Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:11:52Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:11, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 09:11, 1 mar 2021

2021-03-01T09:11:21Z

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_I_%C5%9Awi%C4%99ty
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stefan_I_%C5%9Awi%C4%99ty&action=history
|nota = polski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

'''I Szent István''', urodzony jako '''''Vajk''''' (pol. ''Stefan I Święty'', zwany ''Węgierskim''<ref>[http://brewiarz.katolik.pl/czytelnia/swieci/08-16a.php3 św.Stefan Węgierski]. – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]</ref>) (* ok.969<ref>H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 5, kolumna 304. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84, podaje, że Stefan urodził się dokładnie w 969 roku.</ref>, † 15 sierpnia 1038) – [[władcy Węgier|książę Węgier]] od [[997]] roku, król od [[1001]] roku z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Pierwszy węgierski władca [[Koronacja|koronowany]] na króla. W ciągu swojego panowania zjednoczył węgierskie plemiona w jedno feudalne państwo. Znacznie powiększył terytorium Węgier oraz doprowadził do końca proces ich chrystianizacji. Założyciel dwóch [[Archidiecezja|arcybiskupstw]] w [[Ostrzyhom]]iu i [[Kalocsa|Kalocsy]] oraz ośmiu biskupstw, [[święty]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].

== Wczesne lata życia ==
Był synem księcia Węgier [[Gejza|Gejzy]] i jego żony [[Sarolta|Sarolty]] – córki [[Gyula Siedmiogrodzki|Gyuli Siedmiogrodzkiego]]. W starszej literaturze utrzymywał się pogląd, że jego matką była [[Adelajda Biała Knegini]], rzekoma siostra [[Mieszko I|Mieszka I]]. Obecnie pogląd ten został zarzucony, a Adelajda uznawana jest przez badaczy za postać fikcyjną. Wspomniany ojciec Sarolty wyznawał wprawdzie chrześcijaństwo, tyle że przyjął on chrzest z [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]]. Sarolta, mimo że na dworze swojego ojca również została ochrzczona w obrządku greckim przez biskupa [[Hieroteos]]a, nie wytrwała w tej wierze. Według legendy Vajk (tak brzmiało pogańskie imię syna Gejzy) przyjął sakrament chrztu z rąk [[Święty Wojciech|św. Wojciecha]] i otrzymał imię Stefan dla uczczenia pamięci św. Stefana I, papieża z III wieku. Być może owo imię zostało wybrane z innych powodów, gdyż pochodzi ono od greckiego słowa στεφανος (stefanos), co oznacza ''ukoronowany''. Dawniej wybór imienia dla dziecka nie był sprawą przypadkową. Miało ono bowiem być wyznacznikiem losów osoby, która je otrzymywała. Wynikałoby stąd, że celem Stefana miało być podniesienie Węgier do rangi królestwa. Powód nadania synowi Gejzy imienia Stefan mógł jednak być inny. Oto bowiem narzeczona Stefana, księżniczka bawarska [[Gizela Bawarska|Gizela]] pochodziła z diecezji [[Pasawa|pasawskiej]]. Z miasta tego wywodził się również święty o imieniu Stefan i oto dla uczczenia pamięci tegoż świętego nadano Vajkowi jego imię.

Kiedy Stefan osiągnął wiek dorosły, jego ojciec Gejza zwołał wiec, który zadecydował, że jego syn zostanie jego następcą jako [[książę]] Węgrów. Decyzja ta, jakkolwiek niezgodna ze zwyczajem plemion węgierskich, wprowadzała zasadę sukcesji na wypadek śmierci panującego.

W roku 996<ref>Praca zbiorowa: ''Oxford – Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie – Arabowie na półwyspie pirenejskim''. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 245. ISBN 978-83-7425-697-1.</ref> Stefan poślubił Gizelę, córkę księcia bawarskiego [[Henryk II Kłótnik|Henryka Kłótnika]]. Stał się tym samym szwagrem przyszłego [[Święty Cesarz Rzymski|cesarza]] [[Henryk II Święty|Henryka II]], syna Henryka Kłótnika. Wraz z Gizelą na dwór jej męża przybyli niemieccy rycerze, którzy siłą swego oręża mieli dopomóc dziełu chrystianizacji Węgier.

