Tekst źródłowy strony Ludwig IV. (HRR)

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_IV_Bawarski
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ludwik_IV_Bawarski&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

{{Redoslijed|
|poprzednik         = [[Ludwik II Wittelsbach]]
|gl_članak_funkcija = [[Plik:Armoiries Bavière-Palatinat.svg|22px]] [[Władcy Palatynatu|Hrabia-Palatyn Renu]] (1294–1329)
|współrządzący      = 
|następca           = [[Rudolf II Wittelsbach]]
}}
{{Redoslijed|
|poprzednik         = [[Henryk VII Luksemburski]]
|gl_članak_funkcija = [[Plik:Shield_and_Coat_of_Arms_of_the_Holy_Roman_Emperor_(c.1300-c.1400).svg|22px]] [[Święty Cesarz Rzymski]] (1328–1347)
|współrządzący      = 
|następca           = [[Karol IV Luksemburski]]
}}

{|
|
|}

[[Plik:Ignoto, re ludovico IV, bull d'oro, 1329.JPG|thumb|210px|left|Złota Bulla Ludwika IV]]
[[Plik:Alterhof.jpg|thumb|210px|left|Alterhof – rezydencja Wittelsbachów w Monachium]]
[[Plik:Louis Bavaria 1314.jpg|thumb|210px|left|Moneta z 1314 z napisami +LVDOVICV•S• REX i +TVRONVS•CIVIS]]
[[Plik:Abdijettal 2-04-2008 18-25-20.JPG|thumb|210px|left|Klasztor w Ettal, jedna z fundacji Ludwika IV]]

'''Ludwig IV.''' zwany także '''Ludwig der Bayer''' (pol. ''Ludwik IV Bawarski'' lub ''Ludwik IV Wittelsbach'', wę. ''IV. Lajos'' lub '' Bajor Lajos, chor. ''Ludovik IV. Bavarski'', cz. ''Ludvík IV. Bavor'', słow. ''Ľudovít IV. Bavorský'') (* [[1282]]/[[1287]] w [[Monachium]], † [[11 października]] [[1347]] w Puch k. [[Fürstenfeldbruck]]) – [[Władcy Bawarii|książę Bawarii]] od 1294, hrabia [[Palatynat]]u od 1329, [[Władcy Niemiec|król niemiecki]] od 1314, [[Święty Cesarz Rzymski]] od 1328. Był pierwszym królem i cesarzem Niemiec z rodu [[Wittelsbachowie|Wittelsbachów]].

== Konflikt z Habsburgami ==
Ludwik Bawarski był synem księcia Górnej Bawarii [[Ludwik II Bawarski (1229–1294)|Ludwika II Mocnego Wittelsbacha]] i jego trzeciej małżonki Matyldy Habsburg, młodszym bratem [[Rudolf I Wittelsbach|Rudolfa I]]. Osierocony po wczesnej śmierci rodziców, dopiero w 1310 roku otrzymał należny mu nadział po ojcu. Teren [[Bawaria|Bawarii]] był wówczas miejscem sporu między Wittelsbachami a [[Habsburgowie|Habsburgami]]. W 1313 roku Ludwik pokonał wojska habsburskie w bitwie pod Gammelsdorf, w konsekwencji Wittelsbachowie rozszerzyli obszar panowania o [[Dolna Bawaria|Dolną Bawarię]]. Ten sukces wydawał się Luksemburgom najlepszą rekomendacją dla Ludwika jako kontrkandydata do tronu po zmarłym w 1313 roku [[Henryk VII Luksemburski|Henryku VII]] przeciw [[Fryderyk III Piękny|Fryderykowi Pięknemu]]. Rywalizacja Habsburgów z Wittelsbachami osiągnęła swoje apogeum w podwójnej [[Elekcja cesarska|elekcji]] w 1314 roku i dwóch koronacjach królewskich, a w rezultacie pogrążyło to Rzeszę na osiem lat w zamęcie wojny domowej. Za Ludwikiem opowiedzieli się: arcybiskup Moguncji [[Piotr z Aspeltu]], król Czech [[Jan Luksemburski]], arcybiskup Trewiru [[Baldwin Luksemburski]], margrabia brandenburski [[Waldemar Wielki (margrabia brandenburski)|Waldemar Wielki]] oraz książę Saksonii-Lauenburga Jan II. Po stronie Fryderyka stanęli: arcybiskup Kolonii [[Henryk z Virneburga (arcybiskup Kolonii)|Henryk z Virneburga]], brat i rywal Ludwika, palatyn reński i książę Górnej Bawarii [[Rudolf I Wittelsbach]], obalony król Czech [[Henryk Karyncki]] oraz książę Saksonii-Wittenbergii Rudolf I, który pretendował do saskiej godności elektorskiej przeciw Janowi II z Lauenburga. Ostateczna konfrontacja reprezentantów zwalczających się dynastii miała miejsce pod [[Bitwa pod Mühldorf|Mühldorf]] w 1322 roku, gdzie górą byli Wittelsbachowie.

