Tekst źródłowy strony Jaime I el Conquistador

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_I_Zdobywca
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jakub_I_Zdobywca&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

'''Jakub I Zdobywca''' (katal. ''Jaume I el Conqueridor'', hiszp. ''Jaime I el Conquistador'') (* [[2 lutego]] [[1208]] w [[Montpellier]],&nbsp;† 27 lipca [[1276]] w [[Walencja|Walencji]]) – [[władcy Aragonii|król Aragonii]] i [[hrabiowie Barcelony|hrabia Barcelony]] od [[1213]] r., noszący również tytuły [[Królestwo Walencji|króla Walencji]] oraz [[królestwo Majorki|króla Majorki]].

== Życiorys ==
Syn [[Piotr II Katolicki|Piotra II Katolickiego]] i [[Maria de Montpellier|Marii de Montpellier]]. Z poczęciem Jakuba wiąże się dość niecodzienna historia. Jego ojciec, znany kobieciarz, co potwierdza kronika Jakuba, dążył do unieważnienia małżeństwa z matką przyszłego Zdobywcy. Maria nie cieszyła się jego zainteresowaniem i Jakub nigdy nie przyszedłby na świat, gdyby nie intryga patrycjuszy [[Montpellier]] i rycerza [[Guillem de Alcalá|Guillema de Alcalá]], bliskiego współpracownika Piotra. Plan zakładał podstawienie Marii w miejsce kochanki, z którą Piotr zamierzał spędzić noc. Średniowieczne alkowy często pogrążone były w mroku – władca zorientował się, z kim ma do czynienia, dopiero o poranku. Ten epizod nie poprawił stosunków między królewską parą. Ostatecznie jednak werdykt papieski z [[1213]] r. utrzymał małżeństwo w mocy i Jakub pozostał prawowitym dziedzicem tronu.

