Tekst źródłowy strony Kőszegi (ród)

Źródła: [https://hr.wikipedia.org/wiki/Gisingovci Gisingovci] , [https://en.wikipedia.org/wiki/K%C5%91szegi_family Kőszegi family]

{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
|-
|
{{Rodzina Infobox
 |rodzina_1              = Kőszegi<br>Gisingovci
 |herb                   = WAPPEN_GUENSER.png
 |kraj                   = [[Królestwo Węgier]]
 |tytulatura             = 
 |pierwszy               = [[Kőszegi I. Henrik|I. Henrik]]
 |ostatni                = [[Kőszegi II. Peter|II. Peter]]
 |obecny władca          =
 |początek               = 
 |koniec                 = ok.1244
 |rok rozwiązania        = 1339
 |rok złożenia z funkcji = 
 |pochodzenie            = niemiecko-węgierska ?
 |klan                   = [[Héder]]
 |ród                    = 
 |rodzina                = 
 |gniazda                =
 |gałęzie                = [[Rohonci]]<br>Bernstein (Austria)<br>[[Tamási]]<br>[[Herceg]]
}}
|}

[[Plik:Grb Gisingovaca s mačevima.JPG|thumb|left|Grb Gisingovaca]]

Güssing (niemiecki Güssing, Mag. Kőszegi), gigantyczna rodzina niemieckiego pochodzenia. Było to niezwykle ważne we wczesnej historii Austrii, Węgier i Chorwacji. [1] Zostały nazwane na cześć wzgórza Güssing w Austrii w hrabstwie Iron [2], w pobliżu którego miał przodek o nieznanych nazwiskach. [3] Wzrosły one od połowy XIII do połowy XIV wieku.

 <small><small>'''Gisingovci''' ([[njemački jezik|njem.]] ''Güssing'', [[mađarski jezik|mađ.]] ''Kőszegi''), velikaška obitelj [[Nijemci|njemačkog]] podrijetla. Bila je iznimno važna u ranoj austrijskoj, ugarskoj i hrvatskoj povijesti.<ref>[[Vjekoslav Klaić]]: Povijest Hrvata</ref>
Ime su dobili po brdu [[Güssing]]u u Austriji u Željeznoj županiji<ref>[http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22095 Gisingovci], [[Hrvatska enciklopedija]]</ref> u blizini kojega je predak nepoznata imena imao utvrdu.<ref>[http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=6828 Gisingovci - Hrvatski biografski leksikon]</ref> Uspon su doživjeli od sredine [[13. stoljeće|13.]] do sredine [[14. stoljeće|14. stoljeća]]. </small></small>

