Admin: 1 wersja

2025-10-07T17:12:29Z

1 wersja

← poprzednia wersja

Wersja z 19:12, 7 paź 2025

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 06:34, 15 sty 2021

2021-01-15T06:34:04Z

Nowa strona

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Vazul
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Vazul&action=history
|nota = polski
}}

{|
|
|}

{|
|-style="vertical-align:top;"
|

'''Vazul'''<ref>S. A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku w zarysie'', Bydgoszcz 2000, s. 21.</ref>, '''Vaszoly (Wasyl)'''<ref>W. Dworzaczek, ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 84.</ref>, '''Bazyli (Vazul)'''<ref>G. Györffy, ''Święty Stefan I'', według indeksu.</ref>, '''Bazyli (Wasul)'''<ref>S. Zakrzewski, ''Bolesław Chrobry Wielki'', wyd. 2, Warszawa 2000, s. 439.</ref> (* nieznana, † po 1031) – [[Księstwo Nitrzańskie|książę nitrzański]]<ref>S. Zakrzewski, ''Bolesław Chrobry Wielki'', wyd. 2, s. 233, 244; J. B. Bak, ''Queens as Scapegoats in Medieval Hungary'', (w:) ''Queens and Queenship in Medieval Europe'' pod red. A. Duggana, The Boydell Press 1997, s. 225 – cyt. za: [http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#Vaszolydied1037B Vászoly] (ang.). s. Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 19 czerwca 2008].</ref> z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Kandydat do węgierskiego tronu po śmierci [[Święty Emeryk|Emeryka]], syna króla [[Stefan I Święty|Stefana I Świętego]]. Po [[1031]] roku został oślepiony na polecenie tego ostatniego. Według późniejszych źródeł do oślepienia doszło bez wiedzy Stefana, a z polecenia jego żony Gizeli. Ojciec królów węgierskich [[Andrzej I|Andrzeja I]] i [[Bela I|Beli I]].

== Pochodzenie ==
Był synem [[Michał węgierski|Michała]], brata księcia [[Gejza|Gejzy]]. Jego młodszym bratem był [[Władysław Łysy]]. Na podstawie imion synów Michała wysuwa się przypuszczenie, że ich matką mogła być Bułgarka z rodu cara [[Samuel Komitopul|Samuela]]<ref>G. Györffy, ''Święty Stefan I'', s. 113.</ref>.

W starszej literaturze można spotkać się z poglądem, że Vazul był synem polskiej księżniczki [[Adelajda Biała Knegini|Adelajdy Białej Knegini]]<ref>S. Zakrzewski, ''Bolesław Chrobry Wielki'', wyd. 2, Warszawa 2000, s. 237-238. Pierwsze wydanie książki Zakrzewskiego pochodzi z 1925 roku.</ref>, obecnie uznawanej za postać fikcyjną<ref>K. Jasiński, ''Rodowód pierwszych Piastów'', Wrocław – Warszawa (1992); S. A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku w zarysie'', Bydgoszcz 2000, s. 19.</ref>.

== Walka o tron ==
2 września 1031 na polowaniu zginął królewicz [[Szent Imre|Emeryk]], jedyny syn króla [[I. István|Stefana I Świętego]]. Szanse Vazula na objęcie węgierskiej korony znacznie wzrosły, tym bardziej że zgodnie z zasadą senioratu jeszcze przed śmiercią Emeryka powinien być uznany następcą tronu. Jednak Stefan nie widział w nim swego następcy. Według ''Kroniki węgierskiej'' Vazul był "lekkomyślny i głupi"<ref>G. Györffy, ''Święty Stefan I'', s. 449</ref>.

Współczesne wydarzeniom ''[[Roczniki altajskie]]'' podają, że po śmierci Emeryka Stefan wyznaczył na następcę siostrzeńca, [[Piotr Orseolo|Piotra Orseolo]]. Vazul zawiązał spisek przeciwko królowi, lecz zamach na Stefana się nie udał. Spiskowcy włącznie z samym Vazulem zostali oślepieni, a jego synowie skazani na wygnanie.