== Władca Węgrów ==
Stefan objął rządy po śmierci swojego ojca, w 997 r. W początkach swojego panowania musiał uporać się ze swoim wujem [[Koppány]]em, który był potężnym pogańskim władcą w okolicach [[Somogy (księstwo)|Somogy]]. Pokonał go w bitwie koło [[Veszprém]], i po tym zwycięstwie przyjął tytuł wielkiego księcia Węgrów. Do zwycięstwa Stefana przyczynili się w dużej mierze rycerze niemieccy, dowodzeni przez dwóch jego braci – Honta i [[Pázmányi]]ego. Mniej więcej w tym samym czasie węgierski władca założył klasztor benedyktynów w miejscowości [[Pannonhalma]]. Tak więc Stefan rozszerzył swoje panowanie na terenie [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], ale nadal nie we wszystkich częściach Węgier uznawano jego władztwo.

== Pierwszy król Węgier ==
Zgodnie z węgierską tradycją historyczną papież [[Sylwester II]], za zgodą cesarza [[Otton III (cesarz rzymski)|Ottona III]] posłał Stefanowi wspaniałą złotą koronę zwieńczoną krzyżem apostolskim, a wraz z nią list , w którym oficjalnie uznawał władcę Madziarów za katolickiego króla Węgier. Ten czyn następcy św. Piotra był potem interpretowany jako jego zgoda na uwolnienie Węgier spod zależności [[Niemcy|Niemiec]]. Koronacja królewska Stefana I odbyła się 25 grudnia 1000 r. lub 1 stycznia 1001 r.

Z osobą pierwszego króla Węgier związane są pojęcia [[Kraje Korony Świętego Stefana]] oraz [[Korona świętego Stefana|Święta Korona]]. Pierwszego z nich zaczęto później używać dla określenia wszystkich ziem wchodzących w skład historycznego Królestwa Węgier. Drugie z kolei odnosi się do owej bogato zdobionej, przecudnej korony, która zgodnie z legendą miała stanowić dar papieża Sylwestra II dla Stefana. Jej powstanie jest jednak datowane dopiero na XII wiek. Wynika z tego, że pierwszy władca Królestwa Węgier ''de facto'' nigdy nie miał z nią styczności.

Po swojej koronacji lub krótko przed nią Stefan I utworzył pięć biskupstw: w [[Veszprém]], [[Győr]], [[Vác]], [[Kalocsa|Kalocsy]] i w [[Bihar]] oraz arcybiskupstwo w [[Ostrzyhom]]iu ([[Język węgierski|węg.]] Esztergom). W ten sposób węgierski monarcha chciał powołać do życia węgierską organizację kościelną, która byłaby niezależna od biskupstw niemieckich. Ponadto Stefan I dokonał podziału administracyjnego terytorium swojego królestwa dzieląc je na [[komitat]]y (łac. comitatus, węg. megye).

Stefan I walczył z pogaństwem i umacniał wiarę chrześcijańską nie tylko siłą oręża, ale również poprzez wprowadzanie różnego rodzaju przepisów prawa. W początkach swojego panowania wydał rozporządzenie, w którym na każde dziesięć wsi nakładano obowiązek budowy kościoła. Na jego prośbę do Węgier przybyli duchowni katoliccy z innych krajów. Ich celem miało być nawracanie Węgrów na wiarę Chrystusową. Benedyktyn [[Anastazy-Astryk]] został doradcą króla, a [[Gerard Sagredo|Św. Gerard Sagredo]] nauczycielem królewskiego syna, [[Święty Emeryk|Emeryka]] ([[Język węgierski|węg.]] Imre).

Około 1003 r. Stefan najechał i opanował część [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] ([[Łacina|łac.]] Transilvania, [[Język węgierski|węg.]] Érdely), terytorium które znajdowało się we władaniu brata jego matki, Gyuli. Po wyprawie siedmiogrodzkiej na zajętych terenach król ustanowił biskupstwo. W ciągu kilku kolejnych lat zwojowane zostały ziemie w południowej części Transdanubii, gdzie utworzone biskupstwo w [[Pecz|Pécsu]]. Wkrótce potem Stefan doszedł do porozumienia z [[Samuel Aba|Samuelem Abą]], jednym z plemiennych wodzów węgierskich, który wszedł w związek małżeński z siostrą króla. Na ziemiach będących domeną królewskiego szwagra powstało kolejne biskupstwo z siedzibą w [[Eger]]ze.

Koniec batalii o zjednoczenie Węgier pod władzą Stefana I nastąpił wówczas, gdy władca Królestwa Węgier pokonał [[Ajtony]]a i zagarnął jego ziemie (dzisiejszy [[Banat (kraina)|Banat]]). Tam z kolei Stefan powołał do życia biskupstwo w [[Csanád]].

