Tekst źródłowy strony Kárpát-medence

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Kotlina_Pano%C5%84ska
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kotlina_Pano%C5%84ska&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

'''Kárpát-medence''' (pol. ''Kotlina Panońska'', serb. ''Panonska nizija'', rum. ''Câmpia Panonică'') – wielka [[równina]] w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu [[Alpy|alpejsko]]-[[Karpaty|karpackiego]].

== Nazewnictwo geograficzne ==

[[File:Pannonia SPQR.png|thumb|left|alt=The Roman empire in red with a land in darker red; water is in pale blue, and non-Roman land in grey|Podkreślone granice prowincji Panonia w obrębie Cesarstwa Rzymskiego]]

Nazewnictwo geograficzne tego wielkiego obszaru jest niejednolite, a nawet sporne. Określa się go jako kotlinę, nizinę, nieckę lub basen, dodając określenia miejscowe związane z [[Węgry|Węgrami]], Karpatami lub [[Panonia|Panonią]]. Najczęściej spotykane nazwy to "Nizina Węgierska", "Nizina Panońska" i "Basen Karpacki". Przy tym geografowie różnych krajów określają tymi mianami tereny o różnych granicach, łącząc kryteria geomorfologiczne z antropogenicznymi. Wobec tych rozbieżności nazwa "Kotlina Panońska" wydaje się najbardziej neutralna, skoro nie nawiązuje do drażliwych kwestii przynależności państwowej ani narodowej<ref>[[Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej]] (KSNG) na posiedzeniu 10 października 2007 roku uznała nazwę "Kotlina Panońska" za [[egzonim]] wariantowy, natomiast jako egzonim główny uchwaliła nie używaną w Polsce nazwę "Nizina Środkowodunajska" jako jeszcze bardziej neutralną [http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/protokol_ksng-33_posiedzenie.pdf Protokół z XXXIII posiedzenia KSNG] (plik *.PDF)</ref>. Z geograficznego punktu widzenia teren ten należy zaś uznać za [[kotlina|kotlinę]], skoro stanowi w istocie śródgórskie zapadlisko, kolejne w łańcuchu naddunajskich kotlin - tyle tylko, że o ogromnych rozmiarach w porównaniu z [[Kotlina Tullneńska|Kotliną Tullneńską]] i [[Kotlina Wiedeńska|Kotliną Wiedeńską]]. Nazwa ta pozwala również na wyraźne rozróżnienie Kotliny jako całości od poszczególnych jej części.

== Geografia ==

[[File:Carpathian Basin-Pannonian Basin.jpg|left|thumb|Topografia basenu i otaczających gór]]

[[File:Pannonian sea01.png|thumb|Przybliżony zasięg Morza Panońskiego podczas epoki miocenu]]

[[File:Europe biogeography countries en.svg|right|thumb|Biogeograficzne regiony Europy]]

Kotlina Panońska to obszar środkowej Europy ograniczony od zachodu przez Alpy, od północy i wschodu przez Karpaty, a od południa przez [[Góry Dynarskie]] - wraz z ich przedgórzami. Stanowi on ogromne [[Tektonika (geologia)|tektoniczne]] zapadlisko między Alpami i Karpatami. W zapadlisku tym w [[trzeciorzęd]]zie istniało śródlądowe [[Morze Panońskie]], połączone z ówczesnym [[Morze Śródziemne|Morzem Śródziemnym]], które pod koniec tej epoki uległo spłyceniu i przekształciło się w tzw. jezioro panońskie. Jezioro to w [[czwartorzęd]]zie zostało w całości zasypane przez osady rzeczne. [[Miąższość]] osadów morskich w okolicy węgierskiego miasta [[Győr]] sięga 10 km. Miąższość osadów jeziornych i rzecznych miejscami przekracza kilometr.

Kotlina Panońska dzieli się na trzy wielkie części, z których zachodnia - [[Mała Nizina Węgierska]] (węg. ''Kisalföld'') i wschodnia - [[Wielka Nizina Węgierska]] (węg. ''Alföld'') stanowią niemal zupełnie płaskie równiny, a centralna - [[Kraj Zadunajski]] (węg. ''Dunántúl'') - kompleks wyżyn, wzgórz i niskich gór. W południowej części Kotliny Panońskiej, na południe od Dunaju i Drawy, występują [[panońskie góry wyspowe]] - grupa reliktowych pasm gór średnich i niskich oraz wzgórz, nie związanych z żadnym z sąsiednich systemów górskich.

