}

[[Kategoria:Banowie jednolitej Chorwacji]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
[[Kategoria:Ród nieznany]]
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategoria:Zmarli w XII wieku]]

Apa - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 12:14, 21 lip 2020