Tekst źródłowy strony Szörényi Bánság

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Banate_of_Severin
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Banate_of_Severin&action=history
|nota    = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

'''Szörényi Bánság''' (pol. ''Banat Severin'', rum. ''Banatul Severinului'', łac. ''Banatus Zewrinensis'', bułg. ''Северинско банство'' (''Severinsko banstvo''), serb. ''Северинсана'') pełnił szczególną rolę w początkowo antybułgarskim, a później antyosmańskim systemie obronnym średniowiecznego [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]]. Został założony przez księcia [[IV. Béla|Belę]] w 1228 r.

 <small><small>The '''Banate of Severin''' or '''Banate of Szörény''' ({{lang-hu|szörényi bánság}}; {{lang-ro|Banatul Severinului}}; {{lang-la|Banatus Zewrinensis}}; {{lang-bg| Северинско банство}}, {{lang|bg-Latn|Severinsko banstvo}}; {{lang-sr|Северинска бановина}}, {{lang|sr-Latn|Severinska banovina}}) was a Hungarian political, military and administrative unit with a special role in initially anti-Bulgarian, latterly anti-Ottoman defensive system of the medieval [[Kingdom of Hungary]]. It was founded by [[Béla IV of Hungary|Prince Béla]] in 1228. </small></small>

== Terytorium ==

Banat Severin był marchią (lub prowincją graniczną) średniowiecznego Królestwa Węgier między Dolnym Dunajem a rzeką Olt (dzisiejsza Oltenia w Rumunii).<ref name="Papacostea">Papacostea, Șerban (1998). ''Between the Crusade and the Mongol Empire''. Center for Transylvanian Studies, Romanian Cultural Foundation. str. 230-231. ISBN 973-577-186-1.</ref><ref name="Curta" /><ref name="Madgearu" /> Karta donacji wydana 2 czerwca 1247 r. dla Rycerzy Szpitalników, wymienionych na Olt jako wschodniej granicy.<ref name="Papacostea" /> Rycerze otrzymali „Ziemię Severina” (''Terra de Zeurino'')<ref name="Pop">Pop, Ioan-Aurel (2013). "'''De manibus Valachorum scismaticorum...": Romanians and Power in the Mediaeval Kingdom of Hungary, The Thirteenth and Fourteenth Centuries''. Peter Land Edition. str. 337-338. ISBN 978-3-631-64866-7.</ref> wraz z pobliskimi górami od [[IV. Béla|Beli IV]] na Węgrzech.<ref name="Papacostea" /><ref name="Makkai">Makkai, László (1994b). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). ''History of Transylvania. Akadémiai Kiadó''. str. 196–197. ISBN 963-05-6703-2.</ref>  Król opisał ten sam region jako ziemię „opuszczoną i wyludnioną” w liście do papieża [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]] z 7 czerwca 1238 r.<ref name="Madgearu" /> Współcześni uczeni zakładają, że albo podbój terytorium Węgier, albo konfrontacje między Bułgarią a Węgrami zmusiły miejscową ludność do ucieczki<ref name="Madgearu" />. Historyk [[ Makkai László|László Makkai]] mówi, że populacja wyraźnie zaczęła rosnąć pod koniec lat 30. XIII wieku, ponieważ Bela poprosiła papieża o mianowanie biskupa Severin<ref>Makkai, László (2001–2002), ''[http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/74.html The Cumanian Country and the Province of Severin]'', Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences, Hungarian Research Institute of Canada, Atlantic Research and Publications, [dostęp:2017-04-12].</ref>.