== Konflikt z papieżem ==
Ludwik od początku ubiegał się o papieską aprobatę, ale Rzym przyjął neutralną postawę wobec walki Habsburgów z Wittelsbachami, co więcej usiłował wykorzystać spór o tron w [[Rzesza|Rzeszy]] w celu ograniczenia wpływów cesarstwa na terenie [[Italia (kraina historyczna)|Italii]]. W 1316 Ludwik koronował się w [[katedra w Akwizgranie|katedrze w Akwizgranie]] na króla niemieckiego. Gdy władca, utwierdziwszy się na tronie podjął starania o przywrócenia praw Rzeszy w Italii, papież [[Jan XXII]] wszczął przeciw niemu [[proces kanoniczny]]. Powodem było rzekome wspieranie [[herezja|heretyków]] przez Ludwika. Ponadto papież [[ekskomunika|ekskomunikował]] monarchę. W odpowiedzi na to Ludwik IV złożył w 1324 apelację w Sachsenhausen, odrzucając prawowierność papieża i w celu rozpatrzenia tej sprawy obwieścił zwołanie [[sobór powszechny|soboru powszechnego]]. Sobór potępił papieża z powodu nadużywania władzy oraz wykorzystywania kar kościelnych dla osobistych korzyści<ref>Jean Mathieu-Rosay, ''Prawdziwe dzieje papieży. Od królestwa niebieskiego do królestw doczesnych''. Wydawnictwo al fine Warszawa 1996, str.241.</ref>. Konflikt króla z głową [[Kościół łaciński|Kościoła]] był powodem zmiany polityki Ludwika wobec Habsburgów. W celu wzmocnienia swojej pozycji wobec papiestwa w 1325 w Monachium miało miejsce spotkanie Ludwika IV z Fryderykiem Pięknym, w wyniku tego układu król Niemiec przyznał Habsburgom wszystkie nabytki z czasów wojny. Fryderyk został uznany za współregenta.

Konflikt króla z papieżem nie utrudnił bynajmniej ubiegania się Ludwika Bawarskiego o tron cesarski. Już w 1323 w celach prewencyjnych posłał swoje wojska aby broniły [[Lombardia|Lombardii]] przed [[Królestwo Neapolu|Królestwem Neapolu]], które było najmocniejszym obok Francji sojusznikiem papieża. W maju 1326 w [[Mediolan]]ie koronował się na króla Italii [[Żelazna korona|żelazną koroną Longobardów]]. Dwa lata później podjął wyprawę do Rzymu, gdzie w styczniu 1328 roku przyjął [[Korona Rzeszy|koronę cesarstwa rzymskiego]] z rąk przedstawiciela wpływowego rodu [[Colonna (ród)|Colonna]] Sciarra Colonny, z ''woli ludu''  a nie z woli papieża<ref>[[Jan Wierusz-Kowalski]], ''Poczet papieży'' KAW Warszawa 1986, str.115.</ref>. Usunął z urzędu Jana XXII i powołał [[Mikołaj V (antypapież)|antypapieża Mikołaja V]]. Powtórzono ceremonię koronacji, a pozycja cesarza na arenie politycznej wzrosła na tyle, że w 1338 [[zjazd elektorów w Rhense]] uznał, iż wybrany przez nich król i cesarz nie potrzebuje aprobaty papieża, urzędującego zresztą wówczas w [[Awinion]]ie (zob. [[niewola awiniońska]]).

