Tekst źródłowy strony Óbuda

[[Kategoria:1]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]

{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%93buda
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%93buda&action=history
|nota    = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |


[[File:Budapest Obuda town hall.jpg|thumb|Obuda town hall in Budapest]]
[[File:Amphitheatre.jpg|thumb|Roman amphitheatre]]

Udabuda było miastem na Węgrzech, które zostało połączone z Budą i Pesztem 17 listopada 1873 roku; obecnie stanowi część dzielnicy III-udabuda-Békásmegyer w Budapeszcie. Nazwa oznacza po węgiersku Stara Buda (po niemiecku Alt-Ofen). Nazwa tego miasta w języku bośniackim, chorwackim i serbskim to Stari Budim, ale lokalna mniejszość chorwacka nazywa je Obuda (nazwa „Budim”, której używają dla twierdzy w Budzie).

 '''Óbuda''' was a city in [[Hungary]] that was merged with [[Buda]] and [[Pest (city)|Pest]] on 17 November 1873; it now forms part of District III-Óbuda-Békásmegyer of [[Budapest]]. The name means ''Old Buda'' in [[Hungarian language|Hungarian]] (in [[German language|German]], ''Alt-Ofen''). The name in [[Bosnian language|Bosnian]], [[Croatian language|Croatian]] and [[Serbian language|Serbian]] for this city is ''Stari Budim'', but the local Croat minority calls it ''Obuda'' (the name "Budim" they use for the fortress in Buda).

Na wyspie (wyspa udabuda) obok tej części miasta odbywa się dziś Festiwal Sziget, ogromny festiwal muzyczno-kulturalny.

 The island ([[Óbuda Island]]) next to this part of the city today hosts the [[Sziget Festival]], a huge music and cultural festival.

Centrum Udabudy to Fő tér (Rynek Główny), połączony z małym placem z rzeźbą ludzi czekających na ustanie deszczu. Jest dostępny przez HÉV (stacja Szentlélek ter).

 Óbuda's centre is ''Fő tér'' (Main Square), connected to a small square with a sculpture of people waiting for the rain to stop. It is accessible by [[HÉV]] (''[[Szentlélek tér]]'' station).

==History==

W Óbuda znaleziono osady z epoki kamienia łupanego. Rzymianie zbudowali tam Aquincum, stolicę prowincji Pannonia. Węgrzy przybyli po 900 roku i służyli jako ważne osiedle głównych przywódców plemiennych, później królów. Miejsce to było miejscem założenia królewskich i kościelnych fundacji. [1] Król Béla IV zbudował nową stolicę po katastrofalnej inwazji Mongołów w Budzie w latach 1241-42, nieco na południe od Óbudy. W XIV wieku w Udabuda znajdował się klasztor sióstr klarysek. [2]

 Settlements dating from the [[Stone Age]] have been found in Óbuda. The [[Ancient Rome|Romans]] built there [[Aquincum]], the [[Capital (political)|capital]] of [[Pannonia]] province. Hungarians arrived after 900 and it served as an important settlement of major tribal leaders, later kings. The site was the location of royal and ecclesiastic foundations.<ref>{{cite book |last1= Altmann |first1= Júlia |last2= Bertalan |first2= Herta |title= Budapest im Mittelalter |date= 1991 |publisher= Braunschweig Landesmuseum |location= Braunschweig |pages= 113–131 |chapter= Óbuda vom 11. bis 13. Jahrhundert}}</ref> King [[Béla IV of Hungary|Béla IV]] built a new capital after the [[First Mongol invasion of Hungary|1241-42]] catastrophic [[Mongols|Mongol]] invasion in [[Buda]], somewhat south of Óbuda. In the fourteenth century, Óbuda featured a convent of the [[Poor Clares]].<ref>{{cite journal |last1=Bertalan |first1=Herta |title=Das Klarissenkloster von Óbuda aus dem 14. Jahrhundert |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae |date=1982 |volume=34 |pages=151–171}}</ref>

Zaciemnione historyczne pozostałości udabudy, wraz z rolą, jaką odegrała w dziewiętnastowiecznej poezji, spowodowały, że było ono przedmiotem różnych sporów historycznych. [3]

 The obscured historical remains of Óbuda, together with the role it played in nineteenth-century poetry, has resulted it being subject to various historical disputes.<ref>{{cite book |author1=József Laszlovszky |author2=James Plumtree |editor1-last=Nagy |editor1-first=Bálazs |editor2-last=Rady |editor2-first=Martyn |editor3-last=Szende |editor3-first=Katalin |editor4-last=Vadas |editor4-first=András |title=Medieval Buda in Context |date=2016 |publisher=Brill |location=Leiden |pages=92–114 |chapter="A castle once stood, now a heap of stones..." The site and remains of Óbuda in medieval chronicles, national epics, and modern fringe theories |chapter-url=https://www.academia.edu/27099268/_A_castle_once_stood_now_a_heap_of_stones_the_Site_and_Remains_of_%C3%93buda_in_Medieval_Chronicles_National_Epics_and_Modern_Fringe_Theories}}</ref>

Żydowska Szkoła Podstawowa w Udabuda była ofiarą Holokaustu. 13 czerwca 2012 r. Na ścianie budynku wzniesionego na terenie szkoły (Budapeszt, Dzielnica III, ul. Udabuda 6) wmurowano tablicę upamiętniającą byłych nauczycieli i uczniów. Zawiera cytat z Izajasza:

 The Jewish Elementary School in Óbuda was victim of the [[Holocaust]]. On 13 June 2012, a [[commemorative plaque]] commemorating the former teachers and students was affixed to the wall of the building erected on the site of the school (Budapest, District III, Óbuda Street Nr 6). It contains a quote from [[Book of Isaiah|Isaiah]]:<blockquote>

Dam im imię wieczne, które nie będzie zgładzone.

