Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:12:31Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:12, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 04:46, 13 wrz 2020

2020-09-13T04:46:40Z

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
{{Uwaga|
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Solomon_Atyusz
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Solomon_Atyusz&action=history
|nota = angielski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|
{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Miska, syn Salamona]]
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]] (1214-1215)
|współrządzący =
|następca = [[Dénes, syn Ampuda]] lub [[Dénes, syn Apoda]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Kán I. Gyula]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban jednolitej Chorwacji]] (1220)
|współrządzący =
|następca = [[Atyusz III. Atyusz]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Atyusz III. Atyusz]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban jednolitej Chorwacji]] (1222-1224)
|współrządzący =
|następca = [[Mihály, syn Ampuda]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Aladár]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]] (1226-1227)
|współrządzący = [[Valeginus]]
|następca = [[Monoszló I. Tamás]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik = [[Bár-Kalán Bánk]]
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]] (1222)
|współrządzący = [[Bár-Kalán Pósa]] [[Atyusz Lőrinc]]
|następca = [[Negol Batiz]]
}}

{|
|
|}

'''Atyusz Salamon''' (* nieznana, † 1227÷33), węgierski wielmoża, [[sędzia królewski]] przez krótki okres 1222 roku, za panowania króla Węgier [[II. András|Andrzeja II]].<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 29, 43-44, 62, 169, 174, 231.</ref>

== Rodzina ==

Urodził się jako drugi syn [[Atyusz II. Miska|Miski II]], który był wychowawcą młodego księcia [[IV. Béla|Beli]]. Jego starszym bratem był [[Atyusz III. Miska|Miski III]], która działał jako [[ispán]] w komitacie [[Vas]] w 1214 roku. Salamon miał kilku kuzynów, w tym [[Atyusz III. Atyusz|Atyusza III]] i [[Atyusz Lőrinc|Laurentego]], kariery trzech z nich przeplatały się wiele razy.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Atyusz)</ref>

Żoną Salamona była niejaka Ahalyz (także Elżbieta), która przyjechała z Francji na Węgry, przywieziona przez Atyusza III i osiedliła się w rodzinnym majątku Widhor w komitacie [[Valkó]]<ref name="Nemes">Nemes, Gábor (2006). ''Az Atyusz nemzetség''. W: J. Újváry, Zsuzsanna (red.). ''Tanulmányok évszázadok történelméből'' [''Eseje o wiekach historii'']. Pázmány Péter Catholic University. str. 23, 26-27.</ref>. Pobrali się po 1224 r., po śmierci pierwszego męża Ahalyzy, [[Negol Batiz|Batiza Negola]], który w 1222 r. zastąpił Salamona na stanowisku [[sędzia|sędziego królewskiego]] i sprawował urząd do śmierci. Ahalyz była pokojówką honorową królowej [[Courtenay Jolán|Jolanty]], drugiej małżonki króla Andrzeja II<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 270, 287.</ref>. Salamon i Ahalyz nie mieli dzieci, a po śmierci Salamona francuska szlachcianka po raz trzeci poślubiła [[Bajóti Bertrand|Bertranda Bajótiego]], według współczesnego dokumentu z 1244 r.<ref name="Nemes" />

== Kariera ==

Salamon został po raz pierwszy wymieniony jako [[mistrz skarbu]] w 1214 r.; poprzednie prace archontologiczne i biograficzne (np. Wertner) określały go jako pierwszego znanego urzędnika, który został powołany na to stanowisko,<ref name="Nemes" /><ref name="Markó" /> niemniej jednak [[archontologia]] [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]] nakreśliła wstępne założenia stanowiska z XII wieku<ref name="Zsoldos" />. Pełnił tę funkcję do 1215 r., gdy zastąpił go [[Ampod fia Dénes|Dénes, syn Ampuda]], najbardziej zaufanego doradcy finansowego Andrzeja II. Jak podaje ''[[Regestrum Varadinense]]'', w tym czasie w 1214 r. Salamon działał również jako [[ispán]] komitatu [[Bács]]<ref name="Nemes" />. W następnym roku był [[ispán]]em komitatu [[Nyitra]]<ref name="Zsoldos" />. Zgodnie z dokumentem wydanym w 1215 r. Salamon poprzednio bezprawnie uzurpował sobie ziemię pewnego rycerza o imieniu Wilermus między [[Mura|Murą]] a [[Drawa|Drawą]]<ref name="Nemes" />.