Na ten czas przypada umocnienie pozycji Wittelsbachów, na terenie Europy. Ich nową rezydencją zostało Monachium, które stało się największym miastem Bawarii. Wewnętrzna polityka cesarza zakładała wzmocnienie dziedzicznych posiadłości i budowaniu o nie pozycji monarchy w Rzeszy. Umacniał pozycję wolnych miast Rzeszy, oraz rycerstwa. Polityka dynastyczna oparta na małżeństwach wzbogaciła dynastię Ludwika IV o [[Tyrol (region)|Tyrol]], [[Fryzja (kraina historyczna)|Fryzję]], [[Holandia|Holandię]], oraz [[Brandenburgia|Brandenburgię]], którą nadał w lenno swojemu synowi Ludwikowi. Ludwik IV znany był również jako mecenas kultury i sztuki. Jedną z ważniejszych fundacji było [[Klasztor Ettal|opactwo w Ettal]] poświęcone 28 kwietnia 1330 czy [[Alter Hof]] w Monachium. Wśród notabli i intelektualistów rezydujących na dworze władcy byli filozofowie tacy jak [[Michał z Ceseny]], [[Marsyliusz z Padwy]] i [[William Ockham]].

== Konflikt z Luksemburgami ==
Polityka Ludwika IV nie spotkała się z pełną aprobatą wśród książąt niemieckich. W latach czterdziestych nastąpiło zerwanie układów z [[Luksemburgowie|Luksemburgami]]. Wśród powodów takiej sytuacji był fakt, iż Ludwik Bawarski unieważnił małżeństwo [[Jan Henryk Luksemburski|Jana Henryka Luksemburskiego]] z dziedziczką Tyrolu, [[Małgorzata Maultasch|Małgorzatą Maultasch]], i zaślubił ją z własnym synem Ludwikiem V Brandenburskim. Nowy papież [[Klemens VI]] żądał wyboru nowego króla, co zaaprobowali Luksemburgowie. W wyniku tego za życia Ludwika wybrano [[Karol IV Luksemburski|Karola IV]] na antykróla, którego koronacja odbyła się w bońskiej katedrze.

Cesarz zmarł w 1347 roku. Synowie Ludwika wspierali w walce o koronę [[Gunter ze Schwarzburga|Günthera ze Schwarzburga]], rywala Karola IV, lecz po jego wczesnej śmierci w 1349 roku dominacja Luksemburgów w Niemczech została uznana przez Wittelsbachów.

== Małżeństwa i potomstwo ==
Pierwszą żoną Ludwika IV była Beatrycze, córka [[Bolko I Surowy|Bolka I Surowego]], księcia świdnickiego. Ich dziećmi byli:

# Matylda (po 21 czerwca 1313 – 2 lipca 1346, w [[Miśnia|Miśni]]), poślubiła dnia 1 lipca 1329 w [[Norymberga|Norymberdze]] [[Fryderyk II Poważny|Fryderyka II Poważnego]], margrabiego [[Marchia Miśnieńska|Miśni]] (zm. 1349)
# nieznane (ur. wrzesień 1314)
# Anna (ok. 1316 – 29 stycznia 1319 w Kastl)
# [[Ludwik V Bawarski|Ludwik V]] (1316–1361), książę Górnej Bawarii, margrabia [[Marchia Brandenburska|brandenburski]], książę [[Tyrol (region)|Tyrolu]]
# Agnieszka (ur. ok. 1318)
# [[Stefan II (książę Bawarii)|Stefan II]] (1319–1375), książę Dolnej Bawarii.

Drugą żoną (małżeństwo w 1324) Ludwika Bawarskiego była [[Małgorzata II z Hainaut|Małgorzata z Hainaut]], hrabina [[Hrabstwo Hainaut|Hainaut]] i [[Holandia|Holandii]].

Ich dziećmi byli:

