Tekst źródłowy strony János Esterházy

{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
|-
|

{{Polityknowy infobox
 |polityk           = János Esterházy
 |grafika           = Janos Esterhazy.jpg
 |opis grafiki      = 
 |data urodzenia    = [[14 marca]] [[1901]]
 |miejsce urodzenia = [[Veľké Zálužie]], [[Austro-Węgry]], obecnie [[Słowacja]]
 |data śmierci      = [[8 marca]] [[1957]]
 |miejsce śmierci   = [[Mírov]], [[Czechosłowacja]], obecnie [[Czechy]]
 |przyczyna śmierci = naturalna
 |miejsce spoczynku = nie wiem
 |ród               = [[Esterházy]]
 |ojciec            = János Mihály Esterházy
 |matka             = Elżbieta Tarnowska
 |żona              = Lívia Serényi
 |dzieci            = János, Alice
 |funkcja           = Poseł do Zgromadzenia Narodowego [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]]
 |partia            = Krajowa Partia Ludowo-Socjalistyczna, Państwowe Zjednoczenie Węgrów
 |od                = [[1935]]
 |do                = [[1939]]
 |poprzednik        = 
 |następca          = 
 |2 funkcja    = Poseł do Parlamentu [[Pierwsza Republika Słowacka|Słowacji]]
 |2 partia     = Partia Węgierska na Słowacji
 |2 od         = [[1939]]
 |2 do         = [[1945]]
 |2 poprzednik = 
 |2 następca   = 
 |odznaczenia       = {{order|OOP|KKO}}
 |www               = 
 |commons           = Category:János Esterházy
 |quote             = 
}}
|}

'''János Esterházy''', również: '''Ján Esterházi''' (ur. [[14 marca]] [[1901]] w Veľkim Zálužiu na [[Słowacja|Górnych Węgrzech]], zm. [[8 marca]] [[1957]] w [[Mírov]]ie w [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]]) – [[Czechosłowacja|czechosłowacki]] polityk [[Węgrzy|węgierskiego pochodzenia]], działacz [[Mniejszość węgierska na Słowacji|mniejszości węgierskiej]] w I i II Republice oraz w [[Słowacja|niepodległym państwie słowackim]] (1939–1945).

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej: ojciec należał do arystokratycznego rodu Esterházych wywodzącego się z [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]], matka Elżbieta (Elisabeth) była córką [[Stanisław Tarnowski|hr. Stanisława Tarnowskiego]]. Kształcił się w gimnazjum oraz wyższej uczelni handlowej w [[Budapeszt|Budapeszcie]]. Po zakończeniu nauki osiadł na gospodarstwie rodzinnym we wschodniej [[Słowacja|Słowacji]].

W działalność polityczną zaangażował się na początku lat trzydziestych. W 1931 stanął na czele Ligi Węgrów w [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] ([[język węgierski|węg.]] Csehszlovákiai Magyar Népközösségi Liga, CMNL). Rok później wybrano go przewodniczącym Krajowej Partii Chrześcijańsko-Socjalistycznej (Országos Keresztényszocialista Párt, OKSP). W wyborach parlamentarnych w 1935 uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego [[Czechosłowacja|Republiki Czechosłowackiej]] z okręgu [[Koszyce]]. W parlamencie bronił praw kulturalnych, gospodarczych i językowych [[Mniejszość węgierska na Słowacji|zamieszkałej na Słowacji mniejszości węgierskiej]]. Opowiadał się za projektem autonomii Słowacji w ramach państwa czecho-słowackiego lansowanym przez [[Andrej Hlinka|ks. Hlinkę]]. W 1935 wraz ze słowackimi ludakami (HSĽS) poparł wybór [[Edvard Beneš|Edvarda Beneša]] na prezydenta państwa.

W 1936 został wybrany przewodniczącym Zjednoczonej Partii Węgierskiej (Egyesült Magyar Párt, EMP). Odrzucił propozycję wejścia w skład rządu złożoną przez prezydenta Benesza. Od tego czasu działał na rzecz rozbicia państwa czechosłowackiego (był zarejestrowany jako agent „Szalma”) i włączenia [[Słowacja|Słowacji]] wraz z [[Zakarpacie|Rusią Zakarpacką]] w skład [[Węgry|Węgier]]. W memorandum wręczonym szefowi misji brytyjskiej w [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] Walterowi Runcimanowi domagał się w imieniu słowackich Węgrów prawa do życia we własnym państwie powołując się na 14 punktów prezydenta [[Woodrow Wilson|Wilsona]].

