Tekst źródłowy strony Ozorai Pipó

[[Kategoria:1a]]
{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Pippo_Spano
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pippo_Spano&action=history
|nota    = angielski
}}
{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

{{Redoslijed|
|poprzednik         = [[wacat]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban Severin]]<br>(1408-1409)
|współrządzący      = 
|następca           = [[wacat]]
}}

{|
|
|}

'''Filippo Buondelmonti degli Scolari''', znany jako ''Pippo Spano'' (węg. ''Ozorai Pipó'') (*1369, † grudzień 1426), włoski magnat, generał, strateg, powiernik króla Węgier [[Zygmunt]]a, urodzony w Republice Florencji. Osobisty przyjaciel [[Zygmunt]]a i członek [[Zakon Smoka|Zakonu Smoka]]. Pochowany w bazylice Székesfehérvár obok królów węgierskich.

 <small>'''Filippo Buondelmonti degli Scolari''' (1369 – December 1426), known as '''Pippo Spano''',{{Cref2|a}} was an [[Italians|Italian]] magnate, general, strategist and confidant of King [[Sigismund of Hungary]], born in the [[Republic of Florence]]. The personal friend of Sigismund and member of the [[Order of the Dragon]], he was buried in the [[Székesfehérvár Basilica]] beside the Hungarian kings. </small>

==Wczesna kariera==

Filippo, syn zubożałego szlachcica florenckiego, urodził się w Tizzano, niedaleko Florencji. Po raz pierwszy wspomniany na Węgrzech około 1382 r., gdy '''wstąpił na służbę jako skarbnik''' Zygmunta i otrzymał zamek w Simontornyi (Simonsthurm).

 <small>Filippo, the son of a destitute [[Republic of Florence|Florentine]] nobleman, was born at [[Tizzano]], near [[Florence]]. He is first mentioned in [[Kingdom of Hungary|Hungary]] around 1382, when he entered the service of Sigismund's [[Royal treasurer (Kingdom of Hungary)|treasurer]] and was awarded the castle in [[Simontornya]] (''Simonsthurm''). </small>

Dalsze usługi dla Korony, takie jak zapewnienie środków do walki z Osmanami, doprowadziły go do funkcji administratora wszystkich kopalni złota w Królestwie Węgier. Obecny w Bośni, w związku z buntem szlachty węgierskiej i śmierci króla Bośni [[Tvrtko I]] (1391), Pipó '''zdołał pojmać''' głównych przywódców powstania.

 <small>Further services to the Crown, such as providing resources to fight the [[Ottoman Empire|Ottomans]], led to his appointment as administrator of all gold mines in the kingdom. Present in [[Bosnia (region)|Bosnia]], in the context of a Hungarian nobles' rebellion and [[List of rulers of Bosnia|King]] [[Tvrtko I of Bosnia]]'s death (1391), Pippo managed to subdue the main leaders of the revolt. </small>

Wziął udział w niefortunnej krucjacie z września 1396 r. przeciwko Osmanom. Pod [[Bitwa pod Nikopolis|Nikopolis]] w Bułgarii, w przeciwieństwie do większości uczestników po stronie chrześcijańskiej, udało im się zbiec po porażce. On, król i wielu wysokich dostojników popłynęło małą łódką w górę Dunaju aż do ziem węgierskich i chorwackich.

 <small>He took part in the unfortunate anti-Ottoman [[Last Crusade]] of September 1396 at [[Battle of Nicopolis|Nicopolis]] in  [[Bulgaria]], and, unlike most on the Christian side, managed to flee after the defeat. He, the King, and a number of high dignitaries sailed a small boat up the [[Danube]], all the way to Hungarian and Croatian lands. </small>

Ożenił się z Barbarą, córką i spadkobierczynią Andrzeja z [[Ozora|Ozory]], w 1398 r.

 <small>He married Barbara, daughter and heir of Andrew of [[Ozora]], in 1398. </small>

Podczas przejściowych kłopotów z przejęciem tronu przez syna [[II. Károly|Karola II]], [[Nápolyi László|Władysława Neapolitańskiego]], Pipó ujawnił akty zdrady ze strony niektórych szlachciców. Został jednak zmuszony do poddania się większości ich żądań, gdyż król został wzięty do niewoli w zamku wyszehradzkim (1401).

 <small>During the new period of trouble with the claim to the throne of [[Charles III of Naples|Charles II]]'s son [[Ladislaus of Naples]], Lo Scolari exposed acts of treason on the part of some noblemen. He was however forced to give in to most of their demands, as the King was taken prisoner in [[Visegrád]] Castle (1401). </small>

Po tym, jak [[Zygmunt]] na krótko odzyskał kontrolę, szlachta otwarcie uznała Władysława za króla. Siły Królestwa Neapolu zajęły [[Zadar]] w 1403 roku, a Pipó musiała się wycofać; w tym samym roku odzyskał Veszprém, a we wrześniu wziął Esztergom i ponownie napadł na Bośnię - zrywając kontakty między armią sycylijską i buntownikami, zmuszając najeźdźców do ucieczki. Przekonywł rebeliantów, by starali się o łaskę króla Zygmunta.