 <small><small>The Banate of Severin was a [[March (territorial entity)|march]] (or a border province) of the medieval [[Kingdom of Hungary]] between the [[Lower Danube]] and the [[Olt River]] (in present-day [[Oltenia]] in Romania).{{sfn|Papacostea|1998|p=230}}{{sfn|Curta|2006|p=407}}{{sfn|Madgearu|2017|p=207}} A charter of grant, issued on 2 June 1247 for the [[Knights Hospitallers]], mentioned the Olt as its eastern border.{{sfn|Papacostea|1998|p=230}} The Knights received the "Land of Severin" ''(Terra de Zeurino)'',{{sfn|Pop|2013|p=338}} along with the nearby mountains, from [[Béla IV of Hungary]].{{sfn|Papacostea|1998|p=230}}{{sfn|Makkai|1994b|pp=196–197}} The king had described the same region as a "deserted and depopulated" land in a letter to [[Pope Gregory IX]] on 7 June 1238.{{sfn|Madgearu|2017|p=208}} Modern scholars assume that either the Hungarian conquest of the territory or confrontations between Bulgaria and Hungary had forced the local population to flee.{{sfn|Madgearu|2017|p=208}} Historian László Makkai says, the population obviously began to increase by the end of the 1230s, because Béla requested the pope to appoint a bishop to Severin.<ref>{{Citation |last=Makkai |first=László |title=The Cumanian Country and the Province of Severin |publisher=Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences, Hungarian Research Institute of Canada, Atlantic Research and Publications |year=2001–2002 |url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/74.html |access-date =12 April 2017}}</ref> </small></small>

'''Grant czarterowy''' z 1247 r. również wspomniał, że [[Kumania]] graniczyła z ziemią [[Severin]] od wschodu<ref name="Vásáry">Vásáry, István (2005). ''Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185–1365''. Cambridge University Press. s. 146. ISBN 0-521-83756-1.</ref>. W tym samym dyplomie wymieniono dwie jednostki polityczne [[Wołoszczyzna|Wołoszczyzny]] (lub rumuńskie) - ''kenezatus'' ([https://en.wikipedia.org/wiki/Knez_(Vlach_leader) kenezat]) Jana i [https://en.wikipedia.org/wiki/Farca%C8%99 Farcașa] - które zostały przy tej okazji poddane Szpitalnikom.<ref name="Makkai" /><ref name="Papacostea" /><ref name="Curta">Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250]''. Cambridge University Press. str. 405-408. ISBN 978-0-521-89452-4.</ref> Trzeci kenezat, rządzony przez wojewodę [https://en.wikipedia.org/wiki/Litovoi litowojskiego], nie został uwzględniony w '''grancie''', ale pozostawiono go Wołochom „tak, jak go trzymali”.<ref name="Vásáry" /><ref name="Curta" /><ref name="Papacostea" /> Jednak Bela przekazał szpitalnikom połowę królewskich dochodów zgromadzonych na ziemi Litovoi, z wyjątkiem dochodów z „Krainy Hátszeg” (obecnie Țara Hațegului w Rumunii)<ref name="Curta" /><ref name="Pop" /> [[Alexandru Madgearu]] mówi, że '''dyplom''' pokazuje, że kenezat Litovoi graniczy z ''Ziemią Severin'' na północy, a zatem banat musiał obejmować tylko południową Oltenię w połowie XIII wieku.<ref name="Madgearu">Madgearu, Alexandru (2017). ''The Asanids: The Political and Military History of the Second Bulgarian Empire, 1185–1280''. str. 200-208. BRILL. ISBN 978-9-004-32501-2.</ref> Kenezatus wojewody [https://en.wikipedia.org/wiki/Seneslau Seneslau], znajdujący się na wschód od Olt, został całkowicie wyłączony z donacji<ref name="Makkai" />.

