Tekst źródłowy strony Kotromanići (dynastia)

{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Kotromanowicze
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kotromanowicze&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[Plik:Coat of arms of Kingdom of Bosnia.svg|left|thumb|200px|Herb Kotromanowiczów]]
'''Kotromanowicze''' – [[dynastia]] panująca w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]] od [[1254]] do [[1463]] r.

== Genealogia ==

*A1. '''[[Prijezda I]]''' 1211-1287 '''[[Ban Bośni]]''' (1250-87)
**B1. '''[[Prijezda II]]''' (zm. 1290) '''[[Ban Bośni]]''' (1287-90)
**B2. Stefan I Kotroman (zm. 1314) '''[[Ban Bośni]]''' (1287-1314); żona: Elżbieta Serbska (zm. 1331)
***C1. Stefan II Kotromanić (zm. 1353) '''[[Ban Bośni]]''' (1314-)1322-53; żona: Elżbieta Kujawska
****D1. '''[[Elżbieta Bośniaczka]]''' (1340-1387), Mąż: '''[[Ludwik Wielki]]'''
*****E1. Katarzyna 
*****E2. '''[[Maria Andegaweńska]]''' (ok.1371-1395); mąż: [[Zygmunt Luksemburski]] (1368-(r.1387-)1437) cesarz (1433-37); żona: Barbara Cylejska (1392-1451)
*****E3. [[Jadwiga Andegaweńska]]
***C2. Władysław Kotromanić (zm. 1354)
****D1. [[Tvrtko I Kotromanić]] (1338-1391), '''[[Ban Bośni]]''' (1353-77), '''[[Król Bośni]]''' (1377-91); żona: Dorota Bługarska (zm.ok.1390)
*****(E1.) Stefan Ostoja (zm. 1418) '''[[Król Bośni]]''' (1398-1404, 1409-18); żona: '''[[Jelena Nelipčić]]'''
******F1. Kujava Radinović
******F2. Stefan Ostojić (zm.1421), '''[[Król Bośni]]''' (1418-21)
******(F3.) Radivoj Ostojić (zm. 1463), Antykról Bośni (1432-1435)
*******G1. 	Mateus z Bośni '''[[Król Bośni]]''' (1465-1471)
******(F4.) '''[[Stefan Tomasz Kotromanić]]''' (zm. 1461) '''[[Król Bośni]]''' (1443-61); 1 żona: Katarina Kosača (1424-1478); 2 żona: Vojača
********G1. (1ż) Ishak-bey Kraloglu (Zygmunt)
********G2. (1ż) '''[[Katarzyna]]'''
********G3. (2ż) '''[[Stefan Tomaszević Kotromanić]]''' (1438-1463), '''[[Król Bośni]]''' (1461-63); żona: 	Maria Serbska (1447-1498)
*****(E2.) Tvrtko II Kotromanić (zm. 1443), '''[[Król Bośni]]''' (1404-09, 1421-43); żona: [[Garai Dorota]] (zm.1438)
****(D2.) Katarzyna Bośnieńska, hrabina Cilli; mąż: Hermann II, hrabia Celje (ok.1365-1435)
*****E1. Barbara Cylejska (1392-1451)
****(D3.) Stefan Dabiša (zm.1395) [[Król Bośni]] (1391-95); żona: Jelena Gruba (zm. po 1399), [[Król Bośni]] (1395-98)


== Nazwa dynastii ==
Nazwa dynastii wywodzi się od syna [[Prijezda I|Prijezdy I]] – [[Stefan I Kotroman|Stefana I]] (pan. [[1287]]-[[1314]]), którego okrzyknięto w [[Dubrownik]]u ''Kotromanem''<ref name=autonazwa1>''Słownik dynastii Europy'', pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999, s. 237.</ref>.

== Dzieje dynastii ==
Założycielem dynastii był [[Prijezda I]], który po śmierci [[Matej Ninoslav|Mateja Ninoslava]] został osadzony jako [[Ban (tytuł)|ban]] [[Bośnia (region)|Bośni]] przez swojego kuzyna, króla węgierskiego [[Bela IV|Belę IV]]. Pierwsi władcy z dynastii Kotromanowiczów byli [[lenno|lennikami]] węgierskimi<ref>T. Wasielewski, ''Historia Jugosławii, Wrocław 1985, s. 85.</ref>.

