Tekst źródłowy strony Béltek

[[Kategoria:1geo]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Beltiug
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Beltiug&action=history
|nota    = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

{{Infobox - sídlo světa
  | jméno = Beltiug
  | originální jméno = 
  | obrázek = 
  | popisek = 
  | znak = 
  | vlajka = 
  | stát = Rumunsko
  | pojem vyššího celku = [[Rumunské župy|župa]]
  | název vyššího celku = [[Satu Mare (župa)|Satu Mare]]
  | loc-map = {{LocMap |Rumunsko |label=Beltiug |position=bottom |width=250 |lat=47.55 |long=22.84|float=center |caption=}}
  | administrativní dělení = 
  | rozloha = 
  | počet obyvatel = 3228
  | obyvatelé aktuální k = 2011
  | hustota zalidnění = 
  | zeměpisná šířka = 47.5483
  | zeměpisná délka = 22.8423
  | nadmořská výška = 138
  | psč = 447040
  | telefonní předvolba = 
  | starosta = 
  | web = http://www.comunabeltiug.ro/
}}

{{Infobox Romanian subdivision
|type                   = commune
|county                 = Satu Mare
|population_total       = auto
|map_caption            = Location in Satu Mare County
| name                 = Beltiug
| other_name           = {{lang|de|Bildegg}} {{in lang|de}}<br/>{{lang|hu|Krasznabéltek}} {{in lang|hu}}
| image_skyline        = Krasznabeltek katolikus templom.jpg
| image_caption        = The Roman Catholic Church of Beltiug, built in 1862 from the donation of [[Alajos Károlyi]]
| image_seal           = 
| image_map            = Beltiug jud Satu Mare.png
| established_date     = Settled before 1216<br>[[Municipal corporation|Incorporated]]: 1462
| leader_name          = János Bartók Gurzau<ref>[https://www.szatmar.ro/Tiz_uj_szatmari_tagja_lesz_a_Romaniai_Kozsegek_Egyesuletenek/hirek/58146 Zoltán Kocsis - Tíz új szatmári tagja lesz a Romániai Községek Egyesületének]</ref>
| coordinates          = {{coord|47|33|N|22|51|E|region:RO|display=it}}
| area_total_km2       = 117.03
}}

Beltiug (German: Bildegg; Hungarian: 

'''Béltek''' lub '''''Krasznabéltek''''' (niem. ''Bildegg'') − obecnie gmina licząca 3228 mieszkańców, położona w okregu Satu Mare w Transylwanii, w Rumunii.<ref>[http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/?pg=etnikai&id=2173 National Census Databank, 2011]</ref> Leży nad brzegiem rzeki Crasna na południe od Ardud, 35 km na południe od siedziby okregu Satu Mare, przy głównej drodze E81. Obecnie jest to jeden z najważniejszych ośrodków kulturalnych społeczności [https://en.wikipedia.org/wiki/Satu_Mare_Swabians Szwabów Szatmarskich].

== Historia ==
=== Średniowiecze ===

Beltiug (Béltek) ma kilkusetletnią historię. W 1086 roku, zgodnie z legendami, król [[I. László|święty László]] obozował w tym miejscu, walcząc z [[Pieczyngowie|Pieczyngami]].

W źródłach pisanych pierwsza wzmianka o osadzie pojawiła się w 1216 r. w ''[[Regestrum Varadinense]]'', który zawierał wszystkie poprzednie wyroki w północno-zachodnim Siedmiogrodzie. W 1216 r. odnosi się do mężczyzny imieniem Pál z Béltek, który pozwał flamandzkich mieszkańców Bataru w komitacie [[Ugocsa]] (dziś wieś w rejonie wynohradzkim na Ukrainie), ponieważ zginął jego brat Benedek. Flamandowie nie zaprzeczyli temu, ale twierdzili, że zabili go, ponieważ popełnił przestępstwo. Hrabia Várad stwierdził, że było to bezpodstawne oskarżenie.<ref>[https://web.archive.org/web/20180217082512/http://www.hetei.ro/beltiug-hu "Hetei - Béltek"]. Zarchiwizowane z [http://www.hetei.ro/beltiug-hu oryginału] 2018-02-17. [dostęp:2018-02-16].</ref>

Wykopaliska w okolicy ujawniły ślady najazdu mongolskiego. W 1241 roku Mongołowie przekroczyli wioskę i zderzyli się z lokalnymi mieszkańcami według starożytnych grobowców. Groby te znajdują się na wzgórzu, które zostało nazwane Batum-domb (angielski: Batum Hill) na cześć przywódcy przechodzących wojsk mongolskich i nadal można je znaleźć na tym wzgórzu, na północ od osady.