== Wybitni członkowie ==

*A1 '''[[Kőszegi I. Henrik|I. Henrik]]''' Wielki († 1274) (fl. 1237-1274): '''[[palatyn]]''' (1261-67), Iudex curiae regiae (1254-61), '''[[Ban Slawonii]]''' (1267-70)†(1273-74); 1.żona.: NN; 2.żona: N von Lichtenburg
**B1 '''[[Kőszegi I. Miklós|I. Miklós]]''' († 1299) (fl. 1266-1299), '''[[palatyn]]''' (1275)†(1276-77)†(1284-86)†(1289)†(1291)†(1293-95), '''[[Ban Slawonii]]''' (1277-78)†(1279-80), Magister pincernarum ('''[[Pohárnokmester]]'''), [[főispán]] Zala, Sopron, Pozsony i Somogy
***C1 '''[[Kőszegi II. Miklós|II. Miklós]]''' "Kakas" de Rohonc (Rohonci) (fl. 1308-1313), przodek rodziny '''''[[Rohonci]]'''''
***C2 '''János de Bér''', przodek rodziny '''''Béri'''''
****D1 Miklós, (fl. 1368)
***C3 córka; mąż '''[[Csák Demeter]]''' († przed 1287))
**B2 '''[[Kőszegi Iván|Iván]]''' († 5.4.1308) (fl. 1266-1308), [[Palatyn]] (1281-82)†(1287-88)†(1302-07), [[Ban całej Slawonii]] (1275)†(1284-85), Magister tavernicorum ('''[[Tárnokmester]]'''), [[főispán]] Sopron i Moson
***C1 '''[[Kőszegi Gergely|Gergely]]''' (fl. 1287-1297), Magister dapiferorum ('''[[Asztalnokmester]]'''), (fl. 1287-97)
****D1 '''[[Kőszegi III. Miklós|III. Miklós]]''' († 1313/14) (nieślubne dziecko), Magister tavernicorum ('''[[Tárnokmester]]''')
****D2 '''[[Kőszegi András|András]]''' (fl. 1311-1324), ''[[ispán]]'' [[Vas]]; ostatni członek, który urodził się w rodzie Kőszegi name<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Héder 4., Kőszegi branch)</ref>
***C2'''[[Kőszegi "Farkas" János|"Farkas" János]]''', (fl. 1325-33), prawdopodobny przodek rodziny '''''[[Pernstein]]'''''
***C3 córka, mąż: Nn '''Dominic'''
***C4 '''[[Kőszegi Miklós|Miklós]]''' (*1282, †1336) (fl. 1308–1336), [[biskup Győr]]
**B3 '''[[Kőszegi I. Péter|I. Péter]]''' (fl. 1275-1289), [[biskup Veszprém]], (fl. 1275-89)
**B4 '''[[Kőszegi II. Henrik|II. Henrik]]''' († 1309/10) (fl. 1278-1310), [[Ban całej Slawonii]] (1301-09), Magister tavernicorum, [[főispán]] Somogy, Tolna, Baranya i Bodrog; żona: Dárói N, teść: Dárói Moys, '''[[palatyn]]''' przez Pss Erzsébet Halicz (córka Rostislav Halicz i księżny Hungary Anna)
***C1 '''Kőszegi János''' (fl. 1310-1327), przodek rodziny '''''[[Tamási]]'''''
**** D1. Miklós, (fl. 1339-58
**** D2. Péter, (fl. 1339-58
**** D3. Henrik, (fl. 1339-58
***** E1. '''[[Kőszegi János]]''' († 1416), '''[[wojewoda Siedmiogrodu]]''' (1403-09), Magister agazonum, Obergespan of Szolnok; żona: Lackfi.Anna (fl. 1402), teść: Lackfi György
****** F1. '''[[Kőszegi László]]''' († 1441/43), Magister agazonum ('''[[Lovászmester]]'''); żona: Csáki Ilona (fl. 1432-59), teśc: Csáki Miklós '''[[Wojewoda Siedmiogrodu]]''' by Anna N
****** F2. Péter, (fl. 1402
****** F3. Henrik († 1444), Magister ianitorum regalium ('''[[Ajtónállómester]]'''); 1.żona: Zsófia N; 2m: Anastasia von Pottendorf
****** F4. Katalin, (fl. 1419
***** E2. Miklós († 1402/06)
***C2 '''[[Herceg I. Péter|Kőszegi Péter Szekcsői Herceg]]''' (fl. 1310-1353); żona : Nn, teść: [[Blagai Baboneg]], przodek rodziny '''''[[Herceg de Szekcső]]'''''
**** D1. Péter, (fl. 1357-1405
***** E1. Miklós, (fl. 1377
***** E2. László, (fl. 1400-26
****** F1. '''[[Kőszegi Rafael]]''' († 1456), [[Arcybiskup Kalocsa]] 
****** F2. Fülöp (Fülpös), (fl. 1436-56
******* G1. Miklós, (fl. 1449
******* G2. Péter, (fl. 1449
****** F3. '''[[Kőszegi Pál]]''', '''[[Ban Maczwy]]''', (fl. 1440-82; żona: Botos de Harapk Anna (fl. 1453-55)
******* G1. András, (fl. 1449
******* G2. László († 1494/96); 1.żona: NN; 2.żona: Vezsenyi Julianna (fl. 1472-97), teść: Vezsenyi László
******** H1. [1.ż] Péter, (fl. 1494
******** H2. [1.ż] Rafael, (fl. 1496-98
******* G3. Bernát, (fl. 1460-98
******** H1. Mihály († ok.1496)
******** H2. György, (fl. 1497-98
******* G4. Margit, (fl. 1460
******* G5. Orsolya, (fl. 1456-60, mąż: Treutel de Firenze Miklós (fl. 1450-59), syn Niccolo Buondelmonte i Borbála Treutel de Nevna
***** E3. István, (fl. 1400-37; 1.żona: Jakcs de Kusaly Erzsébet († 1418); 2.żona: Raholcai (Újlaki) Erzsébet (fl. 1426-37), teść: Raholcai (Újlaki) Miklós by Katalin N
****** F1. '''[[Kőszegi Miklós]]''' († ok.1482), Magister pincernarum ('''[[Pohárnokmester]]'''); żona: Dombai Anna (fl. 1482-86), teśc: Dombai Pál, Magister agazonum
******* G1. Ferenc, (fl. 1482-1505
******** (H1. Miklós, (fl. 1526)
******** (H2. Imre, (fl. 1527, Udvarmester)
***C3. córka ? (fl. 1300), mąż: [[Morosini Turcho]]
**B5. córka, żona [[Demetrius II Csák|Demeter II. Csák]]

== Povijest ==

Gisingianie byli oddziałem urodzonego w Niemczech Hédera, którego przodkowie, niemieccy rycerze Wolfer i Héder, wyemigrowali na Węgry w połowie XII wieku. W szczytowym momencie władzy sprawowali władzę na południowo-zachodnich Węgrzech, a w Chorwacji większość ich posiadłości znajdowała się w okręgu Križevci. Najważniejszym ośrodkiem w Chorwacji była Koprivnica. [4] Władcy Medimurje byli w XIII i XIV wieku.