[[Gleba|Gleby]] Kotliny mają w większości pochodzenie rzeczne. W dolinach rzek są to [[Mady|gleby aluwialne]], w wyższych partiach stepowe [[czarnoziemy]], występują również [[gleby eoliczne]] - [[less]]y i [[piasek|piaski]]. Na terenach rozległych niegdyś, obecnie osuszonych bagnisk występują [[gleby bagienne]] i [[gleby torfowe|torfowe]]. Wszystkie odznaczają się wysoką urodzajnością - z wyjątkiem zasolonych gleb zwanych na Węgrzech ''szik'', występujących na [[puszta]]ch.

Największą rzeką Kotliny Panońskiej i jej osią hydrograficzną jest [[Dunaj]]. Kotlina w całości stanowi jego [[zlewnia|zlewnię]]. Dunaj wkracza na teren Kotliny w jej północno-zachodnim narożniku poprzez przełomową [[Brama Hainburska|Bramę Hainburską]], potem płynie na wschód, w kolejnym przełomowym odcinku ("[[Zakole Dunaju]]") skręca na południe i przecina niemal całą Kotlinę. Na jej południowym skraju Dunaj skręca na południowy wschód, przyjmuje kilka wielkich dopływów i opuszcza Kotlinę tworząc kolejny przełom - między [[Karpaty Południowe|Karpatami Południowymi]] a [[Góry Wschodnioserbskie|Górami Wschodnioserbskimi]], ze słynną [[Żelazna Brama|Żelazną Bramą]]. Oprócz Dunaju Kotlinę przecinają dwa jego dopływy dorównujące mu wielkością - [[Cisa]] na wschodzie i [[Sawa (rzeka)|Sawa]] na południu, jak również mrowie mniejszych rzek, odwadniających otaczające góry. Zgodnie z nachyleniem powierzchni Kotliny rzeki płyną generalnie na południe i w kierunku jej centrum.

W Kraju Zadunajskim leży największe jezioro Węgier i całej Europy Środkowej - [[Balaton]], na jego przedłużeniu na północny wschód - zanikające jezioro [[Velence (jezioro)|Velence]], a na południowy zachód - obszar bagien zwany [[Mały Balaton|Małym Balatonem]] (węg. ''Kis-Balaton''). Jest on reliktem rozległych błot, występujących dawniej na obszarze całej Kotliny Panońskiej, osuszonych przez człowieka w ciągu ostatnich stuleci. Po Balatonie największym jeziorem Kotliny jest bezodpływowe [[Jezioro Nezyderskie]] na granicy Austrii i Węgier. Pozostałe jeziora Kotliny mają charakter niewielkich, bezodpływowych jeziorek, często wysychających w okresach suszy, typowych dla [[step]]u.

[[Klimat]] Kotliny Panońskiej jest suchy, [[klimat umiarkowany|umiarkowany]] i [[klimat kontynentalny|kontynentalny]]. Stanowi specyficzny typ klimatu, zwany [[klimat panoński|panońskim]]. Kontynentalizm wzrasta z zachodu na wschód, w tym samym kierunku maleje ilość opadów. Mała ilość opadów powoduje okresowe susze, zwłaszcza na Wielkiej Nizinie Węgierskiej.

Pierwotną formacją roślinną Kotliny Panońskiej był [[step]] przechodzący w [[lasostep]]. W wyniku działalności człowieka formacje te jednak prawie całkowicie zanikły. Dawne stepy stanowią obecnie grunty rolne, zaś lasy (które np. na Węgrzech stanowią tylko 15% powierzchni kraju) przetrwały tylko reliktowo, w wyższych partiach wzgórz.

== Podział fizycznogeograficzny Kotliny Panońskiej ==

[[Plik:Carpathians division.svg|thumb|1. Zewnętrzne Karpaty Zachodnie<br />2. Centralne Karpaty Zachodnie<br />3. Wewnętrzne Karpaty Zachodnie<br />4. Zewnętrzne Karpaty Wschodnie<br />5. Wewnętrzne Karpaty Wschodnie<br />6. Karpaty Południowe<br />7. Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska<br />I. Podkarpacie<br />II. Równiny Południoworumuńskie<br />III. Kotlina Panońska]]

[[File:Hydrography of the Pannonian basin before the river and lake regulations in the 19th century.jpg|thumb|Hydrografia basenu panońskiego przed regulacjami dotyczącymi rzek i jezior w XIX wieku.]]

