Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:11:41Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:11, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 16:21, 12 sty 2021

2021-01-12T16:21:04Z

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bela_IV
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bela_IV&action=history
|nota = polski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

[[Plik:Nte-kir-4bela.jpg|thumb|left|Pomnik Beli IV w Narodowym Parku Historycznym w Ópusztaszer na [[Węgry|Węgrzech]]]]

'''IV. Béla''' (pol. ''Bela IV'', chor. ''Bela IV.'', słow. ''Belo IV.'', cz. ''Béla IV.'', slow. ''Béla IV.'') (* [[1206]], † 3 maja [[1270]]) – [[Władcy Węgier|król Węgier i Chorwacji]] w latach [[1235]]-[[1270]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]].

== Życiorys ==
Bela urodził się w [[1206]]. Był synem króla [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II]]. W [[1213]], gdy miał 7 lat, jego matka, [[Gertruda z Meran]], została zamordowana. Ojciec próbował pomścić żonę, jednak nie powiodło mu się i po jego śmierci w [[1235]] obowiązek pomszczenia królowej Gertrudy spoczął na Beli, który zrobił to w [[1236]], 23 lata po śmierci matki.

Po śmierci ojca w [[1235]] Bela w wieku 29 lat został koronowany na [[król]]a [[Węgry|Węgier]]. W trzecim roku jego panowania, w [[1238]] na [[Węgry]] najechało plemię [[Połowcy|Połowców]], którzy uciekali przed hordami [[Mongołowie|Mongołów]]. Bela obmyślił sojusz z tym barbarzyńskim szczepem, udzielając im azylu w swym państwie oraz wzmacniając przymierze przez ożenek swojego syna, Stefana, z córką chana Połowców, [[Kocjan (chan)|Kutena]]. Oprócz tego na rozkaz Beli Połowcy zostali ochrzczeni i przyjęli [[chrześcijaństwo]].

=== Przed inwazją [[Mongołowie|Mongołów]] ===
Z małym powodzeniem Bela próbował przywrócić dawną świetność [[Węgry|Węgrom]] poprzez odzyskanie utraconych terenów. Jego działalność nie podobała się węgierskim możnowładcom i magnatom, kiedy [[Mongołowie]] już przemierzali [[Europa|Europę]] na [[zachód]]. W związku z zagrożeniem ze strony hord niepokojowo nastawionych Azjatów Bela rozkazał magnatom, aby zjednoczyli siły i przygotowali się do obrony [[Węgry|Węgier]] przed [[Mongołowie|Mongołami]]. Wystosował też listy do [[Grzegorz IX|papieża Grzegorza IX]] oraz do [[cesarz]]a [[Fryderyk II Hohenstauf|Fryderyka II]] z prośbą o pomoc i wsparcie, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi.

W [[1241]] na [[Węgry]] najechali Mongołowie. Bela od razu wyruszył ze swoją armią na wojnę z nimi. Stoczył z Mongołami wiele bitew. [[11 kwietnia]] [[1241]] wojska Beli zmierzyły się z Mongołami w [[Bitwa na równinie Mohi|bitwie pod Mohi]]. Zwyciężyli Mongołowie, co miało wielki wpływ na dalsze losy ich inwazji na [[Europa|Europę]]. Przed bitwą węgierscy magnaci zamordowali Kutena, chana Połowców.
W obliczu wielkiego zagrożenia Bela uciekł do [[Austria|Austrii]], a potem do [[Dalmacja|Dalmacji]].

=== Po inwazji Mongołów ===
[[Plik:Budapest heroes IV Bela.jpg|left|thumb|250px|Pomnik Beli IV na Placu Bohaterów w [[Budapeszt|Budapeszcie]]]]
Mongołowie wybili prawie połowę populacji [[Węgry|Węgier]] i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na [[Węgry|Węgrzech]] ponad rok, dopóki w [[1242]] dowiedzieli się, że w [[Mongolia|Mongolii]] zmarł ich przywódca, [[Ugedej]]. Wycofali się z [[Węgry|Węgier]] i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju – w okolicach granic [[Węgry|Węgier]] zbudował bardzo dobrze zorganizowany system fortec i zamków oraz stworzył dużą armię w razie ewentualnego powrotu Mongołów. Odbudował wiele miast i zbudował wiele nowych zamków; właśnie za to otrzymał od historyków przydomek '''Wielki''' ([[język węgierski|węg.]] ''Nagy'').

Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadził jeszcze dwie [[wojna|wojny]]. W [[1242]] rozpoczął się konflikt z księciem Austrii i Styrii [[Fryderyk II Bitny|Fryderykiem II Bitnym]] z dynastii Babenbergów. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do [[1246]]. Drugą wojnę rozpoczął w [[1252]] z [[Przemysł Ottokar II|królem Czech Ottokarem II]] o tereny księstwa [[Styria|Styrii]] i [[Austria|Austrii]], które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, lecz nie poniósł wielkich strat.

W [[1261]], gdy miał 55 lat, Mongołowie powrócili do [[Europa|Europy]], jednak bardzo dobrze zorganizowana armia oraz system obronny wyparł ich natychmiastowo z [[Węgry|Węgier]], tak że nie uczynili oni żadnych strat.

Ostatnie lata życia Beli zostały „zepsute" przez [[bunt]] jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił [[Węgry]] na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, nie mogąc się przeciwstawić, ustąpił. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami – o różnych stolicach i o innej polityce.

W [[1267]] Bela IV podpisał wraz z synem, [[Stefan V węgierski|Stefanem V]] tzw. ''[[Złota bulla Beli IV|Złotą Bullę]]'', która ustanawiała nowe [[prawo]] na [[Węgry|Węgrzech]], a co najważniejsze, dzieliła społeczność na [[Stan (zbiorowość społeczna)|stan]] magnacki i stan szlachecki, stwarzała [[szlachta|szlachtę]] węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia [[król]]owi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę [[król]]a. [[Dokument]] ten miał ogromny wpływ na późniejszą [[historia|historię]] [[Węgry|Węgier]]

Bela IV zmarł [[3 maja]] [[1270]], w wieku 64 lat. Jego następcą został jego syn, Stefan V.

== Genealogia ==
Bela IV miał dwóch synów i osiem córek, z czego dwie zostały później [[kanonizacja|kanonizowane]], jedna [[beatyfikacja|beatyfikowana]], a inne dwie zmarły jeszcze w [[dzieciństwo|dzieciństwie]]. Dwie córki Beli zostały wydane za [[Książę|książąt]] [[Polska|polskich]].


{| width="100%" style="text-align:center; vertical-align:middle;" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
| colspan="2" | [[Bela III]] [[Władcy Węgier|król Węgier]] ur. [[1148]] zm. [[1196]]
| colspan="2" |
| colspan="2" | Agnieszka de Chatillion [[Księstwo Antiochii|księżna Antiochii]] ur. około [[1145]] zm. około [[1180]]
| colspan="2" |
| colspan="2" | Bertold IV Bawarski książę Meranu ur. ???
| colspan="2" |
| colspan="2" | Agnieszka Miśnieńska ur. ???
|-
| style="border-right:1px black solid;" |  
| colspan="4" style="border-bottom:1px black solid; border-right:1px black solid;" |  
| colspan="4" style="" |  
| colspan="4" style="border-bottom:1px black solid; border-left:1px black solid;" |  
| style="border-left:1px black solid;" |  
|-
| colspan="3" |  
| colspan="8" style="border-left:1px black solid; border-right:1px black solid;" |  
| colspan="3" |  
|-
| colspan="2" |  
| colspan="2" | [[Andrzej II węgierski|Andrzej II]] [[Władcy Węgier|król Węgier]] ur. [[1175]] zm. [[26 października|26 X]] [[1235]]
| colspan="6" |
| colspan="2" | [[Gertruda z Meran]] [[Władcy Węgier|królowa Węgier]] ur. [[1185]] zm. [[1213]]
| colspan="2" |
|-
| colspan="3" style="border-right:1px black solid;" |  
| colspan="8" style="border-bottom:1px black solid;" |  
| colspan="3" style="border-left:1px black solid;" |  
|-
| colspan="7" style="border-right:1px black solid;" |  
| colspan="7" |  
|-
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
| width="7.14%"|
|-
|}