 <small><small><small><small>Excavations in the area revealed traces of evidence of the [[Mongol invasion of Europe|Mongol invasion]]. In 1241, the Mongols crossed the village and collided with the local inhabitants according to the ancient tombs. These tombs are on a hill which was named ''Batum-domb'' ({{lang-en|Batum Hill}}) after the leader of the Mongol troops passing by and they still can be found on this hill today north of the settlement.<ref>{{Cite web |url=http://www.hetei.ro/beltiug-hu |title=Hetei - Béltek |access-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180217082512/http://www.hetei.ro/beltiug-hu |archive-date=2018-02-17 |url-status=dead }}</ref> </small></small></small></small>

Już w 1386 roku odbywały się tam jarmarki, aw 1462 roku Béltek otrzymał prawa miejskie. W XV wieku był własnością rodziny Drágffy, a po wygaśnięciu rodu przeszedł w posiadanie króla.

 <small><small><small><small>In 1386 already trade fairs were held there, and in 1462 Béltek received market town right. In the 15th century, it was owned by the [[House of Dragoș|Drágffy family]], and after the extinction of the family, it came under the king's possession.  </small></small></small></small>

Pierwszy kamienny kościół w mieście został zbudowany w 1482 roku, w tym samym czasie co kościół Erdőd. Świadczy o tym epigraf z Sali Rycerskiej Zamku Erdőd, który pokazuje, że w 1482 roku, osiem dni po dniu św. Jerzego, Bertalan Drágffy nakazał zbudować kościół. Kościół został ukończony w tym samym roku 15 sierpnia, w dzień Najświętszej Marii Panny.

 <small><small><small><small>The first stone church of the town was built in 1482, at the same time as the church of [[Erdőd]]. This is proved by an epigraph from the Knight's Hall of the Castle of [[Erdőd]] which shows that in 1482, eight days after the day of [[Saint George]], [[Bartolomeu Dragfi|Bertalan Drágffy]] commanded that a church have to be built. The church was completed in the same year on August 15, on the day of [[Holy Mary]].  </small></small></small></small>

Wokół kościoła w Béltku znajdował się również zamek. W 1565 roku król Węgier Jan Sigismund Zápolya wraz z Turkami zaatakował zamek Erdőd. Oblężenie trwało ponad 40 dni. Siły obronne nie mogły oprzeć się oblężeniu, więc poddały się. Część ludności wzięto do niewoli, część rozstrzelano, a zamek rozebrano do podstaw. Istnieje przypuszczenie, że Béltek miał również podobny zamek. John Sigismund Zápolya we współpracy z Turkami zaatakował i zniszczył także zamek Béltek, który w przeciwieństwie do zamku Erdőd nigdy nie został odbudowany. [6]

 <small><small><small><small>There was also a castle around the church in Béltek. In 1565 [[John Sigismund Zápolya]], the king of Hungary, with the [[Ottoman–Hungarian wars|Ottomans]] attacked the castle of [[Erdőd]]. The siege lasted for more than 40 days. The defence forces could not resist the siege, so they gave up. Part of the population was taken into captivity, the other part was executed and the castle was demolished to the bases. There is a presumption that Béltek also had a similar castle. [[John Sigismund Zápolya]] in co-operation with the Turks, attacked and destroyed also the Castle of Béltek, which, unlike the Castle Of Erdőd, was never rebuilt.<ref>{{Cite web |url=http://www.hetei.ro/beltiug-hu |title=Hetei - Béltek |access-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180217082512/http://www.hetei.ro/beltiug-hu |archive-date=2018-02-17 |url-status=dead }}</ref> </small></small></small></small>

Od 1663 do 1723 r. Właścicielem miasta był Zsigmond Prépostváry, a później Sándor Károlyi. [7]

 <small><small><small><small>From 1663 to 1723 the town was owned by Zsigmond Prépostváry and later by [[Sándor Károlyi]].<ref>{{Cite web |url=http://szatmarmegye.szatmar.ro/url/Krasznabeltek |title=Website of Satu Mare County - Krasznabéltek |access-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718012125/http://szatmarmegye.szatmar.ro/url/Krasznabeltek |archive-date=2018-07-18 |url-status=dead }}</ref> </small></small></small></small>

===Swabian town===

Szwabowie z Wirtembergii osiedlili się w Béltek w XVIII wieku. 6 września 1862 r. W osadzie wybuchł wielki pożar, z wyjątkiem 1-2 domów, spłonęło całe miasto i kościół. Kościół odbudowano na koszt hrabiego Alajosa Károlyi. Béltek był znany ze swoich znaczących winnic w XIX wieku, ale także z łaźni termalnych. Obecnie miasto odradza kulturę winiarską, organizując kolejne konkursy winiarskie i odnawiając kąpielisko termalne. [8]