[[File:Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|right|thumb|Farma w [[Park Narodowy Hortobágy|Parku Narodowym Hortobágy]]]]

[[File:Canal Danube-Tisa-Danube in Serbia.jpg|right|thumb|Kanał [https://en.wikipedia.org/wiki/Danube%E2%80%93Tisa%E2%80%93Danube_Canal Dunaj-Cisa-Dunaj] w pobliżu wsi [[Rumenka]] nieopodal [[Novi Sad]|Nowego Sadu]]]]

Rozpowszechniony również w Polsce, tradycyjnie przyjęty w węgierskiej geografii podział Kotliny Panońskiej na mniejsze regiony geograficzne jest następujący:
* przedgórze Alp (''Alpokalja'')
* [[Mała Nizina Węgierska]] (''Kisalföld'')
** [[Kotlina Győru]]
** krainy brzeżne
*** stożek napływowy Raby (''Vasi-hegyhát'')
*** grzbiet [[Kemenes]] (''Kemeneshát'') i dolina Raby (''Vas-Soproni-völgység'')
*** [[Obniżenie Marcalu]] (''Marcal-medence'')
*** przedgórza Lasu Bakońskiego (''Bakonyalja'') i Werteszu (''Vértesalja'')
* [[Kraj Zadunajski]] (''Dunántúl'')
** [[Średniogórze Zadunajskie]] (''Dunántúli-középhegység'')
*** [[Las Bakoński]] (''Bakony'')
*** góry [[Wertesz]] (''Vértes'') i wzgórza [[Velence (wzgórza)|Velence]] (''Velencei-hegy'')
*** góry zakola Dunaju (''Dunazug-hegység'')
**** góry [[Gerecse]]
**** góry [[Pilis (góry)|Pilis]]
**** [[Góry Wyszehradzkie]] (''Visegrádi-hegy'')
**** [[Góry Budzińskie]] (''Budai-hegy'')
** [[Kotlina Zadunajska]] (''Dunántúli-dombság'')
*** równina [[Mezőföld]]
*** [[Wysoczyzny Zadunajskie]]
**** wzniesienia Vas i Zala
**** wzniesienia Somogy, Tolna i Baranya
** góry wyspowe Baranya
*** góry [[Mecsek]]
*** wzgórza [[Morágy]]
*** góry [[Villány (góry)|Villány]] (''Villányi-hegy'')
* [[Wielka Nizina Węgierska]] (''Alföld'')
** [[Międzyrzecze Dunaju i Cisy]] (''Duna–Tisza köze'')
** [[Kraj Zacisański]] (''Tiszántul'')
*** górny ''Tiszántul''
**** [[Równina Satmarsko-Berehowska]]
**** niziny [[Bodrogköz]] i [[Rétköz]]
**** wysoczyzna [[Nyírség]]
**** step [[Hortobágy (region)|Hortobágy]]
**** równina [[Hajduság]]
**** równina [[Wielka Kumania|Wielkiej Kumanii]] (''Nagykunság'')
**** [[Wielki Sárrét|Wielki]] i [[Mały Sárrét]] (''Nagy-Sárrét'' i ''Kis-Sárrét'')
*** dolny ''Tiszántul'' - [[międzyrzecze Kereszu i Maruszy]] (''Maros Körös köze'')
* [[Średniogórze Północne]] (''Északi-középhegység'')
** góry [[Börzsöny]]
** góry [[Cserhát]]
** góry [[Mátra]]
** [[Góry Bukowe]] (''Bükk'')
** [[Góry Aggteleckie]] (''Aggteleki-karszt'')
** [[Góry Tokajsko-Slańskie]] (''Zempléni-hegység'')
** kotliny północne
*** [[Kotlina Nógrádu]]
*** kotlina [[Borsod]] (''Heves-Borsodi dombság'')
*** wzgórza [[Cserehát]]
Należy jednak mieć na uwadze dwie kwestie. Po pierwsze podział powyższy dotyczy nie Kotliny Panońskiej ''sensu stricto'', lecz wydzielanego w węgierskiej nauce regionu geograficznego o nazwie ''Kárpát-medence'', do którego zalicza się między innymi część pasm Karpat i podnóże Alp. Regiony te więc pokrywają się ze sobą tylko w części. Po drugie podział ten nie jest oparty na kryteriach czysto geograficznych - przeciwnie, ma raczej charakter tradycyjny, historyczny, związany z granicami i wewnętrznymi podziałami krajów dawnej [[Korona świętego Stefana|Korony św. Stefana]].