 <small><small>The 1247 charter of grant also mentioned that "Cumania" bordered the Land of Severin from the east.{{sfn|Vásáry|2005|p=146}} The same diploma listed two [[Vlachs|Vlach]] (or Romanian) political units—the ''kenezatus'' of [[John (knez)|John]] and [[Farca?]]—which were subjected to the Hospitallers on this occasion.{{sfn|Makkai|1994b|p=197}}{{sfn|Papacostea|1998|p=230}}{{sfn|Curta|2006|p=407}} A third ''kenezatus'', which was ruled by ''[[Voivode]]'' [[Litovoi]], was not included in the grant, but it was left to the Vlachs "as they had held it".{{sfn|Vásáry|2005|p=146}}{{sfn|Curta|2006|p=407}}{{sfn|Papacostea|1998|p=231}} However, Béla gave the Hospitallers the half of the royal revenues collected in Litovoi's land, with the exception of the revenues from the "Land of Hátszeg" (now [[?ara Ha?egului]] in Romania).{{sfn|Curta|2006|pp=407–408}}{{sfn|Pop|2013|p=337}} Alexandru Madgearu says, the diploma shows that Litovoi's ''kenezatus'' bordered the Land of Severin to the north, thus the banate must have only included southern Oltenia in the middle of the 13th century.{{sfn|Madgearu|2017|p=207}} The ''kenezatus'' of ''Voivode'' [[Seneslau]], which was located to the east of the Olt, was fully excluded from the grant.{{sfn|Makkai|1994b|p=197}} </small></small>

Banowie początkowo mieli siedzibę w twierdzy [[Szörény]] (obecnie Drobeta-Turnu Severin w Rumunii)<ref name="Engel95">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I''. [Świecka Archontologia Węgier, 1301-1457, Volume I] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.</ref><ref name="Makkai657">Makkai, László (1994a). "szörényi bánság [Banate of Severin]". W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). ''Korai magyar történeti lexikon (9–14. század)'' [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)] (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. p. 657. ISBN 963-05-6722-9.</ref> Po utraceniu Szörény pod koniec XIII wieku fort [[Miháld]] (obecnie Mehadia w Rumunii) stał się centrum prowincji<ref name="Makkai657" />. Oprócz Miháld, banat obejmował Orsova (obecnie Orșova w Rumunii) i rumuńskie okręgi wzdłuż górnego biegu rzeki [[Timis]] (Timiș).<ref name="Engel95" /><ref name="Makkai657" />

 <small><small>The bans initially had their seat at the fortress of Szörény (now [[Drobeta-Turnu Severin]] in Romania).{{sfn|Engel|2001|p=95}}{{sfn|Makkai|1994a|p=657}} After Szörény was lost in the late 13th century, the fort of Miháld (now [[Mehadia]] in Romania) was the center of the province.{{sfn|Makkai|1994a|p=657}} In addition to Miháld, the banate included Orsova (now [[Orșova]] in Romania) and the [[Romanian district]]s along the upper course of the [[Timi? River|Temes (Timiș) river]].{{sfn|Engel|2001|p=95}}{{sfn|Makkai|1994a|p=657}} </small></small>

== Historia ==

Około 1199 r. [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ka%C5%82ojan Kałojan] z Bułgarii zajął region między rzekami Cerna i Olt.<ref name="Madgearu" /> [[Królestwo Węgier]] rozszerzyło się także ku Karpatom na początku XIII wieku, co spowodowało konflikty między tymi dwoma krajami<ref name="Makkai657" /><ref name="Curta" /> Na początku 1227 r. plemiona Kumanów zamieszkujące na wschód od Olt, aż do rzeki Siret, zgodziły się co roku składać hołd królom Węgier. [13] Węgrzy zdobyli bułgarską fortecę Severin podczas kampanii wojskowej przeciwko Bułgarii w [[1231]] r.<ref name="Madgearu" />

 <small><small>[[Kaloyan of Bulgaria]] occupied the region between the rivers [[Cerna (Danube)|Cerna]] and the Olt around 1199.{{sfn|Madgearu|2017|p=207}} The Kingdom of Hungary was also expanding over the Carpathian Mountains in the early 13th century, which gave rise to conflicts between the two countries.{{sfn|Makkai|1994a|p=657}}{{sfn|Curta|2006|pp=405–406}} The Cuman tribes dwelling to the east of the Olt as far as the river [[Siret (river)|Siret]] agreed to pay a yearly tribute to the kings of Hungary in early 1227.{{sfn|Engel|2001|p=95}} The Hungarians captured the Bulgarian fortress of Severin during a military campaign against Bulgaria in 1231.{{sfn|Madgearu|2017|p=206}} </small></small>