[[Stefan I Kotroman]] dzięki małżeństwu z córką [[Stefan Dragutin|Stefana Dragutina]], [[Władcy Serbii i Jugosławii|króla]] [[Serbia|Serbii]] przyłączył do Bośni okręgi: [[Usora|Usorę]] i [[Soli]], jednak popadł w zależność od [[Chorwacja|chorwackiego]] [[ród|rodu]] [[Šubicie|Szubiciów]]. Jeden z jego następców – [[Stefan II Kotromanić|Stefan II]] wykorzystując formalną zależność od Węgier zrzucił zależność od Chorwatów. Zaangażowanie [[Serbia|Serbii]] w walkach z [[Cesarstwo Bizantyńskie|Cesarstwem Bizantyjskim]], a potem jego rozpad pozwoliły Kotromanowiczom na rozszerzenie granic Bośni kosztem terytorium serbskiego w 2 poł. [[XIV wiek|XIV]] w., a następnie [[koronacja|koronację]] [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka I]] na króla Serbii i Bośni w [[1377]] r. Ów akt był potwierdzeniem niepodległości średniowiecznego państwa bośniackiego<ref name=autonazwa1 />.

Świetność państwa bośniackiego zakończyła śmierć Tvrtka I w [[1391]] r. Jego kuzyn i następca [[Stefan Dabisza]] musiał zgodzić się na zwierzchnictwo Węgier i oddanie części nabytków terytorialnych w Chorwacji. Dokonana przez niego cesja korony bośniackiej na rzecz [[Zygmunt Luksemburski|Zygmunta Luksemburskiego]], króla węgierskiego doprowadziły do powstania silnej opozycji przeciwko dynastii i wzrostu znaczenia możnowładztwa, co doprowadziło w dalszej konsekwencji do rozpadu państwa. Przez kolejne dwadzieścia lat trwały walki o koronę bośniacką, w tym również w łonie samej dynastii<ref>''Słownik dynastii Europy'', pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999, s. 238.</ref>.

Zakończyły się one wraz z wstąpieniem po raz drugi na tron w [[1420]] r. [[Tvrtko II Kotromanić|Tvrtka II]]. Starał się on dostrzegając rosnące zagrożenie ze strony [[Imperium Osmańskie|Imperium Osmańskiego]] wzmocnić państwo oraz zabezpieczyć je poprzez zawarcie sojuszu z [[Wenecja|Wenecją]]. Podobną politykę prowadził jego następca [[Stefan Tomasz Kotromanić|Stefan Tomasz]], jednak kończyły się one fiaskiem oraz stratami terytorialnymi, m.in. secesją [[Hercegowina|Hercegowiny]]. Wojna prowadzona z [[Turcja|Turkami]] w latach [[1461]]-[[1463]] zakończyła się zajęciem całego kraju przez [[sułtan]]a [[Mehmed II Zdobywca|Mehemeda II Zdobywcę]] oraz niewolą i egzekucją ostatniego króla z dynastii Kotromanowiczów – [[Stefan Tomaszević Kotromanić|Stefana Tomaszevicia]]<ref>B. Zientara, ''Historia Powszechna. Średniowiecze'', Warszawa 2002, s. 452.</ref>. Ostatni członkowie dynastii – brat Srefana, Zygmunt i siostra Katarzyna przeszli na [[islam]]<ref>T. Wasilewski, ''Historia Jugosławii'', Wrocław 1985, s. 127.</ref>.

== Ocena dynastii ==
Z dynastią Kotromanowiczów związane były całe dzieje [[średniowiecze|średniowiecznego]] państwa bośniackiego, w tym jego ukształtowanie, rozwój, szczyt, a w końcu i upadek. Zdaniem [[Ilona Czamańska|Ilony Czamańskiej]], znanej [[Uniwersytet im. Adama Mickiewicza|poznańskiej]] [[mediewistyka|mediewistki]] ''dynastia odegrała ważną rolę nie tylko w dziejach Bośni lecz, całego regionu [[Bałkany|bałkańskiego]]''<ref>''Słownik dynastii Europy'', pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999, s. 240.</ref>.