Podział Kotliny Panońskiej na jednostki fizycznogeograficzne według [[Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna|UKD]], w ogólnych zarysach zgodny z regionalizacją przyjętą w geografii węgierskiej, jest następujący:
* 551 [[Kotlina Zachodniopanońska]]
** 551.* [[Kotlina Tullneńska]]
** 551.1 [[Kotlina Wiedeńska]]
** 551.2 [[Wschodnie Przedgórze Alp]]
** 551.3 [[Mała Nizina Węgierska]]
* 552 [[Średniogórze Zadunajskie]]
** 552.1 [[Las Bakoński]]
** 552.2 [[Wertesz i Velence]]
** 552.3 [[Góry Zakola Dunaju]]
* 553 [[Wysoczyzny Zadunajskie]]
** 553.1 [[Niecka Balatońska]]
** 553.2 [[Wysoczyzna Somogy]]
** 553.3 [[Mecsek i Wysoczyzna Tolna-Baranya]]
* 554-555 [[Wielka Nizina Węgierska]] (Kotlina Wschodniopanońska)
** 554.1 [[Podgórze Północnowęgierskie]]
** 554.2 równina [[Mezőföld]]
** 554.3 [[Dolina Środkowego Dunaju]]
** 554.4 [[Międzyrzecze Dunaju i Cisy]]
** 554.5 [[Równina Baczki]]
** 554.6 [[Nizina Cisańska]]
** 554.7 wysoczyzna [[Nyírség]]
** 554.8 [[Równina Satmarska]]
** 554.9 [[Nizina Zakarpacka]]
** 555.1 [[Nizina Drawska]]

== Gospodarka ==
Na terenie całej Kotliny Panońskiej występują niewielkie złoża [[ropa naftowa|ropy naftowej]] i [[gaz ziemny|gazu ziemnego]], na granicy Małej Niziny Węgierskiej i Wyżyny Panońskiej znajdują się wielkie złoża [[boksyt]]ów i mniejsze, ale znaczne - [[węgiel brunatny|węgla brunatnego]]. Poza tym Kotlina, w odróżnieniu od otaczających ją gór, jest pozbawiona wielkich złóż surowców kopalnych. Masowo występują natomiast [[wody termalne]] i [[woda mineralna|mineralne]].

Źródłem bogactwa tych terenów jest [[rolnictwo]]. Żyzne gleby i łagodny klimat powodują, że Kotlina Panońska już od czasów starożytnych jest idealnym terenem rolniczym i hodowlanym. Oblicza się, że produkcja rolna Kotliny byłaby w stanie wyżywić całą Europę. W Kotlinie Panońskiej prowadzi się w sposób wielkotowarowy w zasadzie wszystkie możliwe w tej strefie klimatycznej uprawy - [[zboża|zbóż]] ([[kukurydza zwyczajna|kukurydzy]], [[pszenica zwyczajna|pszenicy]], [[jęczmień|jęczmienia]], nawet [[ryż siewny|ryżu]]), [[ziemniak]]ów, warzyw, owoców, roślin pastewnych, roślin technicznych (w tym [[burak cukrowy|buraków cukrowych]] i [[tytoń szlachetny|tytoniu]]), wreszcie [[winorośl właściwa|winorośli]]. Na gorszych gruntach prowadzi się wielkotowarową pastwiskową hodowlę krów, świń, owiec i koni.

Czynnikiem hamującym rozwój rolnictwa były niezrównoważone stosunki wodne. Z jednej strony wielkie rzeki, zwłaszcza Cisa, powodowały katastrofalne powodzie, a spora część ziem była zabagniona. Z drugiej strony niskie opady atmosferyczne lub ich brak powodowały częste susze. Problemy te rozwiązano w XIX i w XX wieku, stosując na szeroką skalę regulację rzek, łącznie z budową sztucznych zbiorników. Suche tereny zostały nawodnione wodami rzek i wodami pochodzącymi z bogatych pokładów podziemnych. Niemal wszystkie mokradła zostały osuszone, w tym również wielkie bagniska ''Solti'' w dolinie Dunaju na południe od Budapesztu.