Według niektórych opinii, Salamon brał udział w zabójstwie królowej [[Gertruda|Gertrudy]] w 1213 r.<ref name="Markó" />, jednak założenie to było nieuzasadnione, gdyż wstąpił na dwór książęcy [[IV. Béla|Beli]], który nigdy nie zapomniał o matce i wyrażał dla niej głęboki szacunek w wielu swoich królewskich dokumentach, a następnie ukarał żywych winowajców. [[II. András|Andrzej II]] został zmuszony do podzielenia się swoimi królestwami ze swoim spadkobiercą, dlatego Bela został [[Książę Slawonii|księciem Slawonii]] w 1220 r., zaś Salamon został mianowany [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]] jako lojalny zwolennik Beli (znał go od dzieciństwa)<ref name="Zsoldos" />. Wkrótce zastąpił go kuzyn Atyusz III. Kiedy Andrzej II skutecznie spacyfikował niezadowolony ruch oporu szlachty, który doprowadził do wydania [[Złota Bulla 1222|Złotej Bulli]] z 1222 r., Salamon został mianowany [[sędzia|sędzią królewskim]] pod koniec 1222 r., zastępując swojego kuzyna [[Atyusz Lőrinc|Laurentego Atyusza]], lecz na krótko opuścił stanowisko<ref name="Markó" />. Dokument królewski z 1227 r. wymienia go również jako [[ispán]]a komitatu [[Moson]] w 1222 r.<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce Salamon po raz drugi został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]] i zachował tę godność do 1224 r.<ref name="Zsoldos" /> Poza tym pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Zala]]<ref name="Zsoldos" />.

W 1226 roku został ponownie wymieniony jako [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] w książęcym statucie nowego [[Książę Slawonii|księcia Slawonii]] [[Koloman Halicki|Kolomana Halickiego]], wydanego w Splicie (Spalato).<ref name="Nemes" /> Utrzymywał tę godność obok [[Valeginus]]a. To wówczas po raz pierwszy urząd został podzielony na dwa odrębne banaty, jednak nie było pewności, kto był odpowiedzialny odpowiednio za jurysdykcję slawońską, a kto za chorwacką<ref name="Zsoldos" />. W następnym roku Salamon pojawił się ponownie jako jedyny urzędnik, gdy uczestniczył jako świadek w procesie.<ref name="Nemes" /> Zmarł przed 1233 r., kiedy w ustaleniu granic wspomniano, że jego poprzednie trzy dobra przeszły na własność miejscowego szlachcica [[Igmánd Andás]]a<ref name="Nemes" />.

==Przypisy==
{{izvori}}

==Źródła==

* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.

* Nemes, Gábor (2006). ''Az Atyusz nemzetség''. W: J. Újváry, Zsuzsanna (ed.). ''Tanulmányok évszázadok történelméből'' [''Eseje o wiekach historii'']. Pázmány Péter Catholic University. str. 13–39. ISBN 963-9206-24-5.

* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

|
{{Urzędnik infobox
|urzędnik = Atyusz Salamon
|imiona =
|tytulatura = [[Mistrz skarbu]] Ban jednolitej Chorwacji Sędzia królewski
|grafika =
|opis grafiki =
|herb =
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =

|1. tytuł = [[Mistrz skarbu]]
|1. od = 1214
|1. do = 1215
|1. powołanie =
|1. poprzednik = [[Miska, syn Salamona]]
|1. następca = [[Dénes, syn Ampuda]] lub [[Dénes, syn Apoda]]

|2. tytuł = [[Ban jednolitej Chorwacji]]
|2. od = : (1) 1220, (2) 1222, (3) 1226
|2. do = : (1) 1220, (2) 1224, (3) 1227
|2. powołanie =
|2. poprzednik = 1. [[Kán I. Gyula]] 2. [[Atyusz III. Atyusz]] 3. [[Aladár]]
|2. następca = 1. [[Atyusz III. Atyusz]] 2. [[Mihály, syn Ampuda]] 3. [[Monoszló I. Tamás]]

|3. tytuł = [[Sędzia królewski]]
|3. od = 1222
|3. do = 1222
|3. powołanie =
|3. poprzednik = [[Bár-Kalán Bánk]]
|3. następca = [[Negol Batiz]]

|klan =
|ród =
|rodzina = [[Atyusz]]
|pochodzenie = węgierskie
|państwo = [[Królestwo Węgier]] w unii personalnej z [[Królestwem Chorwacji]]
|data urodzenia = data nieznana
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = między 1227 a 1233
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = [[Atyusz II. Miska|II. Miska]]
|matka = nieznana
|rodzeństwo = [[Atyusz III. Miska|III. Miska]]
|1. związek = żona
|1. związek z = '''Ahalyza (lub Elżbieta)'''
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci =
|dokonania =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Atyusz, Salamon}}

[[Kategoria:Atyusz]]
[[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
[[Kategoria:Banowie jednolitej Chorwacji]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
[[Kategoria:Rody]]
[[Kategoria:Ród Atyusz]]
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Atyusz Salamon - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 04:46, 13 wrz 2020