Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:12:05Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:12, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 11:25, 30 maj 2020

2020-05-30T11:25:23Z

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Koloman_Uczony
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Koloman_Uczony&action=history
|nota = polski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

'''Koloman I Uczony''' (węg. ''Könyves Kálmán'', chor. ''Koloman'', bos. ''Koloman'') (* ok.[[1070]]; 3 lutego [[1116]]) – [[Władcy Węgier|król węgierski]] w latach 1095-1116 i [[Władcy Chorwacji|chorwacko-dalmatyński]] w latach 1102-1116.

== Wczesne lata ==
Był synem [[Gejza I|Gejzy I]] i Zofii z Looz. Jego bezdzietny stryj, król Węgier [[Władysław I Święty|Władysław I]] życzył sobie, aby został biskupem (przypuszczalnie [[Eger|Agrii]] bądź [[Oradea|Varadinum]]), wyznaczając w [[1095]] na swojego następcę młodszego brata Kolomana, [[Almos (książę)|Almosa]] i nadając mu tytuł króla [[Chorwacja|Chorwacji]]. Koloman jednakże nie porzucił swoich aspiracji i schronił się w [[Polska|Polsce]], gdzie znalazł wsparcie księcia [[Władysław I Herman|Władysława I Hermana]]. Niedługo po powrocie wraz z oddziałem Władysława na Węgry i upomnieniu się o [[Korona (atrybut)|koronę]], zmarł Władysław 29 lipca r. 1095. Wkrótce Koloman pogodził się ze swoim bratem, któremu przyznawał w zamian za zrzeczenie się tytułu królewskiego „terciam partem Regni” (tj. trzecią część królestwa węgierskiego) jako lenno. Koronacja Kolomana miała miejsce na początku [[1096]] r.

== Okres I krucjaty ==
Podczas [[I wyprawa krzyżowa|pierwszej wyprawy krzyżowej]] w tym samym 1096 r. zmuszony był stawić czoła problemowi krzyżowców przebywających królestwo węgierskie w drodze do Ziemi Świętej. Początkowo wszystko przebiegało bez incydentów. Pierwsza grupa zmierzająca do [[Jerozolima|Jerozolimy]] północnym szlakiem przez Węgry, dowodzona przez [[Walter bez Mienia|Waltera Bez Mienia]] wyruszyła natychmiast po Świętach Wielkanocnych, prawdopodobnie w pierwszy wtorek (15 kwietnia 1096)<ref>Steven Runciman: ''Dzieje wypraw krzyżowych''. T. 1. Warszawa: PIW, 1987. ISBN 83-06-01457-X.</ref> i do granicy węgierskiej dotarła w dniu 8 maja. Wysłano gońców do Kolomana z prośbą o zezwolenie na przemarsz i pomoc w uzyskaniu żywności dla ludzi Waltera. Koloman odniósł się do prośby życzliwie i zezwolił wojskom na przebycie kraju. Z końcem miesiąca znalazły się one w [[Zemun]]iu, na południowej granicy królestwa, i po przeprawie w Belgradzie przez [[Sawa (rzeka)|Sawę]] wkroczyły do [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]].

Wraz z docieraniem do północnej granicy węgierskiej kolejnych armii sytuacja stawała się wszelako coraz trudniejsza. Kiedy oddziały [[Piotr z Amiens|Piotra Eremity]] wkroczyły do Węgier w [[Sopron]]ie, przez ostatnie dni maja i początek czerwca posuwano się bez zakłóceń, jednakże wraz z dotarciem i tej grupy krzyżowców do Zemunia 20 czerwca zaczęły się kłopoty. Ludzie [[Gotfryd Burel|Gotfryda Burela]], jednego ze stronników Piotra zaatakowali cytadelę miejską w próbie przeciwdziałania domniemanemu spiskowi naczelników Zemunu i Belgradu. Poległy 4 tys. Węgrów, zaś w ręce napastników dostały się znaczne zapasy żywności. W strachu przed zemstą króla węgierskiego krzyżowcy z najwyższym pośpiechem przeprawili się przez Sawę niedługo po zamieszkach, 26 czerwca.