W [[1211]] Piotr przekazał swego pierworodnego potomka w ręce [[Szymon z Montfort (starszy)|Szymona z Montfort]], wodza krucjaty przeciw [[albigensi|albigensom]], przewidzianego w umowie z Sant Nazari de Masol ([[11 września]] [[1211]]) na teścia królewicza. Niebawem drogi Piotra II i Montforta rozeszły się – "Lew Krucjaty", podbijając na rozkaz papieża [[Langwedocja|Langwedocję]], zagroził katalońskim interesom. Zbrojne starcie [[bitwa pod Muret|Muret]] ([[12 września]] [[1213]]) rozstrzygnęło losy konfrontacji na korzyść Montforta; walczący ''incognito'' (dokonał zamiany zbroi z pewnym rycerzem) król Piotr poległ. Kronika Jakuba podaje, że wyczerpany upojną nocą z langwedocką metresą król nie był w stanie wysłuchać na stojąco mszy przedbitewnej. W maju [[1214]] Jakub został w [[Narbonne|Narbonie]] przekazany swoim baronom na polecenie [[poczet papieży|papieża]] [[Innocenty III|Innocentego III]], zwierzchnika lennego Aragonii<ref>Piotr II uczynił Aragonię lennem świętego Piotra w roku 1204 r. ku oburzeniu baronów królestwa. Thomas N. Bisson, ''Prelude to Power: Kingship and Constitution in the Realms of Aragon, 1175–1250'' [in:] ''The Worlds of Alfonso the Learned and James the Conqueror. Intellect and Force in the Middle Ages'', ed. Robert I. Burns, Princeton 1985, s. 31. Precedens zależności feudalnej Aragonii od papiestwa stworzył jeszcze w 1068 r., na 69 lat przed unią z hrabstwem Barcelony, król Sancho I Ramírez (1063–1094). Paul Kehr, ''Cómo y cuándo se hizo Aragón feudatario de la Santa Sede'', Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón, 1 (1945), s. 302.</ref>. Legat Pietro da Benevento towarzyszył infantowi w drodze do [[Lleida|Lleidy]], gdzie zwołał [[Kortezy]], na których trzy stany przysięgły wierność nowemu monarsze. W imieniu Jakuba rządy przejął jako prokurator generalny jego stryjeczny dziadek, hrabia [[Roussillon (Francja)|Roussillon (Rosselló)]] [[Sanczo hrabia Rosselló|Sanczo]]. Z woli Rzymu wychowanie i opiekę nad młodym władcą powierzono mistrzowi prowincji templariuszy [[Guillem de Mont-rodon|Guillemowi de Mont-rodon]]. Tym samym papież dopilnował, by Jakub nie poszedł w ślady ojca i nie kontynuował tradycyjnej katalońskiej polityki w Langwedocji i nie wspomagał tamtejszych baronów, oskarżonych o sprzyjanie herezji, w walce z krucjatą Montforta. [[23 stycznia]] [[1216]] r. papież wyznaczył do udziału w zarządzie państwem u boku hrabiego Sancza siedmiu doradców. W skład tego grona weszli: z Katalonii arcybiskup [[Tarragona|Tarragony]] [[Espàreg de la Barca]], mistrz [[Templariusze|templariuszy]] [[Guillem de Mont-rodon]], wicehrabia [[Guillem de Cardona]] i prawnik [[Guillem de Cervera]], a z Aragonii biskup [[Tarazona|Tarazony]] [[García Frontín]] oraz baronowie [[Ximeno Cornell]] i [[Pedro Ahonés]]. W zamyśle papieża rada miała ograniczyć władzę Sancza jako człowieka sprzyjającego "heretykom" z [[Langwedocja|Langwedocji]]; w rzeczywistości jednak wzmocniła jego autorytet przez asystę siedmiu znakomitości w jego rządach i rozproszyła odpowiedzialność za niepopularne w Rzymie decyzje. Jednym z takich bulwersujących papiestwo posunięć było udzielenie posiłków przybyłemu po pomoc hrabiemu Tuluzy [[Rajmund VI z Tuluzy|Rajmundowi VI]] jesienią [[1216]] r.
[[Plik:Jaime I Elche.JPG|thumb|250px|Pomnik w [[Elx|Elche]]]]
Po dojściu do lat sprawnych Jakub oparł się na mieszczaństwie Barcelony przeciw opozycji możnowładczej. Doświadczenia z okresu małoletności skłoniły go do faworyzowania Katalończyków, w porównaniu z Aragończykami mniej krnąbrnych i przywiązanych do feudalnych przywilejów. Dążąc do wewnętrznego uspokojenia państwa, Jakub skierował zainteresowania swych baronów na tory [[rekonkwista|rekonkwisty]]. Rozszerzył terytorium Korony Aragonii kosztem rozpadającej się [[Hiszpania|Hiszpanii]] muzułmańskiej, czyli Al-Andalus. W [[1229]] podbił [[Majorka|Majorkę]], w [[1234]] [[Minorka|Minorkę]], w [[1235]] [[Ibiza|Ibizę]], a w [[1238]] królestwo [[Walencja (wspólnota autonomiczna)|Walencji]]. Po tych podbojach Jakub przyjął tytuły (prócz wcześniejszego tytułu króla Aragonii) króla Walencji i króla Majorki. Zwycięstwa Jakuba wzmocniły jego pozycję w państwie, ułatwiły złamanie opozycji i przeprowadzenie [[kodyfikacja praw|kodyfikacji praw]] dla Walencji i Aragonii. Rozwój handlu morskiego prowadzonego przez miasta Aragonii i związany z tym rozwój floty skłonił Jakuba do podjęcia zabiegów o opanowanie zachodniej części basenu [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]].

Jakub poparł króla [[Sycylia|Sycylii]] [[Manfred (król Sycylii)|Manfreda Hohenstaufa]] w jego dążeniach do stworzenia królestwa Włoch nie powiązanego z Niemcami. Sojusz z Manfredem utwierdził Jakub w [[1262]] małżeństwem swego syna [[Piotr III Wielki|Piotra]] z córką Manfreda Konstancją. W tej sytuacji [[Karol I Andegaweński]], obawiając się wzmocnienia Jakuba, przyjął w [[1265]] odrzuconą poprzednio propozycję papieską podboju Sycylii i przy wsparciu papieża [[Urban IV|Urbana IV]] pokonał w [[1266]] Manfreda, a w [[1268]] – [[Konradyn (książę Szwabii)|Konradyna]]. Jakub został zmuszony do porzucenia swych planów.