W listopadzie 1938 jako poseł uroczyście witał wojska węgierskie wkraczające pod wodzą [[Miklós Horthy|Miklósa Horthego]] do [[Koszyce|Koszyc]]. Sam pozostał jednak na terenie Słowacji zakładając Partię Węgierską na Słowacji (Szlovenskói Magyar Párt, SMP). W [[Bratysława|Bratysławie]] rozpoczął wydawanie gazety „Új Hírek” (Nowe Wiadomości), a po jej zakazaniu „Magyar Hírlap”. Kontynuował prace posła w parlamencie słowackim, gdzie był jedynym przedstawicielem mniejszości węgierskiej. Z zadowoleniem przyjął powstanie niezależnego państwa słowackiego w 1939. W 1941 założył w Bratysławie wydawnictwo „Madách”, rok później odnowił działalność związku kulturalnego „Szemke”.

15 maja 1942 jako jedyny poseł głosował przeciwko ustawie o wysiedleniu [[Żydzi|Żydów]] ze [[Słowacja|Słowacji]], za co spotkała go ostra krytyka ze strony słowackiej prasy. Podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]] pomagał [[Czesi|Czechom]], [[Słowacy|Słowakom]] i [[Żydzi|Żydom]] w ucieczce i przedostawaniu się na [[Węgry]]. Od 1939 roku pomagał również Polakom, organizując po klęsce wrześniowej przerzut polskich żołnierzy na Węgry. Osobiście przewiózł do Budapesztu gen. Kazimierza Sosnkowskiego. W 1944 protestował przeciwko okupacji państwa węgierskiego przez [[Wehrmacht|wojska niemieckie]].

Po opanowaniu [[Bratysława|Bratysławy]] przez wojska sowieckie został aresztowany, jednak po 12 dniach go wypuszczono. Pertraktował z reprezentującym rząd [[Gustáv Husák|Gustavem Husakiem]] w sprawie losu [[Mniejszość węgierska na Słowacji|słowackich Węgrów]]. Na polecenie Husaka został aresztowany przez [[NKWD]] i wywieziony na [[Łubianka (Moskwa)|Łubiankę]]. Kolejne miesiące spędził na [[Syberia|Syberii]] (w międzyczasie Słowacki Trybunał Narodowy w [[Bratysława|Bratysławie]] skazał go na [[Kara śmierci|karę śmierci]]), jednak w 1949 powrócił do kraju. Wyrok śmierci mu darowano, choć do końca życia pozostał w więzieniu (ostatnim miejscem pobytu była miejscowość [[Mírov]]).

W 1924 poślubił hrabiankę Lívię Serényi, z którą miał dzieci Janosa i Alicję.

W marcu 2009 za niesienie pomocy polskim uchodźcom w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta [[Lech Kaczyński|Lecha Kaczyńskiego]] [[Order Odrodzenia Polski|Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski]]<ref>{{Monitor Polski|2009|35|525}}</ref>.
[[Plik:PL Szczawnica Plaque to János Esterházy.JPG|thumb|240px|Tablica ku czci Jánosa Esterházyego przy pasażu Nad Grajcarkiem w Szczawnicy]]

== Upamiętnienie w Polsce ==
* W czerwcu 2011 na [[Warszawa|warszawskim]] [[Ursynów|Ursynowie]] odsłonięto [[Pomnik Jánosa Esterházyego w Warszawie|pomnik Jánosa Esterházyego]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.ursynow.waw.pl/data/notices/odslonieciepopiersia__2_.pdf | tytuł = Informacja prasowa.  | data = 15 czerwca 2011 | praca = Urząd Dzielnicy Ursynów | opublikowany = ursynow.waw.pl | strony = 1 | data dostępu = 2013-09-09}}</ref>.
* 1 maja 2013 roku przy pasażu Nad Grajcarkiem w Szczawnicy odsłonięto tablicę ku czci Jánosa Esterházyego.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://www.holocaust.cz/cz2/resources/ros_chodes/2001/07/jaro Przypadek hrabiego Esterhazego] {{lang|cs}}
* [http://www.felvidek.ma/foto/pdf/emlekfuzet.pdf Pamiętnik Jánosa Esterházego] {{lang|hu}}
* [http://www.noveslovo.sk/clanok.asp?id=6300&cislo=13/2001 Stanislav Mičev, János Esterházy bez emocí] {{lang|sk}}
* [http://blwlad.website.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=9 http://blwlad.website.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=9] {{lang|sk}}
* Imre Molnár, „Zdradzony bohater: János Esterházy, 1901-1957”, przeł. Justyna Goszczyńska, Alicja Mazurkiewicz, [[Warszawa]] 2004

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Esterházy, Ján}}
[[Kategoria:Rody|Esterházy]]
[[Kategoria:Ród Esterházy]]

[[Kategoria:Czechosłowaccy posłowie do Zgromadzenia Narodowego]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Koszycami]]
[[Kategoria:Słowaccy dziennikarze]]
[[Kategoria:Słowaccy politycy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1901]]
[[Kategoria:Urodzeni w XX wieku]]
[[Kategoria:Węgierscy dziennikarze]]
[[Kategoria:Węgierscy politycy na Słowacji]]
[[Kategoria:Zmarli w 1957]]
[[Kategoria:Zmarli w XX wieku]]