Tekst źródłowy strony Beginki i begardzi

[[Kategoria:3p]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Beginki_i_begardzi
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Beginki_i_begardzi&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[Plik:Beguine 1489.gif|thumb|237px|''Beginka'', rycina z ''[[Taniec śmierci|Tańca śmierci]]'', [[Lubeka]], 1489]]
'''Beginki i begardzi''' (''beginat'') – ruch religijny i społeczny wywodzący się z franciszkanizmu, głoszący że człowiek może osiągnąć doskonałość bez pośrednictwa Kościoła, propagujący życie proste i ubogie<ref>Mirosław Korolko, ''Leksykon kultury religijnej w Polsce''. Warszawa 1999, s.56.</ref>.

== Historia ==
[[Wierni świeccy|Laickie]] stowarzyszenia religijne kobiet (beginki) i mężczyzn (begardzi) powstały na początku XII wieku na zachodzie [[Europa|Europy]], głównie na terenie obecnej [[Belgia|Belgii]] i [[Holandia|Holandii]] ([[Niderlandy (region historyczny)|Niderlandy]]). Przypuszcza się, że inspiratorem ruchu beginek i begardów był ksiądz [[Lambert le Bège]] z [[Liège]], który w 1170 głosił potrzebę ustanowienia stowarzyszenia kobiet poświęconych życiu religijnemu i działalności dobroczynnej, nie związanych [[Śluby zakonne|ślubami zakonnymi]], a więc nie będących zakonnicami, które dobrowolnie mogły swobodnie opuścić wspólnotę (beginat). Inna hipoteza wiąże nazwę stowarzyszenia ze [[Bega z Andenne|św. Begą]].

Czasy wypraw krzyżowych spowodowały, że wiele kobiet w Zachodniej Europie zostało wdowami lub samotnicami. W ruchu beginek odnalazły swoje miejsce i pomysł na życie. Begardzi zajmowali się głównie pracą rzemieślniczą, a beginki dziełami miłosierdzia, pielęgnowaniem chorych w szpitalach, nauczaniem dzieci. Wspólnoty beginek i begardów były autonomiczne i rządziły się własnymi, specyficznymi dla danej wspólnoty prawami, posiadały swojego przełożonego domu, utrzymywały się z własnej pracy, posiadały wspólną kasę, budynki ([[Beginaż|beginaty lub beginaże]]), wspólne posiłki i nabożeństwa. Niektóre wspólnoty znalazły się pod wpływem potępionych przez Kościół myśli [[Katarzy|albigensów]] oraz tzw. [[Herezja wolnego ducha|Herezji Wolnego Ducha]]. Wiele beginatów przeszło na [[Tercjarze|tercjarstwo]] franciszkańskie i przyjęło regułę [[Franciszkański Zakon Świeckich|trzeciego zakonu św. Franciszka z Asyżu]] jako prawo własne w swojej wspólnocie oraz duchową opiekę [[I Zakon franciszkański|franciszkanów]]. Inne znalazły się pod opieką duchową [[Dominikanie|dominikanów]], przyjmując [[Świeccy dominikanie|tercjarstwo dominikańskie]] lub [[Karmelici|karmelitów]]. Wspólnoty pozostające pod wpływem [[flagelanci|biczowników]] zostały ostatecznie uznane przez kościół katolicki za heretyckie. W 1311 [[Klemens V]] oskarżył ruch beginek o rozprzestrzenianie herezji (p. [[Małgorzata Porete]]). Sam zaś ruch i jego pierwotne idee, został zrehabilitowany przez [[Eugeniusz IV|Eugeniusza IV]] w XV wieku.

Największy rozkwit beginatów nastąpił w [[XIV wiek]]u. Najbardziej znane beginaty, które liczyły nieraz tysiące członków: [[Mechelen|Mechlin]], powstałe w 1207, [[Bruksela]] w 1245, [[Leuven]] ok. 1232, [[Antwerpia]] w 1234, [[Brugia]] w 1244, [[Lier (Belgia)|Lier]], [[Kortrijk]], [[Gandawa]], [[Amsterdam]] (słynny ''Begijnhof''). Beginat z Amsterdamu znacząco wpłynął na rozwój tego miasta. W następnych wiekach ich zgromadzenia zostały w większości rozwiązane w ramach ruchów [[Reformacja|reformacji]]. Niektóre beginki, które przeszły na [[protestantyzm]], zostały [[diakon]]isami.

Beginki mieszkały na [[Śląsk]]u, w XIV wieku były zwalczone przez [[Inkwizycja|inkwizycję]] np. we wrześniu 1332 inkwizytor Jan Schwenkenfeld wytoczył tam proces 20 beginkom<ref>[http://um.swidnica.pl/media/Encyklopedia/czescV.pdf Średniowieczne herezje w Świdnicy]. W: ''Encyklopedia (część V)'' [on-line]. um.swidnica.pl. [dostęp 2018-04-17].</ref>.

Między 1293 a 1300 rokiem włocławski biskup [[Wisław (biskup włocławski)|Wisław]] osadził w swoich dobrach pięciu begardów. Wznieśli oni jedyny na ziemiach polskich kościół i klasztor, od którego powstała nazwa miejscowości [[Kaszczorek]] (dziś dzielnica Torunia). Po potępieniu begardów na [[Sobór w Vienne|soborze w Vienne]] następca Wisława [[Gerward (biskup włocławski)|Gerward]] podjął starania o usunięcie begardów z Kaszczorka, co udało mu się zrealizować po zatwierdzeniu wyroku sądowego przez postanowienie papieża [[Jan XXII|Jana XXII]] z 23 stycznia 1321 roku. Gerward przeniósł begardów do swoich dóbr w [[Dobrzejewice|Dobrzejewicach]], gdzie przebywali do śmierci. Znane są imiona trzech z nich: Rudolf, Henryk, Jan.

Ostatnia na świecie beginka – Marcella Pattyn – zmarła w Belgii 14 kwietnia 2013 roku, w wieku 91 lat.<ref>[http://wpolityce.pl/wydarzenia/51586-belgia-po-smierci-ostatniej-beginki-gasnie-800-letnia-tradycja-zmarla-ostatnia-na-swiecie-beginka Po śmierci ostatniej beginki gaśnie 800-letnia tradycja]]. 2013-04-16. [dostęp 2013-04-19].</ref>

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Bibliografia ==
* Ogórek M.: ''Beginki i waldensi na Śląsku i Morawach do końca XIV wieku''. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, 2012, str. 291. ISBN 978-83-62608-28-7.
* Wyrozumski Jerzy. ''Beginki i begardzi w Polsce''. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego Pracowni Historycznej”. z. 35 (1971). str. 8-22.
* Simons Walter: ''Cities of Ladies: Beguine Communities in the Medieval Low Countries, 1200-1565''. Philadelphia: University of Philadelphia Press, 2001.
* J. Maciejewski, Likwidacja Bractwa Begardów w Kaszczorku w świetle ugody z biskupem włocławskim z 1320 roku, Nasza Przeszłość, t. 84: 1995

[[Kategoria:Chrześcijańskie związki wyznaniowe]]
[[Kategoria:Ruchy katolickie]]