Za panowania Jakuba zwołano pierwsze [[Kortezy]] aragońskie ([[Lleida]] [[1214]]). Władca napisał obszerną [[autobiografia|autobiografię]] pod tytułem ''Commentari'' (lub: ''Libre'') ''dels feyts esdevenguts en la vida del molt alt senyor en Jacme, lo Conqueridor'' (''Komentarz'' (lub: ''Księga'') ''czynów dokonanych w ciągu żywota wielce wysokiego pana króla Jakuba, Zdobywcy)''. Alternatywny tytuł tej kroniki (zachowało się kilka różnych manuskryptów) brzmi: ''Chronica o comentaris del gloriosissim e invictissim Rey en Jacme Primer Rey d'Aragó, de Mallorques e de Valencia compte de Barcelona e de Montpesler'' (''Kronika lub komentarze najsławetniejszego i niezwyciężonego Króla Jakuba Pierwszego Króla Aragonu, Majorki i Walencji, hrabiego Barcelony i Montpellier'').

== Potomstwo ==
Jakub był trzykrotnie żonaty, jego pierwszą żoną od [[1221]] była Eleonora Kastylijska (córka króla [[Alfons VIII Szlachetny|Alfonsa VIII Szlachetnego]], i Eleonory Plantagenet). Ich małżeństwo zostało anulowane, ale mieli oni ślubnego syna:
* Alfonsa ([[1229]]–[[1260]]), męża Konstancji de Montcada, hrabiny [[Bigorre|Bigorry]].
Druga żona Jakuba – [[Jolanta węgierska|Jolanda węgierska]] (córka króla [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II Arpadowicza]]) urodziła mu 10 dzieci:
* [[Jolanta Aragońska|Jolantę]] ([[1236]]–[[1301]]), żonę [[Alfons X Mądry|Alfonsa X Mądrego]] – króla [[Kastylia|Kastylii]], 
* Konstancję ([[1239]]–[[1269]]), żonę Juana Manuela – pana [[Villena]] (syna [[Ferdynand III Święty|Ferdynanda III]]),
* [[Piotr III Wielki|Piotra III Wielkiego Aragońskiego]] ([[1240]]–[[1285]]), króla Aragonii, Katalonii i Walencji,
* [[Jakub II (król Majorki)|Jakuba]] ([[1243]]–[[1311]]), [[królestwo Majorki|króla Majorki]],
* Ferdynanda ([[1245]]–[[1250]]),
* Sanchę ([[1246]]–[[1251]]),
* [[Izabela Aragońska (królowa Francji)|Izabelę]] ([[1247]]–[[1271]]), żonę [[Filip III Śmiały|Filipa III Śmiałego]] – króla [[Francja|Francji]],
* Marię ([[1248]]–[[1267]]), zakonnicę,
* Sancha ([[1250]]–[[1279]]), arcybiskupa [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]],
* Eleonorę (ur. [[1251]] i zm. w dzieciństwie). 
Jego trzecią żoną była Teresa Gil de Vidaure, którą zostawił, kiedy zachorowała na trąd. Mieli oni 2 synów:
* Jakuba (ok. [[1255]]–[[1285]]), pana [[Xèrica]],
* Piotra ([[1259]]–[[1318]]), pana [[Ayerbe]].
Jakub miał kilkanścioro dzieci ze swoimi kochankami:
* Z Blancą d'Antillón – Ferrana Sanchisa lub Fernando Sáncheza ([[1240]]–[[1275]]), barona Castro,
* Z Berenguelą Fernández – Pedro Fernándeza, barona [[Híjar]],
* Z Elvirą Sarroca – Jaume Sarroca (ur. [[1248]]), arcybiskupa [[Huesca|Hueski]].