:''I will give them an everlasting name, that shall not be cut off.'' ({{Bibleref2|Isaiah 56:5}})</blockquote>

== Ludzie ==


* [[Károly Bebo]] (1712–1779) - rzeźbiarz
* [[József Manes Österreicher]] (1759–1831) - lekarz
* [[Pál Harrer]] (1829–1914) - pierwszy i jedyny burmistrz Udabudy
* [[Egon Orowan]] (1902–1989) - [[fizyk]] i [[metalurg]]


*[[Károly Bebo]] (1712–1779) – sculptor
*[[József Manes Österreicher]] (1759–1831) – physician
*[[Pál Harrer]] (1829–1914) – the first and only mayor of Óbuda
*[[Egon Orowan]] (1902–1989) – [[physicist]] and [[metallurgist]]

== Muzea ==

Muzeum Aquincum, [4] małe muzeum prezentuje klejnoty, wyroby szklane, metalowe narzędzia i malowidła ścienne związane z życiem starożytnych Rzymian mieszkających w Aquincum. Na zewnątrz muzeum znajdują się pozostałości miasta, w tym dziedzińce, łaźnie, rynek, kapliczki, duże kolumny, rzeźby i kamienny sarkofag. Rzymskie ruiny w innym miejscu w Udabuda obejmują łaźnie, które służyły rzymskim legionistom stacjonującym w Aquincum, Villa Hercules i dwa amfiteatry, Aquincum Civil Amphitheatre i większy Aquincum Military Amphitheatre.

    Muzeum Kassák, [5] muzeum oddziałowe Szablon: Ill; zawiera przedmioty związane z życiem i twórczością węgierskiego pisarza awangardowego Lajosa Kassáka (1887-1967)
   
 Muzeum Obudai [6], główna kolekcja obejmuje lokalną historię; muzeum obejmuje także jedyne na Węgrzech muzeum zabawek oraz Muzeum Płaskie Zsigmond Kun z meblami ludowymi
   
 Muzeum Węgierskiego Handlu i Turystyki [7]
    
Muzeum Vasarely, Pałac Zichy [8] prezentuje prace Vasarely'ego, a także wystawy czasowe innych węgierskich artystów.


*Aquincum Museum,<ref>{{cite web|url=http://www.aquincum.hu|title=Aquincumi Múzeum - Aquincumi Múzeum|website=www.aquincum.hu}}</ref> small museum displays jewels, glassware, metal tools, and wall paintings relating to the lives of ancient Romans living in Aquincum. The museum's outdoor site contains remnants of the town, including courtyards, baths, a market place, shrines, large columns, sculptures, and a stone sarcophagus. Roman ruins elsewhere in Óbuda include baths that served the Roman [[Legionary|legionnaires]] stationed in [[Aquincum]], the Hercules Villa, and two [[amphitheatre]]s, the [[Aquincum Civil Amphitheater]] and the larger [[Aquincum Military Amphitheatre]].
*Kassák Museum,<ref>{{cite web|url=http://www.kassakmuzeum.hu/en|title=Kassák Múzeum|website=www.kassakmuzeum.hu}}</ref> a branch museum of the {{ill|Petőfi Literary Museum|hu|Petőfi Irodalmi Múzeum}}; features items relating to the life and work of the Hungarian [[avant garde]] writer [[Lajos Kassák]] (1887-1967)
*Obudai Museum,<ref>{{cite web|url=http://www.obudaimuzeum.hu|title=Óbudai Múzeum|first=Óbudai|last=Múzeum|website=www.obudaimuzeum.hu}}</ref> primary collection features local history; the museum also encompasses Hungary's only toy museum, and the Zsigmond Kun Flat Museum, which features folk furniture
*Museum of Hungarian Trade and Tourism<ref>{{cite web|url=http://www.mkvm.hu|title=MKVM -- Magyar Kereskedelmi és Vendéglátóipari Múzeum|website=www.mkvm.hu}}</ref>
*Vasarely Museum, Zichy Palace,<ref>{{cite web|url=http://www.vasarely.hu|title=Nyitóoldal - Vasarely|website=www.vasarely.hu}}</ref> features work by [[Victor Vasarely|Vasarely]], as well as temporary exhibitions of other Hungarian artists

==Sport==
*[[III. Kerületi TUE]], football team
*[[33 FC]], football team

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Link zewnętrzny ==
* [http://www.obuda.hu/ Official website] (po węgiersku)

{{SORTUJ:Obuda}}

[[Category:Óbuda| ]]
[[Category:Chabad communities]]
[[Category:Chabad in Europe]]
[[Category:Jewish communities in Hungary]]
[[Category:Roman settlements in Hungary]]