 <small>After Sigismund reasserted control briefly, the nobles openly recognized Ladislaus as King. The forces of the [[Kingdom of Naples]] took [[Zadar]] in 1403, and Pippo had to retreat; the same year, he regained [[Veszprém]] and, in September, took [[Esztergom]] and again raided Bosnia - breaking up contacts between Sicilian and rebel armies and forcing the invaders to flee. He persuaded the rebels to seek Sigismund's pardon. </small>

Podczas pobytu w Wiedniu Pipó został hrabią [[Temesvár]]u (obecnie Timișoara, Rumunia). W tym charakterze zainicjowali budowę węgierskiego systemu zamków granicznych, aby powstrzymać agresję osmańską; natychmiast Temesvár rozpoczął walkę z Turkami, ale także ruszył przeciwko armii bośniackiej [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoje Vukčićowi Hrvatinićowi]], który oblegał miasto Szybenik w Dalmacji, odzyskując części dzisiejszej Chorwacji.

 <small>While in [[Vienna]], Pippo was made Count of [[Timișoara|Temesvár (Timișoara)]]. In this capacity, he initiated the building of the Hungarian border castle system to contain the Ottoman aggression; immediately, Pippo started confronting the Turks, but also moving against the [[History of Bosnia|Bosnian]] armies of [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić]] that had been besieging the town of [[Šibenik]] in Dalmatia, regaining parts of today's Croatia. </small>

==We Włoszech==

W 1408 roku Pipó został [[Ban Severin|banem Severin]] i członkiem prestiżowego [[Zakon Smoka|Zakonu Smoka]]; od tego czasu stał się bogat i potężny. W 1410 r. Zygmunt wysłał go, aby przekonał włoskie państwa-miasta do zerwania ich powiązań z Neapolem: podróżował z wielką pompą do rodzinnej Florencji, a następnie do Ferrary (spotkanie z Niccolò III d'Este). W sierpniu został przyjęci w Pizie przez [[Jan XXIII (antypapież)|antypapieża Jana XXIII]]. Mówi się, że we wrześniu, podczas pobytu w Wenecji, Pipó '''poparł spisek'''.

 <small>In 1408, Pippo became the [[Banat of Severin|Ban of Szörény]] and member of the prestigious [[Order of the Dragon]]; by that time, he had become wealthy and powerful. In 1410, Sigismund sent him to persuade [[Italian city-states]] to cut off their links with [[Naples]]: he traveled in great pomp to his native [[Florence]], then to [[Ferrara]] (meeting [[Niccolò III d'Este]]). In August, he was received by [[Pisa]]n [[Antipope John XXIII]]. In September, present in [[Republic of Venice|Venice]], Pippo is said to have backed a conspiracy. </small>

W ramach kampanii weneckiej z 1411 r. Pipó wkroczył do [[Friuli]] na czele armii, '''podbił''' [[Akwilea|Akwileję]], a w grudniu przejął Udine i kilka fortec w Romagna, a następnie Vittorio Veneto - wziawszy do niewoli wysokiego urzędnika z rodziny Barbarigo. W styczniu 1412 r. ponowny najazd zapewnił Pipó '''zapas''' wysokiej rangi więźniów weneckich, których rozkazano okaleczać, by pomścić Węgra zabitego przez wroga.

 <small>As part of the anti-Venetian campaign of 1411, Lo Scolari entered [[Friuli]] at the head of an army, conquered [[Aquileia]] and, in December, he took [[Udine]] and several fortresses in [[Emilia-Romagna|Romagna]], then [[Vittorio Veneto]] - capturing a high official from the [[Barbarigo family]]. In January 1412, the renewed attack ensured Pippo a supply of high-ranking Venetian prisoners, whom he ordered mutilated to avenge a Hungarian killed by the enemy. </small>

Jednak w koncu Pipó został pokonany w [[Bitwa pod Motta|bitwie pod Motta]] w sierpniu 1412 roku przeciwko Republice Weneckiej pod rządami Carlo Malatesta. [1] Pipó zamierzał oblegać Padwę w styczniu, ale nie był w stanie utrzymać swojej armii na miejscu i ruszył w kierunku Brenty, w Cartigliano i Marostice, podejmuijąc nieudany atak na Vicenzę. Dalsze niepowodzenia spowodowały jego wycofanie się do Friuli, a następnie na Węgry, w lutym. Ten wynik sprawił, że weneckie relacje sugerują ugodę z najspokojniejszą republiką, a nawet mityczną egzekucję Pipó jako zemstę króla i cesarza (podobno miał wlewane płynne złoto w gardło).