== Bibliografia ==
* Jaume I, ''Libre dels feyts esdevenguts en la vida del Rey en Jacme, lo Conqueridor'' = ''[http://www.yorku.ca/inpar/jaume_forster.pdf The Chronicle of James I]'', tłum. John Forster, Chapman and Hall, London 1883 = ''Chronica o comentaris del gloriosissim e invictissim Rey en Jacme Primer Rey d'Aragó, de Mallorques e de Valencia compte de Barcelona e de Montpesler'', ed. M. Aguiló i Fuster, Barcelona 1873.
* Ferran Soldevila, ''Jaume I, Pere el Gran'', Barcelona 1955.
* Ferran Soldevila, ''Els primers temps de Jaume I'', Barcelona 1968.
* José Luis Villacañas, ''Jaume I el Conquistador'', Madrid 2004.

== Przypisy ==
{{izvori}}

|
{{Władca infobox
 |władca            = Jakub I Zdobywca
 |imiona            = 
 |tytulatura        = król Aragonii, Majorki i Walencji, hrabia Barcelony
 |grafika           = James IIC.JPG
 |opis grafiki      = Jakub I Zdobywca
 |herb              = 
 |opis herbu        = 
 |faksymile         = 
 |opis faksymile    = 
 |dewiza            = 
 |1. tytuł          = [[Władcy Aragonii|Król Aragonii]]
 |1. od             = [[1213]]
 |1. do             = [[1276]]
 |1. koronacja      = 
 |1. poprzednik     = [[Piotr II Katolicki]]
 |1. następca       = [[Piotr III Wielki|Piotr III Aragoński]]
 |2. tytuł          = [[Królestwo Majorki|Król Majorki]]
 |2. od             = [[1262]]
 |2. do             = [[1276]]
 |2. koronacja      = 
 |2. poprzednik     = 
 |2. następca       = [[Jakub II (król Majorki)|Jakub II]]
 |dynastia          = barcelońska
 |data urodzenia    = [[2 lutego]] [[1208]]
 |miejsce urodzenia = 
 |data śmierci      = [[27 lipca]] [[1276]]
 |miejsce śmierci   = 
 |przyczyna śmierci = 
 |miejsce spoczynku = 
 |ojciec            = [[Piotr II Katolicki]]
 |matka             = [[Maria de Montpellier]]
 |rodzeństwo        = 
 |1. związek        = żona
 |1. związek z      = Eleonora Kastylijska
 |1. związek od     = 1221
 |1. związek do     = 
 |1. dzieci         = Alfons
 |2. związek        = żona
 |2. związek z      = [[Jolanta węgierska|Jolanda węgierska]]
 |2. związek od     = 8 września 1235
 |2. związek do     = 9 października 1251
 |2. dzieci         = [[Jolanta Aragońska|Jolanta]]<br />Konstancja<br />[[Piotr III Wielki|Piotr III Aragoński]]<br />[[Jakub II (król Majorki)|Jakub II]]<br />Ferdynand<br />Sancha<br />[[Izabela Aragońska (królowa Francji)|Izabela Aragońska]]<br />Maria<br />Sancho<br />Eleonora
 |3. związek        = żona
 |3. związek z      = Teresa Gil de Vidaure
 |3. związek od     = 
 |3. związek do     = 
 |3. dzieci         = Jakub<br />Piotr
 |4. związek        = 
 |4. związek z      = 
 |4. związek od     = 
 |4. związek do     = 
 |4. dzieci         = nieślubne:<br />Fernando Sánchez<br /> Pedro Fernández<br />Jaume Sarroca
 |odznaczenia       = 
 |commons           = 
 |wikiźródła        = 
 |wikicytaty        = 
}}
|}

{{Dom barcelonski, Jaime 01}}

[[Kategoria:Dynastia barcelońska]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Władcy Aragonii]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1208]]
[[Kategoria:Urodzeni XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1276]]
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]