Według ''Kroniki węgierskiej'' po śmierci Emeryka Stefan wysłał do [[Nitra (miasto)|Nitry]] swojego zaufanego, Budę, syna Etre. Miał on za zadanie sprowadzić Vazula na dwór królewski celem oficjalnego naznaczenia na następcę tronu. Buda został uprzedzony przez Sebesa, wysłannika królowej [[Gizela Bawarska|Gizeli]], żony Stefana. Sebes oślepił Vazula i wlał mu ołów do uszu. Okaleczony Vazul został sprowadzony na dwór Stefana, który na widok brata stryjecznego rozpłakał się. Król nie miał siły ukarać winnych tej zbrodni, jedynie doradził trzem synom Vazula, by uciekali z kraju. Obecnie badacze sądzą, że przypisanie Gizeli winy za oślepienie Vazula jest interpretacją kronikarzy z drugiej połowy XI w. Nie chcieli przedstawiać sytuacji w ten sposób, że Stefan I, kanonizowany w 1083, kazał okaleczyć Vazula, przodka wówczas panujących królów węgierskich. Przedstawienie Gizeli w ciemnych barwach mogło być też zabiegiem propagandowym w związku z walkami prowadzonymi przez [[Władysław I Święty|Władysława I Świętego]], wnuka Vazula, z Cesarstwem Niemieckim<ref>[[János M. Bak|J. M. Bak]], ''Queens as Scapegoats in Medieval Hungary'', (w:) ''Queens and Queenship in Medieval Europe'' pod red. [[Anne J. Duggan|A. J. Duggan]], Woodbridge 2002, s. 224-226.</ref>.

Oślepienie Vazula nastąpiło po 2 września 1031, czyli po śmierci Emeryka, i przed 15 sierpnia 1038, czyli przed śmiercią Stefana I Świętego. Niektórzy badacze zawężają te ramy czasowe, wskazując na około 1035<ref>Tak B. Hóman – zob. K. Jasiński, ''Rodowód pierwszych Piastów'', Wrocław – Warszawa (1992).</ref> lub na rok 1037<ref>[[Gabriel Ronay|G. Ronay]], ''The lost King of England : the East European adventures of Edward the Exile'', Woodbridge 2000, s. 74.</ref>.

== Żona i dzieci ==
Żona Vazula nie jest znana. ''[[Gesta Hungarorum]]'' podają, że matka jego synów pochodziła z rodu Tátonyego<ref>[http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#Vaszolydied1037B Vászoly] (ang.). s. Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 19 czerwca 2008].</ref>, co jest przyjmowane przez literaturę naukową<ref>W. Swoboda, ''Andrzej I'', Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 7, cz. 2, 1986, s. 361.</ref>.

Vazul miał trzech synów: [[Andrzej I|Andrzeja I]], [[Bela I|Belę I]] i Leventego († 1047).

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Bibliografia ==
* [[János M. Bak]], ''Queens as Scapegoats in Medieval Hungary'', (w:) ''Queens and Queenship in Medieval Europe'' pod red. [[Anne J. Duggan|A. J. Duggan]], Woodbridge 2002.
* [[Włodzimierz Dworzaczek]], ''[[Genealogia (1959)|Genealogia]]'', Warszawa 1959, tablica 84.
* [[György Györffy]], ''Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło'', Warszawa 2003, s. 113, 123, 449-452.
* [[Miklós Molnár]], ''A concise history of Hungary'', Cambridge 2001, s. 26.
* [[Stanisław A. Sroka]], ''Historia Węgier do 1526 roku w zarysie'', Bydgoszcz 2000.
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#Vaszolydied1037B Vászoly] (ang.). Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 19 czerwca 2008].
* [[Stanisław Zakrzewski (historyk)|Stanisław Zakrzewski]], ''Bolesław Chrobry Wielki'', wyd. 2, Warszawa 2000, s. 233, 237-238, 244, 246, 251.

|
|
{{Dynasta infobox
|dynasta = Vazul Vaszoly (Wasyl) Bazyli (Vazul) Bazyli (Wasul)
|imiona =
|tytulatura = [[Książę Nitry]]
|grafika =
|opis grafiki =
|herb = Arpad.png
|opis herbu = Herb Arpadów
|faksymile =
|opis faksymile =
|dewiza =

|1. tytuł = [[Książę Nitry]]
|1. od = brak danych
|1. do = po 1031
|1. koronacja =
|1. poprzednik =
|1. następca =

|2. tytuł =
|2. od =
|2. do =
|2. koronacja =
|2. poprzednik =
|2. następca =

|dynastia = [[Arpadowie]]
|gałąź =
|linia =
|pochodzenie =
|państwo = [[Księstwo Węgier]]
|data urodzenia =
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = po 1031
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
|ojciec = Mihály
|matka = nieznana Bułgarka (?)
|rodzeństwo = Władysław Łysy

|1. związek = żona
|1. związek z = nieznana z rodu Tátonyego
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci = [[Andrzej I|I. András]] [[Bela I|I. Béla]] Levente († 1047).

|dokonania =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
}}
|}

{{SORTUJ:Arpadowie, Vazul}}

[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Węgierscy książęta]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Urodzeni w X wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w XI wieku]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

Vazul - Historia wersji

Admin: 1 wersja

https://natusiewicz.pl/europa/>Natus o 06:34, 15 sty 2021