Intensywnemu wykorzystaniu rolniczemu ziem Kotliny Panońskiej towarzyszy intensywna produkcja przemysłowa, która obecnie wraca w normalne koleiny po okresie wymuszonej socjalistycznej [[industrializacja|industrializacji]]. Gęsta jest również sieć komunikacyjna Kotliny. Jej centra stanowią największe, stołeczne ośrodki miejskie - [[Budapeszt]], [[Belgrad]], [[Zagrzeb]] i [[Bratysława]]; tuż "za ścianą" leży wielki komunikacyjny ośrodek [[Wiedeń|Wiednia]]. Przez Kotlinę biegną dwa wielkie kontynentalne szlaki komunikacyjne:
* korytarz zachód-wschód, łączący Europę Zachodnią z Azją: droga kołowa i linia kolejowa [[Monachium]] - [[Villach]] - [[Lublana]] - [[Zagrzeb]] - [[Belgrad]] - [[Nisz]] - [[Sofia]] - [[Konstantynopol]],
* korytarz północ-południe, łączący Europę Północną z portami [[Grecja|Grecji]]: droga kołowa i linia kolejowa [[Berlin]] - [[Wiedeń]] - [[Budapeszt]] - [[Belgrad]] - [[Nisz]] - [[Skopje]] - [[Saloniki]].
Szlaki te łączą się w Belgradzie i razem biegną do Niszu dolinami [[Wielka Morawa|Wielkiej]] i [[Południowa Morawa|Południowej]] Morawy.

== Ludność ==
Ze względu na wyjątkowo korzystne warunki osadnicze osadnictwo ludzkie w obrębie Kotliny datuje się praktycznie od początków obecności człowieka w Europie. Za czasów rzymskich autochtoniczne ludy [[Ilirowie|iliryjskie]] i [[Dakowie|dackie]] uległy [[Romanizacja (starożytność)|romanizacji]], zwłaszcza na zachód od Dunaju, który przez kilkaset lat stanowił granicę [[Cesarstwo Rzymskie|imperium rzymskiego]]. V wiek n.e. zaznaczył się na tych terenach inwazją [[Germanie|Germanów]] - [[Gepidowie|Gepidów]] i [[Ostrogoci|Ostrogotów]], a następnie [[Longobardowie|Longobardów]]. Obecność Germanów była jednak przejściowa. Ostatnie z państw utworzonych przez nich na terenie Kotliny - królestwo Gepidów - zostało w [[567]] rozbite przez [[Awarowie|Awarów]], który utworzyli swój chanat nad dolną Cisą. Ich państwo przetrwało do [[796]], kiedy to zostało zniszczone przez [[Frankowie|Królestwo Franków]].

Od VI wieku datuje się w Kotlinie Panońskiej osadnictwo [[Słowianie|słowiańskie]]. Okazało się ono jednak nietrwałe. [[Słowianie panońscy]] nie tylko nie zdołali utworzyć trwałego organizmu państwowego, lecz po opanowaniu tych terenów przez Węgrów ulegli całkowitej [[madziaryzacja|madziaryzacji]].

Obecnie ludność Kotliny Panońskiej, licząca w sumie kilkanaście milionów ludzi, jest niejednorodna etnicznie. Spotykają się w jej obrębie niemal wszystkie rodziny narodów Europy: słowiańska, germańska, romańska i ugrofińska. Centrum doliny zajmują [[Węgrzy]], obrzeża północne - [[Słowacy]] i [[Rusini]], południowe - [[Słoweńcy]], [[Chorwaci]] i [[Serbowie]], wschodnie - [[Rumuni]], zachodnie - [[Niemcy]] austriaccy. Obrzeża Kotliny charakteryzują się przemieszaniem narodowości, występuje ono zwłaszcza w [[Banat (kraina)|Banacie]] i na [[Zakarpacie|Zakarpaciu]].

Od czasu najazdu węgierskiego pod koniec IX wieku aż do [[1921]] Kotlina Panońska niemal w całości należała do Królestwa Węgier. Poza jego granicami pozostawał tylko południowy skraj Kotliny, zamieszkany przez [[Słowianie południowi|Słowian południowych]], a podlegający władzy różnych organizmów politycznych. W latach [[1526]]-[[1699]] Kotlinę niemal w całości, z wyjątkiem północno-wschodnich rubieży, opanowało [[imperium osmańskie]].