Po [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]] z 1526 r. banat Severina został podzielony. Południowo-wschodnia część (na wschód od Varcsaró - Vârciorova, dziś część Bolvașnița) podlegała jurysdykcji książąt wołoskich, a w północno-zachodniej części (na zachód od Orsova - dzisiejsza Orșova - włącznie) została stopniowo przeorganizowana w [[Banate of Lugos and Karánsebes|banat Lugos i Karansebes]].

 <small><small>After the 1526 [[Battle of Mohács]], the Banate of Severin was divided. South-eastern part (eastwards from Varcsaró - Vârciorova, today part of [[Bolvașnița]]) came under the jurisdiction of Wallachian princes and in the north-western part (westwards from Orsova - present-day [[Orșova]] - inclusive) was gradually reorganized into the [[Banate of Lugos and Karánsebes]]. </small></small>

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Źródła ==

* Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250]''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
* Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I''. [Świecka Archontologia Węgier, 1301-1457, Volume I] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.
* Madgearu, Alexandru (2017). ''The Asanids: The Political and Military History of the Second Bulgarian Empire, 1185–1280''. BRILL. ISBN 978-9-004-32501-2.
* Makkai, László (1994a). "szörényi bánság [Banate of Severin]". In Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). ''Korai magyar történeti lexikon (9–14. század)'' [Encyklopedia historii wczesnych Węgier (IX-XIV wiek)] (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. p. 657. ISBN 963-05-6722-9.
* Makkai, László (1994b). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). ''History of Transylvania. Akadémiai Kiadó''. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.
* Papacostea, Șerban (1998). ''Between the Crusade and the Mongol Empire''. Center for Transylvanian Studies, Romanian Cultural Foundation. ISBN 973-577-186-1.
* Pop, Ioan-Aurel (2013). "'''De manibus Valachorum scismaticorum...": Romanians and Power in the Mediaeval Kingdom of Hungary, The Thirteenth and Fourteenth Centuries''. Peter Land Edition. ISBN 978-3-631-64866-7.
* Vásáry, István (2005). ''Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185–1365''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-83756-1.
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka Archontologia Węgier, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

== Referencje ==
*Hațegan I., ''Cavalerii teutoni în Banatul Severinului'' (1429&ndash;1435), "Tibiscus-istorie" V, Muzeul Banatului, Timișoara, 1978, pp.&nbsp;191–196.
*http://mek.niif.hu/02100/02114/html/316.html Histoire de la Transylvanie

== Linki zewnętrzne ==
*[https://web.archive.org/web/20120330212119/http://genealogy.vanyi.org/hu/images/4/44/Szorenyi_bansag.jpg Map]

|
{{Infobox Banat
|Nazwa        = 
''Szörényi bánság (węg.)<br>
''Banatul Severinului (rum.)<br>
''Северинска бановина (serb.)
|Herb         = 
|Mapa         = Banate_of_severin.png
|Tekst        =     
|Utworzony    = XIII wiek
|Zlikwidowany = XVI wiek
|Siedziba     = Szörényvár
|Sukcesor 1   = Stema_Tarii_Romanesti_II.jpg
|Nazwa 1      = Wołoszczyzna
|Sukcesor 2   = Coat_of_arms_of_Transylvania.svg
|Nazwa 2      = https://en.wikipedia.org/wiki/Banate_of_Lugos_and_Kar%C3%A1nsebes Karánsebesi–lugosi bánság
}}
|}

{{SORTUJ:Szorenyi, banat}}

[[Kategoria:Banaty Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Historia Chorwacji]]
[[Kategoria:Historia Rumunii]]
[[Kategoria:Historia Serbii]]
[[Kategoria:Historia Węgier]]