 <small><small>Gisingovci su bili ogranak njemačkog roda [[Héder]], čiji su preci, njemački vitezovi ''Wolfer'' i ''Héder'' doselili u [[Ugarska|Ugarsku]] sredinom [[12. stoljeće|12. stoljeća]]. Na vrhunci moći imali su vlast na području čitave jugozapadne Ugarske, a u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] su većinu posjeda imali u Križevačkoj županiji. Najvažnije središte u Hrvatskoj bila im je [[Koprivnica]].<ref>[http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22095 Gisingovci - Hrvatska opća enciklopedija]</ref> Gospodari [[Međimurje (regija)|Međimurja]] bili su u 13. i 14. stoljeću. </small></small>

== 1 ==

Pierwszym członkiem rodziny, który nabył nieruchomości na południe od rzeki Drawy, był Henryk II, węgierski palatyn (1260–67), a następnie zakaz całej Slawonii (1267–1270 i 1273–1274). Synowie Henryka pełnili także ważne role w królestwie. Jan (zm. 1308) był palatynem (1281–82, 1302–07) i zakazem całej Slawonii (1275–77, 1284, 1295, 1299), Mikołaj (wspomniany 1264–99), palatyn (1275 –76., 1284–86) i zakaz całej Slawonii (1278, 1279, 1281, 1287, 1290–94), Henry zakaz całej Slawonii (1277, 1290–94, 1301–09) i Piotr Biskup Veszprém (1275–89). [5]

 <small><small>Prvi član obitelji koji je stekao posjede južno od rijeke [[Drava|Drave]] bio je [[Henrik II. Gisingovac|Henrik II.]], [[palatin|ugarski palatin]] (1260–67), pa [[ban|ban cijele Slavonije]] (1267.–1270. i 1273.–1274). Henrikovi sinovi su također obnašali istaknute dužnosti u kraljevstvu. [[Ivan Gisingovac|Ivan]] (u. 1308) je bio palatin (1281–82., 1302–07) i ban cijele Slavonije (1275–77., 1284., 1295., 1299), Nikola (spominje se 1264–99), palatin (1275–76., 1284–86) i ban cijele Slavonije (1278., 1279., 1281., 1287., 1290–94), Henrik ban cijele Slavonije (1277., 1290–94., 1301–09), a Petar veszprémski biskup (1275–89).<ref>[http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22095 Gisingovci - Hrvatska opća enciklopedija]</ref> </small></small>

== 2 ==

Od połowy lat siedemdziesiątych walczą w Slawonii z potężną szlachecką rodziną Babonic. W 1278 roku dano pokój w Dubicy hrabstwom Pset, Gora, Gaj, Drežnik i Novigrad. Jednak ponownie wybuchła wojna między Gisingovci a Babonić i ponownie w 1280 r. Zawarli pokój w Ozalj [6].

 <small><small>Od sredini 70-ih godina 13. stoljeća sukobljavali su se u [[Slavonija|Slavoniji]] s moćnom velikaškom obitelji, [[Babonići]]ma. Godine [[1278.]], mirom u [[Dubica|Dubici]], prepuštaju Babonićima županije [[Pset]], Goru, Gaj, [[Drežnik]] i [[Novigrad]]. Međutim, ponovno je izbio rat između Gisingovaca i Babonića izbija te opet [[1280.]] godine sklapaju mir u [[Ozalj|Ozlju]].<ref>[http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=6828 Gisingovci - Hrvatski biografski leksikon]</ref> </small></small>

== 3 ==

W walkach dynastycznych po śmierci Władysława IV. Kumanca († 1290) oscylował między nowym królem Andrzejem III. Mleko i anjouiny. Dr. W 1292 r. Schwytali nawet króla Andrzeja III. i został zwolniony dopiero, gdy zapłacił duży okup i przetrzymał zakładników [7].

 <small><small>U dinastičkim borbama nakon pogibije [[Ladislav IV. Kumanac|Ladislava IV. Kumanca]] († 1290.) kolebali su se između novoga kralja [[Andrija III. Mlečanin|Andrije III. Mlečanina]] i [[Anžuvinci|Anžuvinaca]]. God. [[1292.]] čak su zarobili kralja Andriju III. te ga oslobodili tek kada je platio veliku otkupninu i dao taoce.<ref>[http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22095 Gisingovci - Hrvatska opća enciklopedija]</ref> </small></small>

== 4 ==

W 1308 r. Ostatecznie zgodzili się na Charlesa I. Roberta (1301–1342) i uczestniczyli w radzie, która uznała go za króla. Wysiłki Karla I. Roberta zmierzające do zniszczenia władzy rodzin oligarchicznych ostatecznie doprowadziły do rozpadu ich władzy, kiedy Ban Mikac Mihaljević pokonał ich w 1339 r. Spadkobiercy Nicoli trzymali Ludbreg w posiadaniu do połowy XV wieku.