Obecnie, po rozpadzie [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]] i [[Jugosławia|Jugosławii]] tereny te zajmuje kilka państw. Centralną i największą część Kotliny zajmują [[Węgry]], które leżą na jej obszarze w całości, wyjąwszy pas [[Średniogórze Północnowęgierskie|Średniogórza Północnowęgierskiego]]. Do [[Słowacja|Słowacji]] należą północno-zachodni i północno-wschodni skrawek Kotliny ([[Nizina Naddunajska (Słowacja)|Nizina Naddunajska]] i [[Nizina Wschodniosłowacka]]). Do [[Ukraina|Ukrainy]] należy [[Nizina Zakarpacka]] - północno-wschodni narożnik Kotliny. Pas wzdłuż krawędzi południowo-wschodniej należy do [[Rumunia|Rumunii]]. W południowej części Kotliny leży niemal połowa terytorium [[Serbia|Serbii]]. Do Kotliny należy północny skraj [[Bośnia (region)|Bośni]] i północna część [[Chorwacja|Chorwacji]] - [[Slawonia]]. Na południowym zachodzie Kotliny leży niewielka część terytorium [[Słowenia|Słowenii]]. Wreszcie na zachodzie w obrębie Kotliny leżą [[austria]]cki [[Burgenland]] i niewielka część [[Dolna Austria|Dolnej Austrii]].

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Bibliografia ==
* B.Ž. Milojević ''Jugosławia. Zarys geografii'', PWN Warszawa 1958
* [[Józef Szaflarski]] ''Rumunia'', w: [[Antoni Wrzosek]] (red.) ''Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)'', PWN Warszawa 1965
* [[Adam Malicki]] ''Jugosławia'', w: [[Antoni Wrzosek]] (red.) ''Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)'', PWN Warszawa 1965
* [[Rajmund Galon]] ''Austria'', w: [[Antoni Wrzosek]] (red.) ''Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)'', PWN Warszawa 1965
* [[Józef Szaflarski]] ''Węgry'', w: [[Antoni Wrzosek]] (red.) ''Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)'', PWN Warszawa 1965
* [[Antoni Wrzosek]] ''Czechosłowacja'', w: Antoni Wrzosek (red.) ''Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)'', PWN Warszawa 1965
* Márton Pécsi, Béla Sárfalvi ''Węgry'', PWN 1971
* [[Adam Malicki]] ''Jugosławia'', PWN Warszawa 1974
* Maria Krukowska ''Jugosławia'', "Wiedza Powszechna" 1975
* Henryk Górski, Wanda jędrzejewska (red.) ''Atlas geograficzny'', wyd. XIV, PPWK Warszawa 1979 {{ISBN|83-7000-011-8}}
* Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Austria Szwajcaria. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1979
* Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Czechosłowacja. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1983
* Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84
* Krystyna Jawecka, Teresa Zakrzewska (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Jugosławia. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1984/85
* Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Węgry. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1985
* [[Przemysław Burchard]] ''Węgry'', PW "Wiedza Powszechna", Warszawa 1988, {{ISBN|83-214-0554-1}}
* Midzio J., ''Krajobrazy węgierskie'', Warszawa: WSiP, 1988, ISBN 83-02-03732-X, OCLC 749352013.
* Rusin W., ''Węgry'', Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005, ISBN 83-7304-416-7, OCLC 69312478.

|
{{Region infobox
 |nazwa=Kárpát-medence (węg.)<br><small>Kotlina Panońska (pol.)<br>Panonska nizija (serb.)<br>Câmpia Panonică (rum.)</small>
 |obrazek=Carpathian-Basin.jpg
 |opis_obrazka= 
 |mapa = 
 |megaregion=[[Region Karpacki]]
 |prowincja=Kotlina Panońska
 |podprowincja= 
 |makroregion= 
 |mezoregion= 
 |mikroregion= 
 |jednostki='''[[Austria]]'''<br />'''[[Słowacja]]'''<br />'''[[Ukraina]]'''<br />'''[[Rumunia]]'''<br />'''[[Serbia]]'''<br />'''[[Chorwacja]]'''<br />'''[[Słowenia]]'''<br />'''[[Węgry]]'''
}}
{{hely infobox
|kép = 
|terület = 
|hely = 
|tengerszint feletti magasság = 
|képaláírás = 
}}
|}

{{SORTUJ:medence, Kárpát}}

[[Kategoria:Regiony Węgier]]
[[Kategoria:Krainy geograficzne Węgier]]
[[Kategoria:Geografia]]
[[Kategoria:Kotlina Panońska]]