== Polityka zagraniczna ==
Stefan prowadził także aktywną politykę zagraniczną. W czasie wojny cesarza Henryka II z polskim księciem [[Bolesław I Chrobry|Bolesławem Chrobrym]] wspierał swojego szwagra posyłając mu posiłki wojskowe. Wkrótce potem węgierski król wsparł militarnie Bolesława Chrobrego podczas jego wyprawy przeciwko [[Ruś Kijowska|Rusi Kijowskiej]]. W 1018 r. Stefan w sojuszu z cesarzem [[Cesarstwo Bizantyńskie|bizantyjskim]] [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazylim II]] zaatakował [[Bułgaria|Bułgarię]]. Podczas tej kampanii zdobył trochę cennych relikwii.

Po śmierci Henryka II (3 VII 1024 r.) Stefan wycofał się z sojuszu z Niemcami. Ten krok króla spowodowany był zatargiem z nowym cesarzem, [[Konrad II (cesarz rzymski)|Konradem II]]. Oto bowiem ten ostatni chciał aby Węgry znajdowały się pod jego supremacją. Z kolei węgierski władca żądał [[Bawaria|Bawarii]] dla swojego syna Emeryka. Wkrótce między obu zwaśnionymi stronami doszło do wojny. Dla Konrada ''casus belli'' stało się uwięzienie przez Stefana biskupa Strasburga Wernera, posła niemieckiego do cesarza Bizancjum. W 1030 r. wojska Konrada II zaatakowały Węgry, ale siły węgierskie rychło zmusiły je do odwrotu. W roku następnym zawarty został pokój z Królestwem Niemieckim na mocy którego zachodnia granica Królestwa Węgier została ustalona na rzece [[Litawa|Litawie]].

== Ostatnie lata panowania i śmierć ==
Stefan I wyznaczył na swojego następcę Emeryka, ale ten w 1031 r. odniósł ranę podczas polowania i wkrótce potem zmarł. Po stracie jedynego syna Stefan długo pozostawał w żałobie, co z pewnością odbiło się na jego zdrowiu. Ostatecznie ozdrowiał, ale już nigdy nie powrócił do dawnej sprawności. Nie mając już syna, nie mógł znaleźć wśród swoich krewnych osoby odpowiedniej na następcę tronu, która podtrzymywałaby na Węgrzech wiarę chrześcijańską. Nie miał zamiaru powierzać królestwa swojemu krewniakowi [[Vazul]]owi, który był zwolennikiem dawnych pogańskich porządków. Lekceważony Vazul wziął udział w spisku, którego celem było pozbawienie życia Stefana. Plan jednak się nie powiódł, a król oślepił swojego krewniaka, a do jego uszu wlano rozpuszczony ołów. Ciężki los spotkał również synów Vazula: [[Andrzej I węgierski|Andrzeja]], [[Bela I|Belę]] i [[Levente (zm. 1047)|Leventego]], którzy zostali wygnani z kraju. Ostatecznie na swojego następcę Stefan wyznaczył swojego siostrzeńca, syna doży weneckiego [[Piotr Orseolo|Piotra Orseolo]]. Król Stefan I zmarł w 15 sierpnia 1038 r. w [[Esztergom-Szentkirály]] lub w [[Székesfehérvár|Białogrodzie Stołecznym]]. Pewne jest, że w drugim z tych miast został pochowany.

== Kanonizacja i dzień obchodów ==
W 1083 r. papież [[Grzegorz VII (papież)|Grzegorz VII]] dokonał [[kanonizacja równoważna|kanonizacji równoważnej]]<ref>[http://www.osservatoreromano.va/portal/dt?JSPTabContainer.setSelected=JSPTabContainer%2FDetail&last=false=&path=/news/cultura/2012/110q12-Che-cosa-significa-canonizzazione-equipolle.html&title=Co%20to%20znaczy%20%20kanonizacja%20r%C3%B3wnowa%C5%BCna&locale=pl Co to znaczy kanonizacja równoważna]. L’Osservatore Romano, 12 maj 2012. [dostęp 2012-12-21].</ref> Stefana I wraz z jego synem Emerykiem oraz biskupem Gerhardem ([[Język węgierski|węg.]] Szent Gellért – Św. Gellért ). Świety Stefan jest uznawany za patrona Węgier, królów węgierskich, dzieci, które umierają, kamieniarzy oraz murarzy.