 <small><small>Godine [[1308.]] konačno su pristali uz [[Karlo I. Robert|Karla I. Roberta]] (1301.-1342.) te sudjelovali na saboru koji ga je priznao kraljem. Nastojanje Karla I. Roberta da slomi moć oligarhijskih obitelji, dovelo je na kraju do sloma njihove moći, kada ih je [[1339.]] porazio ban [[Mikac Mihaljević]]. Nikolini nasljednici držali su u svom posjedu [[Ludbreg]] sve do polovice [[15. stoljeće|15. stoljeća]]. </small></small>

== A család ismert tagjai ==

* [[Kőszegi Nagy Henrik]] (†1274. szeptember 26–29. között), nádor, országbíró, pozsonyi ispán, a család hatalmának megalapítója a [[Héder nemzetség]]ből
* [[Kőszegi Henrik]] (†1309. október 23.–1310. május 5. között), szlavón bán, tárnokmester, [[tartományúr]], Nagy Henrik fia
* [[Kőszegi Iván]] (másképpen János), Nagy Henrik fia
* [[Kőszegi Péter]], Nagy Henrik fia
* [[Kőszegi Miklós]], Nagy Henrik fia

{{Royal house|
| surname = House of Kőszegi
| estate =
| coat of arms = [[File:WAPPEN GUENSER.png|200px|Coat of arms of Kőszegi family]]
| country = [[Hungary]]<br />[[Croatia]]
| titles =
| parent house = [[Héder (genus)|Genus Héder]]
| current head = 
| founding year = ''c.'' 1244
| founder = [[Henry I Kőszegi|Henry I]]
| dissolution = 1339
| final ruler = [[Peter Herceg|Peter II]]
| nationality = [[Hungarian people|Hungarian]]
| cadet branches = House of Rohonci<br />House of Bernstein <small>(Austria)</small><br>House of Tamási<br />House of Herceg
}}

Kőszegi () była szlachetną rodziną w Królestwie Węgier i Królestwie Chorwacji w XIII-XIV wieku. Przodek rodziny, Henryk Wielki, wywodził się z rodowego („klanu”) Hédera. Pradziadek ojca Henry'ego był współzałożycielem klanu Wolfer. [8]

 <small><small>The '''Kőszegi''' ({{lang-hr|Gisingovci}})  was a noble family in the [[Kingdom of Hungary]] and the [[Croatia in union with Hungary|Kingdom of Croatia]] in the 13–14th centuries. The ancestor of the family, [[Henry I Kőszegi|Henry the Great]] descended from the ''gens'' ("clan") [[Héder (genus)|Héder]]. Henry's paternal great-grandfather was the clan's co-founder [[Wolfer]].<ref name="Korai magyar">{{cite book|title=Korai magyar történeti lexikon (9-14- század) |editor=Kristó Gyula (főszerk.) |editor2=Engel Pál |editor3=Makk Ferenc |publisher=Akadémiai Kiadó, Budapest |year=1994 |isbn=963-05-6722-9}}</ref> </small></small>

==References==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Koszegi}}
[[Category:Kőszegi family| ]]

==Sources==
{{Refbegin}}
* {{cite book |last=Kristó |first=Gyula |year=1983 |title=Tanulmányok az Árpád-korról |chapter=A Kőszegiek kiskirálysága [''The Petty Kingdom of the Kőszegis''] |pages=241–268|publisher= Magvető Könyvkiadó | language = Hungarian |isbn= 963-271-890-9 |ref=harv}}
* {{cite journal |last=Zsoldos |first=Attila |year=2010 |title=A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története" [''The Henry Sons: The "Family History" of the Kőszegis from the Kindred Héder''] |url= |format= |journal=Vasi Szemle |location= |publisher= |volume=64 |issue=6 |pages=651–661 |issn=0505-0332 |language=hu |ref=harv}}
{{Refend}}



==Bilješke ==
{{izvori}}

== Vanjske poveznice ==

* [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22095 Gisingovci - Hrvatska opća enciklopedija] {{hr icon}}
* [http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=6828 Gisingovci - Hrvatski biografski leksikon]  {{hr icon}}
* [http://proleksis.lzmk.hr/23469/ Gisingovci - Proleksis enciklopedija] {{hr icon}}

{{SORTUJ:Koszegi}}
[[Kategoria:Ród Kőszegi]]
[[Kategoria:Rodziny]]
[[Kategoria:Węgierscy możnowładcy]]