Tekst źródłowy strony Batu-chan

[[Kategoria:1]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Batu-chan
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Batu-chan&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

'''Batu-chan''' ([[1205]]–[[1255]]<ref>Niektóre źródła podają 1256.</ref>) – władca [[Mongolia|mongolski]], wnuk [[Czyngis-chan]]a, syn [[Dżoczi]]ego, założyciel [[Złota Orda|Złotej Ordy]]. Nazywany Sajn-chanem – Dobrym chanem.

Jako swój [[ułus]] otrzymał w 1227 step uralsko-kaspijski oraz [[Chorezm]].

== Życiorys ==
=== Wyprawa Zachodnia ===
Kierował rozpoczętą w 1236 [[Mongołowie|mongolską]] inwazją na [[Europa|Europę]]. Podległa mu Złota Orda podbiła [[Ruś Kijowska|Ruś Kijowską]], zajmując w 1240 [[Kijów]]. Po zniszczeniu Rusi Kijowskiej część [[orda|ordy]] ruszyła na [[Polska|Polskę]], pokonując w 1241 wojska [[Henryk II Pobożny|Henryka Pobożnego]] pod [[Bitwa pod Legnicą|Legnicą]]. Pozostałe dwie części ordy po przekroczeniu [[Dunaj]]u i [[Karpaty|Karpat]] uderzyły na [[Węgry]] i pokonawszy armię [[Bela IV|Beli IV]] w 1241 w [[Bitwa na równinie Mohi|bitwie pod Mohi]] zajęły także tereny [[Austria|Austrii]] i [[Dalmacja|Dalmacji]]. W czasie tej wyprawy pod jego dowództwem służyli młodzi przedstawiciele wszystkich gałęzi rodu Czyngis-chana. Batu usunął z armii wypominających mu publicznie [[Merkici|merkickie]] pochodzenie synów [[Czagataj]]a i [[Ugedej]]a. Wśród wyrzuconych książąt, był następny wielki chan [[Gujuk]]. Zaprzyjaźnił się zaś z synem [[Tołuj]]a [[Mongke]]. Szczęśliwie dla [[Węgrzy|Węgrów]] i reszty Europy, Batu-chan wycofał swe wojska na wieść o śmierci wielkiego [[chan (władca)|chana]] Ugedeja, ponieważ chciał być obecny przy podziale imperium.

=== W opozycji do Wielkiego Chana ===
Choć do śmierci uznawał swoją zależność od imperium mongolskiego, to faktycznie zorganizował niezależny [[chanat]] ze [[stolica|stolicą]] w [[Saraj (Złota Orda)|Saraju]] nad [[Wołga|Wołgą]]. Od śmierci Ugedeja pozostawał w opozycji, najpierw do jego żony [[Töregene-katun]] – [[regent]]ki w latach 1242–1246, następnie do jej syna Wielkiego Chana Gujuka. W sporach tych zdobył poparcie władców [[Ruś Włodzimiersko-Suzdalska|Rusi]] z [[Aleksander Newski|Aleksandrem Newskim]] na czele (niechętnym Töregene i Gujukowi z racji zabójstwa jego ojca na [[kurułtaj]]u w 1246). Formalnie uznał władzę Gujuka, jednak mimo kolejnych żądań chana nie stawił się na jego dworze, by osobiście złożyć mu hołd.

Kiedy Batu został ostrzeżony przez wdowę po Tołuju, [[Sorkaktani-beki]], o szykowanej przeciw niemu wyprawie, zebrał armię złożoną z podbitych ludów i ruszył na Gujuka. Ten jednak umarł przed starciem. W porozumieniu z Sorkaktani-beki wysunął kandydaturę Mongkego na Wielkiego Chana i przeprowadził jego wybór na [[kurułtaj]]u w 1250. Jednak większość rodu panującego uznała ten kurułtaj za nielegalny, jako odbywający się poza granicami Mongolii. W 1251 wysłał 30-tysięczną armię pod dowództwem swego brata [[Berke-chan|Berke]], do ochrony kurułtaju zorganizowanego przez Sorkaktani-beki, na którym Mongke po raz kolejny został wybrany Wielkim Chanem, a Batu otrzymał faktyczną niezależność i tytuł ''Starszego Rodu Panującego''.

W 1252 wydał [[Aleksander Newski|Aleksandrowi Newskiemu]] [[jarłyk]] na wielkie księstwo ruskie.

== Zobacz też ==
* [[Burundaj]]
* [[I najazd mongolski na Polskę]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Władca
 |poprzednik = '''[[Dżoczi]]'''
 |funkcja    = [[chan (władca)|Chan]] [[Złota Orda|Złotej Ordy]]
 |lata       = 1227–1255
 |następca   = [[Sartak]]
}}

|
{{Władca infobox
 |władca            = Batu-chan
 |imiona            = 
 |tytulatura        = 
 |grafika           = Batuhan.JPG
 |opis grafiki      = Pomnik Batu-chana
 |herb              = 
 |opis herbu        = 
 |faksymile         = 
 |opis faksymile    = 
 |dewiza            = 
 |1. tytuł          = chan [[Złota Orda|Złotej Ordy]]
 |1. od             = 
 |1. do             = 
 |1. koronacja      = 
 |1. poprzednik     = 
 |1. następca       = [[Sartak]]
 |dynastia          = 
 |data urodzenia    = [[1205]]
 |miejsce urodzenia = 
 |data śmierci      = [[1255]]
 |miejsce śmierci   = 
 |przyczyna śmierci = 
 |miejsce spoczynku = 
 |ojciec            = [[Dżoczi]]
 |matka             = 
 |rodzeństwo        = 
 |1. związek z      = 
 |1. związek od     = 
 |1. związek do     = 
 |1. dzieci         = 
 |odznaczenia       = 
 |commons           = 
 |wikiźródła        = 
 |wikicytaty        = 
}}
|}

[[Kategoria:Władcy Złotej Ordy]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Imperium Mongolskim]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1205]]
[[Kategoria:Zmarli w 1255]]
[[Kategoria:Importowane]]