Św. Stefan nie jest wymieniony w [[Trydencki Kalendarz Świętych|Kalendarzu Trydenckim]]. Dzień jemu poświęcony został wprowadzony do Kalendarza Gregoriańskiego w 1631 r., ale tylko jako jego [[wspomnienie liturgiczne|wspomnienie]] na dzień 20 sierpnia, czyli na dzień [[Bernard z Clairvaux|Św. Bernarda z Clairvaux]]. W 1687 r. wspomnienie Św. Stefana zostało przesunięte na 2 września i tak pozostało do roku 1969, kiedy to nastąpiła rewizja [[Rzymsko-katolicki Kalendarz Świętych|Rzymsko-Katolickiego Kalendarza Świętych]]. Wówczas to został przesunięty dzień [[Święty Joachim|Św. Joachima]] – 16 sierpnia – a w jego miejsce poświęcono ów dzień Św. Stefanowi węgierskiemu. Data ta jest bowiem najbliższa dacie jego śmierci. Mimo to w Kościele katolickim na Węgrzech dzień św. Stefana jest obchodzony 20 sierpnia, kiedy to relikwie świętego zostały przeniesione do [[Buda (Budapeszt)|Budy]]. Święto pierwszego króla węgierskiego jest na Węgrzech dniem wolnym od pracy.

Prawa ręka króla zwana Świętą Prawicą uważana jest za [[relikwie|relikwię]]. Węgrzy wierzą, że Św. Stefan na krótko przed śmiercią uniósł do góry swą prawą dłonią Świętą Koronę i zwrócił się w modlitwie do Maryi, aby roztaczała swą opiekę nad Królestwem Węgier i jego mieszkańcami. Ramię świętego zostało podzielone między różnych władców europejskich, ale Święta Prawica trafiła do miasta w Siedmiogrodzie zwanego [[Szent Jobb]], gdzie była przechowywana jako [[Relikwie|relikwia]]. Później prawa ręka Św. Stefana została przeniesiona do konsekrowanej w 1905 r. [[Bazylika św. Stefana w Budapeszcie|bazyliki]] jego imienia w [[Budapeszt|Budapeszcie]], gdzie znajduje się po dziś dzień. Oprócz Świętej Prawicy przetrwały do naszych czasów fragmenty szkieletu władcy, które są przechowywane w różnych kościołach na obszarze Węgier. Węgierscy katolicy dla uczczenia pamięci pierwszego króla swojego kraju odbywają procesje w czasie których wystawiana jest Święta Prawica.

W roku 2000 [[kanonizacja]] Stefana I została uznana przez [[Patriarcha|patriarchę]] Konstantynopola [[Bartłomiej (patriarcha Konstantynopola)|Bartłomieja I]].

Inny przedmiot kojarzony niesłusznie z osobą Św. Stefana, mianowicie Święta Korona została w 1945 r. wywieziona z Węgier i znalazła się w posiadaniu rządu [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]]. Była przechowywana w [[Fort Knox]] do 1978 r., kiedy to amerykański prezydent [[Jimmy Carter]] zwrócił ją Węgrom. W 2000 r. koronę przeniesiono do [[Budynek parlamentu w Budapeszcie|gmachu parlamentu węgierskiego]] w Budapeszcie, gdzie znajduje się po dziś dzień.

== Wywód rodowodowy ==
{{Tree
| osoba = Stefan I Święty
| matka = [[Sarolta]]
| ojciec = [[Gejza]]
| matka_matki = NN
| ojciec_matki = Gyula
| matka_ojca = NN
| ojciec_ojca = [[Taksony]]
}}

== Żona i potomstwo Stefana I ==
W [[996]] roku Stefan poślubił [[Gizela Bawarska|Gizelę]], księżniczkę bawarską, córkę [[Henryk II Kłótnik|Henryka II Kłótnika]] z dynastii [[Ludolfingowie|Ludolfingów]], i [[Gizela Burgundzka|Gizeli Burgundzkiej]]. Z tego małżeństwa pochodził [[Święty Emeryk]] ([[1007]] – [[1031]]), następca tronu oraz zapewne kilkoro dzieci zmarłych w dzieciństwie.