Z końcem kwietnia niejaki [[Volkmar]], rycerz niemiecki wyruszył z Nadrenii na czele hufca w sile ponad 10 tys. ludzi, aby połączyć się z Piotrem Eremitą na Wschodzie, poruszony zapewne płomiennymi kazaniami kaznodziei. Jego oddział skierował się na Węgry drogą przez [[Czechy]] i zatrzymał się w [[Praga|Pradze]], gdzie 30 czerwca przystąpił do rzezi ludności żydowskiej. Po wyruszeniu w dalszą drogę Volkmar próbował przeprowadzić podobną akcję w [[Nitra (miasto)|Nitrze]], jednakże Koloman nie tolerował takiego postępowania. Kiedy krzyżowcy mimo upomnienia nadal zachowywali się agresywnie, Węgrzy zaatakowali ich i rozproszyli. Wielu popleczników Volkmara poległo, niektórzy dostali się do niewoli.

Pacyfikacją zakończyła się też próba przedostania się do Ziemi Świętej innego hufca krzyżowców, dowodzonego przez Gotszalka, kolejnego ucznia Piotra Eremity. Koloman zezwolił na przejście i tej armii oraz sprzedaż jej żywności, póki zachowywać się będzie przyzwoicie, wszelako jej drogę od samego początku znaczyły grabieże wsi i kradzieże, król ściągnął więc własne wojsko i otoczył Gotszalka pod [[Székesfehérvár|Białogrodem Królewskim]], zmusił jego ludzi do oddania broni i zwrócenia wszystkich skradzionych rzeczy. Następnie wojsko królewskie uderzyło na bezbronnych bez litości, być może kiedy Koloman dowiedział się o wydarzeniach w Nitrze. Doszło do masakry, w której zginęli wszyscy ludzie Gotszalka.

Kilka tygodni później zapytanie o udzielenie zgody na przemarsz przez Węgry skierował do Kolomana ostatni z przywódców tzw. [[I wyprawa ludowa|krucjaty ludowej]], [[Emicho z Leiningen]], którego drogę znaczyły kolejne pogromy niemieckiej ludności żydowskiej. Wojsko Emicha było liczniejsze i groźniejsze od armii Gotszalka, Koloman poważnie się więc zaniepokoił i mając w pamięci ostatnie wydarzenia udzielił petentowi odmowy, po czym wysłał wojsko z zadaniem obrony mostu na odnodze [[Dunaj]]u, którym prowadziła droga do [[Moson]]u. Nie zamierzający ustąpić Emicho przez sześć tygodni staczał z Węgrami walki na przedpolu mostu, tymczasowo budując drugi most, jednocześnie grabiąc wiejskie obszary po swojej stronie rzeki. Po zbudowaniu drugiego mostu krzyżowiec przystąpił do oblężenia twierdzy w Mosonie. Wkrótce mimo dobrego wyekwipowania oblegających doszło wśród nich do paniki i zamętu, być może, jak chce historyk [[Steven Runciman]], z przyczyny plotki o bliskim nadejściu odsieczy wojsk Kolomana. Wtedy węgierski garnizon zamku dokonał wypadu i zaatakował obóz krzyżowców. Krótka bitwa zakończyła się klęską hufców Emicha, większość jego armii poległa na jej polu, a jedynie garstce rycerzy udało się umknąć, z których większość powróciła do kraju, zaś niektórzy przyłączyli się do innych wypraw zmierzających do Ziemi Świętej, m.in. tej, dowodzonej przez [[Hugo de Vermandois|Hugona z Vermandois]].

Pomimo tak negatywnych doświadczeń z wojskami krucjaty ludowej 20 września 1096 r. Koloman zezwolił siłom dowodzonym przez [[Gotfryd z Bouillon|Gotfryda z Bouillon]] na przejście przez terytoria węgierskie w drodze do [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]], być może pod wpływem osobistego uroku księcia. Na mocy umowy zawartej między królem a krzyżowcem z [[Dolna Lotaryngia|Dolnej Lotaryngii]], Koloman wziął zakładników (w tym młodszego brata Gotfryda [[Baldwin I z Boulogne|Baldwina]], który później został pierwszym królem Jerozolimy wraz z jego żoną i dziećmi). Król obiecał Gotfrydowi zaopatrzyć jego oddziały w prowiant, zaś książę zagroził swym podwładnym, iż każdy akt gwałtu na ziemiach madziarskich karany zostanie śmiercią. Ostatnie przemierzające Węgry wojsko krzyżowe przeszło tedy przez kraj pokojowo, bacznie obserwowane przez ludzi króla i w końcu października Gotfryd przeprawił się przez Sawę do Belgradu, po czym król odesłał mu zatrzymanych zakładników.