 <small>He suffered a major defeat at the [[Battle of Motta (1412)|Battle of Motta]] in August 1412 against the [[Venetian Republic]] under [[Carlo Malatesta]].<ref name=PPA>{{cite book|title=The Papal State under Martin V |first=Peter |last=Partner |year=1958 |place=Rome}}</ref> Pippo intended to besiege [[Padua]] in January, but he could not maintain his army on the spot, and moved towards the [[Brenta (river)|Brenta]], in [[Cartigliano]] and [[Marostica]], leading an unsuccessful attack on [[Vicenza]]. Further failures provoked his retreat to Friuli, and then to Hungary, in February. This outcome made Venetian accounts imply a settlement with the Most Serene Republic, and even the mythical execution of Pippo as revenge by the Emperor King (he supposedly had molten gold poured down his throat). </small>

Pipó wrócił do Friuli we wrześniu, aby pomóc Florencji przeciwko oddziałom Władysława. W Lodi (w Lombardii) uczestniczył w spotkaniu [[Zygmunt]]a z władcą miasta Giovanni da Vignate.

 <small>Lo Scolari returned to Friuli in September, in order to aid Florence against Ladislaus' troops. At [[Lodi, Lombardy|Lodi]] (in [[Lombardy]]), he attended the meeting between Sigismund and the ruler of the city, [[Giovanni da Vignate]]. </small>

== Późniejsze zadania ==

 [[Image:Szeged-ozoraipipo.jpg|thumb|200px|Pipó w panteonie [[Székesfehérvár]] pantheon]]

Pipó wziął udział w początkowych obradach [[Sobór w Konstancji|soboru w Konstancji]] w marcu 1414 r., gdy to cesarz król oskarżył go nieupilnowanie Jana XXIII - zadanie, którego nie do końca wykonał, gdyż wkrótce antypapieżowi udało się uciec. W 1415 roku hrabia Temesváru był świadkiem egzekucji buntownika Jana Husa w Konstancji.

 <small>Pippo took part in the March 1414 initial proceedings of the [[Council of Constance]], where the Emperor King charged him with guarding John XXIII - an assignment he did not fully accomplish, as the Antipope soon managed to flee. In 1415, the Count of Temesvár witnessed the rebel [[Jan Hus]]' execution in [[Konstanz]]. </small>

Ponownie walczył z Turkami w 1417 r. na [[Wołoszczyzna|Wołoszczyźnie]], w 1418 r. wokół Belgradu, a w 1419 r. w [[Bośnia|Bośni]] (gdzie zgodził się na pięcioletni rozejm); cesarz król przyznał mu Severin, [[Mehadia|Mehadię]] i [[Orşova|Orszową]]. Został wezwany do Czech, gdzie zajmował się powstaniem husyckim od 1420 r. (Patrz [[bitwa o Witkową Górę]]), ciężko pobity przez Jana Žižkę w Havlíčkův Brod (patrz [[bitwa pod Niemieckim Brodem]]), w styczniu 1422 r.

 <small>He fought the Turks again in 1417 in [[Wallachia]], in 1418 around [[Belgrade]], and in 1419 in Bosnia (where he agreed to a five-year truce); the King Emperor awarded him Severin, [[Mehadia]] and [[Orşova]]. He was called to [[Bohemia]], where he dealt with the [[Hussite Wars|Hussite insurrection]] from 1420 (see [[Battle of Vítkov Hill]]), being severely beaten by [[Jan Žižka]] at [[Havlíčkův Brod]] (see [[Battle of Německý Brod]]), in January 1422. </small>

Wieść o śmierci Pipó w Czechach doprowadziła do ataku osmańskiego na jego sojusznika na Wołoszczyźnie, księcia [[Dan II|Dana II]]. Pod wpływem próśb [[Stefan IV Lazarević|Stefana Lazarevicia]] przeniósł się do Serbii i wygrał bitwę na dużą skalę. През 1425 Scolari, Dan II i bułgarski książę Frujin Asen, przeprawa przez Dunaj, pokonanie otomanów w pobliżu Vetren i przejęcie Silistra. Wkrótce jednak doznał udaru i pozostał upośledzony, ponieważ został zabrany do Lipowej. 

Został pochowany w Székesfehérvár, obok grobowców królów węgierskich. W jego pogrzebie uczestniczył sam król Zygmunt.