== W kulturze ==
W [[1712]] roku [[Antonio Caldara]] skomponował oratorium ''Santo Stefano, primo Re dell’Ungheria (Święty Stefan, pierwszy król Węgier)''. Postać Stefana I stanowiła popularny motyw w sztuce węgierskiej. W 1874 r. malarz [[Gyula Benczúr]] namalował obraz zatytułowany ''Chrzest Vajka''. W roku 1885 r. miała miejsce premiera opery ''Król Stefan'' skomponowanej przez [[Ferenc Erkel|Ferenca Erkela]]. Najbardziej znanym utworem muzycznym poświęconym władcy jest Uwertura Król Stefan Ludwiga van Beethovena. Poza tym w 1983 r. powstała opera rockowa pod tytułem Stefan Król autorstwa [[Levente Szörényi]]ego i [[János Bródyi|Jánosa Bródyiego]]. Wypadnie także wspomnieć o licznych pomnikach Stefana I Świętego występujących na terenie całych Węgier.

== Zobacz też ==
* [[kult świętych]]
* [[wstawiennictwo świętych]]
* [[miecz świętego Stefana]]
* [[prawica świętego Stefana]]
* [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego]]

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Bibliografia ==
* György Györffy – ''Święty Stefan I.Król Węgier i jego dzieło''., przekład Tomasz Kapturkiewicz, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2003., {{ISBN|83-7399-098-4}}
* [[Henryk Fros|Fros H.]], [[Franciszek Sowa|Sowa F.]], ''Księga imion i świętych'', t. 5, Kraków 2005, kolumny 304-306.
* [[Stanisław A. Sroka|Sroka S. A.]], ''Historia Węgier do 1526 roku w zarysie'', Bydgoszcz 2000, s. 16, 19-21
* ''Żywot św. Stefana króla Węgier czyli Kronika Węgiersko-polska'', przeł., wstępem i komentarzami opatrzył Ryszard Grzesik, Wydawnictwo „DiG”, Warszawa 2003., {{ISBN|83-7181-276-0}}

|
{{Władca infobox
|władca = I Szent István Stefan I Święty
|imiona =
|tytulatura =
|grafika = StefanIHongarije.jpeg
|opis grafiki =
|herb =
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[władcy Węgier|Król Węgier]]
|1. od = [[997]]
|1. do = [[15 sierpnia]] [[1038]]
|1. koronacja =
|1. poprzednik = [[Gejza]]
|1. następca = [[Piotr Orseolo]]
|dynastia = [[Árpádowie]] Arpadowie
|państwo = [[Księstwo Węgier]] [[Królestwo Węgier]]
|data urodzenia = ok. [[969]]
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = [[15 sierpnia]] [[1038]]
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = [[Géza|Gejza]]
|matka = [[Sarolta]]
|rodzeństwo = [[Grimelda]]
|1. związek = żona
|1. związek z = [[Gizela Bawarska]]
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci = [[Ottó magyar királyi herceg|Otto]] [[Święty Emeryk|Emeryk]]
|odznaczenia =
|commons = Category:Stephen I of Hungary
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}

{{Święty infobox
|rodzaj = Święty
|imię = Stefan Węgierski
|imię oryginalne = István
|tytuły =
|grafika = Stephen_I_of_Hungary_is_giving_Holy_Cross_relics_to_his_son_Saint_Emeric,_by_Maciej_Reichan_1782.PNG
|podpis grafiki = Stefan I Święty przekazuje [[Świętokrzyskie relikwie drzewa krzyża świętego|relikwie Krzyża Świętego]], [[Święty Emeryk|Świętemu Emerykowi]].
|data urodzenia =
|miejsce urodzenia =
|data śmierci =
|miejsce śmierci =
|kościół = [[Kościół katolicki]]
|data beatyfikacji =
|miejsce beatyfikacji =
|beatyfikujący =
|data kanonizacji = [[1083]]
|miejsce kanonizacji =
|kanonizujący =
|wspomnienie = [[16 sierpnia]]
|atrybuty = chorągiew z [[Dziewictwo Marii z Nazaretu|NMP]], glob, a na nim krzyż – symbol misyjnej działalności, korona, makieta kościoła w ręku
|patron =
|miejsce kultu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Arpadowie, Istvan 01}}

[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Królowie Węgier]]
[[Kategoria:Władcy Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy monarchowie]]
[[Kategoria:Węgierscy władcy]]
[[Kategoria:Węgierscy święci katoliccy]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Urodzeni w X wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1038]]
[[Kategoria:Zmarli w XI wieku]]
[[Kategoria:Święci poprzez kanonizację równoważną]]

I. István - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 09:11, 1 mar 2021