== Kampanie wojskowe ==
Wiosną 1099 przekroczył północny łuk [[Karpaty|Karpat]] uderzając na [[Księstwo halicko-wołyńskie|księstwo halickie]], gdzie w [[Bitwa nad Wiarem|bitwie nad Wiarem]] doznał porażki. Przeprowadził reformę administracyjną bazującą na [[feudalizm|systemie feudalnym]]. W latach 1097 i 1102 skutecznie podbił [[Chorwacja|Chorwację]] i całą [[Dalmacja|Dalmację]]. W 1107<ref name="Oxford">Praca zbiorowa: ''Oxford - Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie - Arabowie na półwyspie pirenejskim''. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 246. ISBN 978-83-7425-697-1.</ref> zawarł przymierze z księciem [[Polska|Polski]] [[Bolesław III Krzywousty|Bolesławem III Krzywoustym]].

== Reformy państwa ==
Koloman w trakcie swego panowania umocnił<ref name="Oxford" /> władzę królewską. Wszyscy możni byli zobowiązani do przekazywania do skarbca królewskiego 2/3 swoich dochodów oraz odpowiednio do swych dochodów dostarczania wojska. Został utworzony sejm jako ciało doradcze króla.

== Rodzina ==
W 1098 ożenił się z Felicją [[Hauteville (ród)|de Hauteville]], córką [[Roger I|Rogera I]], hrabiego [[Sycylia|Sycylii]]. Miał z nią syna [[Stefan II węgierski|Stefana II]]. Aby zapewnić mu [[Sukcesja tronu|sukcesję]] rozkazał oślepić własnego brata [[Almos (książę)|Álmosa]] oraz jego syna [[Bela II Ślepy|Bélę II Ślepego]].

W 1112 ożenił się z [[Eufemia Włodzimierzówna|Eufemią]] (zm. 1139), córką [[Włodzimierz II Monomach|Włodzimierza II Monomacha]]. Po kilku miesiącach małżeństwa Eufemia została oskarżona o zdradę męża i odesłana z powrotem do Kijowa. W Kijowie urodziła syna, który nie został uznany przez Kolomana:
* [[Borisz|Boris Kolomanos]] (ok. 1114-1153/1154)

== Przodkowie ==
{{Tree
|osoba = Koloman
|matka = Zofia von Looz
|ojciec = [[Gejza I]]
|matka_matki = NN
|ojciec_matki = NN
|matka_ojca = NN
|ojciec_ojca = [[Bela I]]
}}

== Przypisy ==
{{izvori}}

|
{{Władca infobox
|władca = Kálmán<br>Koloman I Uczony
|imiona =
|tytulatura = Z bożej łaski król Węgier, Chorwacji i Dalmacji
|grafika = Kálmán Thuróczy.jpg
|opis grafiki =
|herb =
|opis herbu =
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =
|1. tytuł = [[Władcy Węgier|Król Węgier]]
|1. od = [[29 lipca]] [[1095]]
|1. do = [[3 lutego]] [[1116]]
|1. koronacja =
|1. poprzednik = [[Władysław I Święty]]
|1. następca = [[Stefan II]]
|2. tytuł = [[Władcy Chorwacji|Król Chorwacji i Dalmacji]]
|2. od = [[1102]]
|2. do = [[3 lutego]] [[1116]]
|2. koronacja =
|2. poprzednik = [[Piotr Svačić]]
|2. następca = [[Stefan II]]
|dynastia = [[Árpádowie]]<br><small>(Arpadowie)</small>
|data urodzenia = ok. [[1070]]
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = [[3 lutego]] [[1116]]
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = [[Gejza I]]
|matka = Zofia von Looz
|rodzeństwo = [[Almos (książę)|Almos]]

|1. związek = żona
|1. związek z = Felicja de Hauteville
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci = [[Stefan II węgierski|Stefan II]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]] [[Plik:Crown of Zvonimir (Croatia).svg|16px]]

|2. związek = '''kochanka'''
|2. związek z = [[Eufémia magyar királyné|Eufemia Włodzimierzówna]]
|2. związek od =
|2. związek do =
|2. dzieci = [[Borisz|Borys Węgierski]]

|odznaczenia =
|commons = Category:Koloman of Hungary
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Arpadowie, Kalman}}

[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Królowie Węgier]]
[[Kategoria:Władcy Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy monarchowie]]
[[Kategoria:Węgierscy władcy]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Urodzeni w XI wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1116]]
[[Kategoria:Zmarli w XII wieku]]

Kálmán - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 11:25, 30 maj 2020