{| style="width:100%; text-align:center; vertical-align:top;" cellspacing="0" cellpadding="0"
|- style="vertical-align:top;"
| colspan="2" |
| colspan="2" | [[Maria Laskarina]] 1 ur. około [[1206]] zm. 1270
| colspan="2" style="vertical-align:middle;" | '''Bela IV''' król Węgier ur. [[1206]] zm. [[3 maja|3 V]] [[1270]]
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|-
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
|-
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
| style="width:10%;"|  
|- style="text-align:left;"
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;"|  
|- style="vertical-align:top;"
| colspan="2" style="border-left:1px solid black;"| [[Święta Kinga|św. Kinga]]2  ur. [[5 marca|5 III]] [[1234]]  zm. [[24 lipca|24 VII]] [[1292]] ''kanonizowana [[1999]]''  
| colspan="2" | Elżbieta3 księżna [[Dolna Bawaria|Dolnej Bawarii]]  ur. [[1236]]  zm. [[1271]]  
| colspan="2" | [[Małgorzata Węgierska|św. Małgorzata]]  ur. [[1242]]  zm. [[1270]] ''kanonizowana [[1943]]''  
| colspan="2" | [[Stefan V węgierski|Stefan V]] król Węgier  ur. [[1240]]  zm. [[6 sierpnia|6 VIII]] [[1272]]  
| colspan="2" | [[Jolenta Helena]]4  ur. [[1244]]  zm. [[1304]] ''beatyfikowana [[1827]]''  
|- style="text-align:left;"
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-top:1px solid black;"|  
| style="width:10%;border-left:1px solid black;"|  
|- style="vertical-align:top;"
| colspan="2" | [[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]]5 księżna halicka  ur.  zm. po [[1287]]/[[1288]]  
| colspan="2" | Anna6  ur. [[1226]]  zm. [[1270]]  
| colspan="2" | Katarzyna  ur. ???  zm. [[1242]]  
| colspan="2" | Małgorzata  ur. ???  zm. [[1242]]  
| colspan="2" | Bela. ''(syn)''  ur. ???  zm. ???  
|-
|}

# córka cesarza nicejskiego, [[Teodor I Laskarys|Teodora I Laskarisa]];
# żona [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], księcia krakowskiego i sandomierskiego;
# żona Henryka XII, księcia [[Dolna Bawaria|Dolnej Bawarii]];
# żona [[Bolesław Pobożny|Bolesława Pobożnego]], [[Książę|księcia]] [[Wielkopolska|Wielkopolski]].
# żona [[Lew Halicki|Lwa Halickiego]], księcia halicko-wołyńskiego.
# żona Rościsława Michajłowicza, [[kniaź|kniazia]] [[Księstwo|halickiego]], [[Ban (tytuł)|bana]] [[Serbia|serbskiej]] Maczwy i Slavonii

|
{{Władca infobox
|władca = IV. Béla (węg.) Bela IV (pol.) Bela IV. (chor.) Belo IV. (słow.) Béla IV. (cz.) Béla IV. (slow.)
|imiona =
|tytulatura =
|grafika = Kk ivb.jpg
|opis grafiki =
|herb = Arpad.png
|opis herbu = Herb Arpadów
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[Władcy Węgier|Król Węgier i Chorwacji]]
|1. od = [[1235]]
|1. do = [[1270]]
|1. koronacja =
|1. poprzednik = [[Andrzej II]]
|1. następca = [[Stefan V]]
|dynastia = [[Arpadowie]]
|państwo = [[Królestwo Węgier]]
|data urodzenia = [[1206]]
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = [[3 maja]] [[1270]]
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = [[Andrzej II]]
|matka = [[Gertruda z Meran]]
|rodzeństwo = [[Anna Maria węgierska|Anna Maria]] [[Elżbieta z Turyngii|Elżbieta]] [[Koloman Halicki|Koloman]]
|1. związek = żona
|1. związek z = [[Maria Laskarina]]
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci = [[Święta Kinga|Kinga]] (święta) [[Elżbieta węgierska (1236–1271)|Elżbieta]] [[Małgorzata Węgierska|Małgorzata]] (święta) [[Stefan V węgierski|Stefan V]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]] [[Jolenta Helena]] (błog.) [[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]] [[Anna węgierska (księżna Halicza)|Anna]] Katarzyna Małgorzata (zm. 1242) [[Bela (książę Slawonii)|Bela]]
|odznaczenia =
|commons = Category:Béla IV of Hungary
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

== Przypisy ==
{{izvori}}

{{SORTUJ:Arpadowie, Bela 04}}

[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Królowie Węgier]]
[[Kategoria:Władcy Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy monarchowie]]
[[Kategoria:Węgierscy władcy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1206]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1270]]
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

IV. Béla - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 16:21, 12 sty 2021