== Drzewo genealogiczne ==
{{familytree/start}}
{{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | Key | Key='''Legenda'''}}
{{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | |v| mar | mar=''ślub;<br />dzieci ślubne''}}
{{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | |V| ill | ill=''związek;<br />dzieci nieślubne''}}
{{familytree| | | | Pr1 | | | | | | | |Pr1='''[[Prijezda I]]'''<br /><small>1211-1287</small><br />Ban Bośni1250-87}}
{{familytree| |,|-|-|^|-|-|.| | | | |}}
{{familytree| Pr2 | | | | St1 |v| Jel | | |St1='''[[Stefan I Kotroman]]'''<br /><small>d. 1314</small><br />Ban Bośni1287-1314|Jel=Elżbieta Serbska<br /><small>d. 1331</small>|Pr2='''[[Prijezda II]]'''<br /><small>d. 1290</small><br />Ban Bośni1287-90}}
{{familytree| |,|-|-|-|-|-|-|-|^|-|.| |}}
{{familytree| St2 |v| Elz | | | | Vla |v| Jel |St2='''[[Stefan II Kotromanić]]'''<br /><small>d. 1353</small><br />Ban (1314-)1322-53|Elz=Elżbieta Kujawska|Vla=[[Władysław Kotromanić]]<br /><small>d. 1354</small>|Jel=Jelena Šubić}}
{{familytree| |,|-|^|-|-|-|-|.| |F|A|~|#|~|~|~|7|}}
{{familytree| |!| | | | | | | Kat | | |!| | | Dab |-| Jel | | |Ch4=[[Charles IV, Holy Roman Emperor|Charles IV]]<br /><small>1316-(r.1346-)1378<br />HRE 1355-78</small>|Kat=Katarzyna Bośnieńska, hrabina Cilli |Dab='''Stefan Dabiša'''<br /><small>d.1395</small><br />Król 1391-95|Jel='''Jelena Gruba'''<br /><small>d.aft.1399</small><br />Królowa 1395-98}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | |!| | | | | |}}
{{familytree| Elz | | | | | | Hr2 | | Tv1 |-| Dot |Elz=[[Elżbieta Bośniaczka]]<br /><small>1340-1387</small>|Hr2=Hermann II, hrabia Celje<br /><small>c.1365-1435</small>|Tv1='''[[Tvrtko I Kotromanić]]'''<br /><small>1338-1391</small><br />Ban 1353-77<br />Król 1377-91|Dot=Dorota Bługarska<br /><small>d.c.1390</small>}}
{{familytree| |!| | | | | | | |!| | | |:| | | | |}}
{{familytree| Mar |-| Sig |-| Bar | | |:|Mar=[[Maria Andegaweńska]]<br /><small>c.1371-1395</small>|Sig=[[Zygmunt Luksemburski]]<br /><small>1368-(r.1387-)1437<br />HRE 1433-37</small>|Bar=[[Barbara Cylejska]]<br /><small>1392-1451</small>}}
{{familytree| | | | | | | | |F|~|~|~|~|A|~|~|~|7| |}}
{{familytree| Kuj |v|-|-|-| Ost |-| Nel | | | Tv2 |-| Dot |Kuj=Kujava Radinović|Ost='''Stefan Ostoja'''<br /><small>d. 1418</small><br />Król 1398-1404,<br />1409-18|Nel=Jelena Nelipčić|Tv2='''Tvrtko II Kotromanić'''<br /><small>d. 1443</small><br />Król 1404-09,<br />1421-43|Dot=Dorota Garai<br /><small>d.1438</small>}}
{{familytree| | | |!| | |F|~|A|~|~|~|~|~|~|~|7| | |}}
{{familytree| |Osc | | Rad | | | Voj |v|-| Tom |v| Kat | |Osc='''Stefan Ostojić'''<br /><small>d.1421</small><br />Król 1418-21|Rad='''''Radivoj Ostojić'''''<br /><small>d. 1463</small><br />Antykról 1432-1435|Voj=Vojača|Tom='''[[Stefan Tomasz Kotromanić]]'''<br /><small>d. 1461</small><br />Król 1443-61|Kat=[[Katarina Kosača]]<br /><small>1424-1478</small>}}
{{familytree| | | | | | |!| | | | | | |!| | | |,|^|-|-|.| |}}
{{familytree| | | | | |Mat| | Mar |-| Tmc | | Sig | | Kat |Mar=Maria Serbska<br /><small>1447-1498</small>|Tmc='''[[Stefan Tomaszević Kotromanić]]'''<br /><small>1438-1463</small><br />Król 1461-63|Sig=Ishak-bey Kraloglu<br /><small>(Zygmunt)</small>|Kat=Katarzyna|Mat='''''Mateus z Bośni'''''<br />Król 1465-1471}}
{{familytree/end}}

== Przypisy ==
{{izvori}}

|
{{Dynastia infobox
 |dynastia               = Kotromanowicze<br />''Kotromanići''
 |herb                   = Coat of arms of Kingdom of Bosnia.svg
 |kraj                   = [[Bośnia]]
 |tytuły                 = [[król Bośni]]
 |założyciel             = Prijezda I
 |ostatni władca         = Stefan Tomaszević
 |obecny władca          = 
 |rok założenia          = 1211
 |rok rozwiązania        = 1463
 |rok złożenia z funkcji = 
 |etniczność             = bośniacka
 |dynastia macierzysta   = 
 |gniazda                = 
 |gałęzie                = 

}}
|}


[[Kategoria:Kotromanowicze]]
[[Kategoria:Dynastie Europy]]
[[Kategoria:Importowane]]