 <small><small><small><small>[[Swabians]] from [[Württemberg]] settled in Béltek during the 18th century. On September 6, 1862 there was a great fire in the settlement, with the exception of 1-2 houses, the whole city and the church burnt down. The church was rebuilt on the costs of Count [[Alajos Károlyi]]. Béltek was known for its significant vineyards in the 19th century, but also for its thermal bath. The town is currently reviving the wine culture, organizing more wine competitions and renovating the thermal spa.<ref>{{Cite web |url=http://szatmarmegye.szatmar.ro/url/Krasznabeltek |title=Website of Satu Mare County - Krasznabéltek |access-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718012125/http://szatmarmegye.szatmar.ro/url/Krasznabeltek |archive-date=2018-07-18 |url-status=dead }}</ref> </small></small></small></small>

==Population==

{{Historical populations
|type     = 
|footnote = Source:Census Database<ref>[http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/?pg=etnikai&id=2173%20National%20Census%20Databank,%202011]</ref>
|1880 | 4,372
|1890 | 4,938  
|1900 | 5,304  
|1910 | 5,875  
|1920 | 6,087   
|1930 | 6,457   
|1941 | 6,509   
|1956 | 6,583
|1966 | 6,002   
|1977 | 5,255     
|1992 | 3,683     
|2011 | 3,228
}}

In 2011, it had a population of 3,228; out of them, 35% were [[Romanians|Romanian]], 32% were [[Hungarians in Romania|Hungarian]], 18% were [[Romani people in Romania|Roma]] and 11% were [[Germans of Romania|German]].<ref>[http://www.recensamantromania.ro/rezultate-2/ Tab8. Populaţia stabilă după etnie – judeţe, municipii, oraşe, comune], 2011 census results, [[National Institute of Statistics (Romania)|Institutul Național de Statistică]], accessed 10 March 2020.</ref>

==Notable residents==
* [[Bartolomeu Dragfi|Bertalan Drágffy]] de Béltek (1447 – 1501), [[Voivode of Transylvania]] (1493 - 1498), [[Count of the Székelys]] (1479 - 1488)
* Bálint Prépostváry (1540 - 1597)

==Villages==
Beltiug consists of the following six villages:
* Beltiug ({{lang-hu|Krasznabéltek}})
* Bolda ({{lang-hu|Alsóboldád}})
* Ghirișa ({{lang-hu|Géres}})
* Giungi ({{lang-hu|Gyöngy}})
* Rătești ({{lang-hu|Szakasz}})
* Șandra ({{lang-hu|Krasznasándorfalu}})

===Giungi===

Pierwotna nazwa wioski Giungi brzmiała Perlu („perła”), po raz pierwszy udokumentowana w 1215 roku. Pierwotnymi osadnikami byli Niemcy (Satu Mare Swabians). [8] Nazwę przetłumaczono na węgierski jako „Gyöngy”, a Rumuni przejęli ją jako Giungi. Leży 40 km od Satu Mare. Przez wieś przepływa rzeka Crasna. Na początku XX wieku znaczna liczba mieszkańców wsi wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, a większość z nich osiedliła się w Aurora w stanie Illinois.

 The original name of Giungi village was Perlu ("pearl"), first documented in 1215. The original settlers were Germans ([[Satu Mare Swabians]]).<ref>{{Cite web |url= http://www.fatornyosfalunk.com/html/erdelyi_helynevkonyv.html |title= Erdélyi helynévkönyv |page= 382 |author= Vistai András János |accessdate= 2010-03-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110710231100/http://www.fatornyosfalunk.com/html/erdelyi_helynevkonyv.html |archive-date= 2011-07-10 |url-status= dead }}</ref> The name was translated to Hungarian as "Gyöngy", and Romanians took it over as Giungi. It lies at 40&nbsp;km away from [[Satu Mare]]. The [[Crasna River (Tisza)|Crasna River]] crosses the village. 
At the beginning of the 20th century, a significant number of villagers emigrated to the United States, and most of them settled in [[Aurora, Illinois]]. 

*Coordonates: 47.5667 lat.; 22.7833 long.
*Population: 203 (2002).

It has a Greek-Catholic and an Orthodox church; in the center of the village, between the two churches, there is also one small shop.

== Przypisy ==
{{izvori}}

==External links==
*[http://www.bildegg.de/heimatdorf_002.htm bildegg.de]

[[Kategoria:Historia Węgier]]