 <small>The rumor that Pippo had been killed in Bohemia led to an Ottoman attack in Wallachia against his ally [[List of Wallachian rulers|Prince]] [[Dan II of Wallachia|Dan II]]. Prompted by requests from [[Stefan Lazarević]], he moved into Serbia and won a large-scale battle. През 1425 Scolari, Dan II and bulagrian prince Frujin Asen, cross river Danube, defeat the othomans near Vetren and takeover Silistra. However, he soon suffered a [[stroke]] and remained impaired, being carried away to [[Lipova]]. He was buried in [[Székesfehérvár]], next to the tombs of Hungarian Kings. His funeral was attended by King Sigismund himself. </small>

==Legacy==

Został wymieniony w poezji epopei południowosłowiańskiej, znanej jako „Filip węgierski (węgierski)” (serbski: Филип Мађарин, Bułgaria: Филип Маджарин).

 <small>He was enumerated in South Slavic epic poetry, known as "Filip the Magyar ([[Hungarian people|Hungarian]])" ({{lang-sr|Филип Мађарин}}, {{lang-bg|Филип Маджарин}}).

==Adnotacje==
{{Cnote2 Begin|liststyle=upper-alpha}}
{{Cnote2|a| His short name was Filippo Scolari. He was commonly known under his lifetime as "Pippo Spano". He is known in Hungarian historiography as '''Pipo of Ozora''' ({{lang-hu|Ozorai Pipó}}).}}
{{Cnote2 End}}

==Przypisy==
{{izvori}}

==Źródła==
*{{cite book|author=Domenico Mellini|title=Vita Di Filippo Scolari, Volgarmente Chiamato Pippo Spano|url=https://books.google.com/books?id=zgU6AAAAcAAJ|year=1570|publisher=Sermartelli}}
*{{cite book|author=Domenico Mellini|title=Vita del capitano Filippo Scolari ... chiamato Pippo Spano conte di Temesvar ... riveduta et accresciuta dal autore. - Firenze, Sermartelli 1606|url=https://books.google.com/books?id=sVZTAAAAcAAJ|year=1606|publisher=Nella Stamperia del Sermartelli}}
*{{cite book|author1=Gizella Nemeth|author2=Gizella Nemeth Papo|author3=Adriano Papo|title=Pippo Spano: un eroe antiturco antesignano del Rinascimento|url=https://books.google.com/books?id=BwEiAQAAIAAJ|year=2006|publisher=Edizioni della Laguna|isbn=978-88-8345-219-2}}

== Linki zewnętrzne ==
*{{hu icon}} [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11371/11556.htm ''Magyar Életrajzi Lexikon'']
*{{it icon}} [https://web.archive.org/web/20060421090241/http://www.condottieridiventura.it/condottieri/s/1771%20%20%20%20%20%20FILIPPO%20SCOLARI.htm ''Note biografiche'']
*{{it icon}} [http://www.castelloarzignano.com/visita/libro/pag14.htm Il Castello di Arzignano: ''Pippo Spano, tra leggenda e realtà'']

|
{{Urzędnik infobox
 |urzędnik          = Ozorai Pipó (węg.)<br>Pippo Spano (wł.)
 |imiona            = 
 |tytulatura        = 
 |grafika           = Andrea del Castagno - Pippo Spano, Niccolò Acciaiuoli, Francesco Petrarca - Google Art Project.jpg
 |opis grafiki      = [[Fresco]] autorstwa [[Andrea del Castagno]]
 |herb              = 
 |opis herbu        = 
 |faksymile         = 
 |opis faksymile    = 
 |dewiza            = 

 |1. tytuł          = 
 |1. od             = 
 |1. do             = 
 |1. powołanie      = 
 |1. poprzednik     = 
 |1. następca       = 

 |2. tytuł          = 
 |2. od             = 
 |2. do             = 
 |2. powołanie      = 
 |2. poprzednik     = 
 |2. następca       = 

 |klan              = 
 |ród               = 
 |rodzina           = Buondelmonti degli Scolari
 |pochodzenie       = włoskie
 |państwo           = [[Republika Florencji]]
 |data urodzenia    = 1369
 |miejsce urodzenia = Florencja
 |data śmierci      = grudzień 1426
 |miejsce śmierci   = [[Lipova, Arad|Lipova]]
 |przyczyna śmierci = 
 |miejsce spoczynku = [[Székesfehérvár]] Basilica
 |ojciec            = 
 |matka             = 
 |rodzeństwo        = 

 |1. związek        = 
 |1. związek z      = 
 |1. związek od     = 
 |1. związek do     = 
 |1. dzieci         = 

 |2. związek        = 
 |2. związek z      = 
 |2. związek od     = 
 |2. związek do     = 
 |2. dzieci         = 

 |dokonania         = 
 |odznaczenia       = 
 |commons           = 
 |wikiźródła        = 
 |wikicytaty        = 
}}
|}

{{SORTUJ:Ozorai, Pipo}}

[[Kategoria:Banowie Severin]]
[[Kategoria:Kondotierzy]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
[[Kategoria:Rody]]
[[Kategoria:Ród Ozorai]]
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1369]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIV wieku]]
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategoria:Zmarli w 1426]]
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]