# Małgorzata (1325–1374), która poślubiła:
## w 1351 w [[Ofen]] [[Stefan Andegaweński|Stefana Andegaweńskiego]], księcia [[Slawonia|Slawonii]] (zm. 1354);
## 1357/58 Gerlacha von Hohenlohe.
# Anna (ok. 1326 – 3 czerwca 1361, [[Les Fontenelles]]) poślubiła [[Jan I Dziecię|Jana I]], księcia Dolnej Bawarii (zm. 1340)
# [[Ludwik VI Rzymianin]] (1328–1365), książę Górnej Bawarii, elektor Brandenburgii
# Elżbieta (1329 – 2 sierpnia 1402 w [[Stuttgart]]cie), która poślubiła:
## [[Cangrande II della Scala]], władcę Werony (zm. 1359) w [[Werona|Weronie]] 22 listopada 1350;
## księcia Ulryka von [[Wirtembergia|Württemberg]] (zginął w 1388 w bitwie pod Döffingen) w 1362.
# [[Wilhelm I (książę Bawarii)|Wilhelm I]] (1330–1389), jako Wilhelm I książę Dolnej Bawarii, jako Wilhelm III hrabia Hainaut
# [[Albrecht I Bawarski|Albrecht I]] (1336–1404), książę Dolnej Bawarii, Hainaut i Holandii
# [[Otto V Leniwy]] (1340–1379), książę Górnej Bawarii, elektor Brandenburgii
# Beatrycze (1344 – 25 grudnia 1359), poślubiona 25 października 1356 r. [[Eryk XII Magnusson|Erykowi XII]], [[Władcy Szwecji|królowi szwedzkiemu]].
# Agnieszka (1345 – 11 listopada 1352, Monachium)
# Ludwik (październik 1347 – 1348)

== Przypisy ==
{{izvori}}

|
{{Władca infobox
 |władca            = Ludwig IV. (niem.)<br>Ludwig der Bayer (niem.)<br>Ludwik IV Bawarski (pol.)<br>IV. Lajos (węg.)<br>Bajor Lajos (węg.)<br>Ludovik IV. Bavarski (chor.)<br>Ludvík IV. Bavor (cz.)<br>Ľudovít IV. Bavorský (słow.)<br>
 |imiona            = 
 |tytulatura        = 
 |grafika           = Ludovico il Bavaro.jpeg
 |opis grafiki      = 
 |herb              = 
 |opis herbu        = 
 |faksymile         = 
 |opis faksymile    = 
 |dewiza            = 
 |1. tytuł          = [[Władcy Niemiec|Król Rzymian (Niemiec)]]
 |1. od             = [[20 października]] [[1314]]
 |1. do             = [[11 października]] [[1347]]
 |1. koronacja      = 
 |1. poprzednik     = [[Henryk VII Luksemburski]]
 |1. następca       = [[Karol IV Luksemburski]]

 |2. tytuł          = [[Królowie Włoch|Król Włoch]]
 |2. od             = [[31 maja]] [[1327]]
 |2. do             = [[11 października]] [[1347]]
 |2. koronacja      = 
 |2. poprzednik     = [[Henryk VII Luksemburski]]
 |2. następca       = [[Karol IV Luksemburski]]

 |3. tytuł          = [[Święty Cesarz Rzymski]]
 |3. od             = styczeń [[1328]]
 |3. do             = [[11 października]] [[1347]]
 |3. koronacja      = 
 |3. poprzednik     = [[Henryk VII Luksemburski]]
 |3. następca       = [[Karol IV Luksemburski]]

 |4. tytuł          = [[Władcy Bawarii|Książę Bawarii]]
 |4. od             = [[1294]]
 |4. do             = [[11 października]] [[1347]]
 |4. koronacja      = 
 |4. poprzednik     = [[Rudolf I z Bawarii]]
 |4. następca       = [[Stefan II z Bawarii]]
 |dynastia          = [[Wittelsbachowie]]
 |data urodzenia    = [[1282]]/[[1287]]
 |miejsce urodzenia = 
 |data śmierci      = [[11 października]] [[1347]]
 |miejsce śmierci   = 
 |przyczyna śmierci = 
 |miejsce spoczynku = 
 |ojciec            = [[Ludwik II Bawarski (1229–1294)|Ludwik II]]
 |matka             = Mechthild (Matylda) Habsburg
 |rodzeństwo        = 
 |1. związek z      = 
 |1. związek od     = 
 |1. związek do     = 
 |1. dzieci         = 
 |odznaczenia       = 
 |commons           = Category:Louis IV, Holy Roman Emperor
 |wikiźródła        = 
 |wikicytaty        = 
}}
|}

{{SORTUJ:Wittelsbachowie, Ludwig 04}}

[[Kategoria:Wittelsbachowie]]
[[Kategoria:Dynasta]]
[[Kategoria:Władcy Bawarii]]
[[Kategoria:Władcy Niemiec]]
[[Kategoria:Cesarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1347]]
[[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]]