Tekst źródłowy strony Orbaiszék

[[Kategoria:1sek]]
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z holenderskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Orbaisz%C3%A9k
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Orbaisz%C3%A9k&action=history
|nota    = węgierski
}}
{|
|
|}
{{Uwaga|
|strona  = https://nl.wikipedia.org/wiki/Orbaisz%C3%A9k
|autorzy = https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Orbaisz%C3%A9k&action=history
|nota    = holenderski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[File:Szeklerland-planned_seats.png|thumb|left|500px|Orbaiszék - kolor bardzo jasnopomarańczowy]]

'''Orbaiszék''' (pol. ''lokacja Orbai'', łac. "sedes", rum. ''Scaunul Orbai'') − jednostka terytorialna, sądownicza, administracyjna i wojskowa niezależną od organizacji '''powiatowej''', która zamieszkiwały uprzywilejowane osoby, np. [[Sas]]i [[siedmiogrod]]zcy czy [[Kumanowie]] i [[Jaszowie]] w [[Siedmiogrodz]]ie), którzy osiągnęli stopień samorządu. Nie wszystkie szczegóły jej pochodzenia zostały wyjaśnione, ale wydaje się prawdopodobne, że nazwa kojarzy się z siedzibą sędziów i swobodnym wyborem sędziego.<ref>Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14.század). Főszerk. Kristó Gyula. Budapest, 1994.</ref> W [[Székelyföld]] powstało siedem takich jednostek: Telegdi [[(Udvarhelyszék]]), [[Marosszék]], [[Csíkszék]], [[Kézdiszék]], [[Orbaiszék]], [[Sepsiszék]] i geograficznie odrębny [[Aranyosszék]].

W wielu przypadkach nazwy lokacji odnoszą się do dawnego miejsca zamieszkania: nazwiska [[Telegdiszék]] odnoszą się do Telegd w komitacie [[Bihar]], a nazwy Kézdi-, Sepsi i Orbaiszék do Szászkézd, Szászorbóra i Szászsebes. Według badań lingwistycznych nazwy te (z wyjątkiem Telegd) ostatecznie wywodzą się od hydronimów (według niektórych opinii obejmuje to Csík) i są związane z rolą Szeklerów w ochronie granic i łąk.<ref>Benkő Lóránd: Adalékok a székelység korai történetéhez. Új Erdélyi Múzeum, 1. (1990) 109-122. Benkő Lóránd: Kézd. Benkő L., 1998. 148-150.</ref> 

Na początku XVII wieku niezbyt silny oddział Sepsi, Kézdi- i Orbaiszék nosił już nazwę [[Háromszé]]k. Ich jedność była głównie reprezentowana przez tożsamość ich głównych urzędników w tym czasie. Każde z trzech równych lokacji sprawowało niezależny trybunał, na którego czele stał wspólny sędzia główny, który był również kapitanem zamku Várhegy (dzisiejszy zamek [[Székelybánja]]). Każda lokacja miało oddzielnego zastępcę sędziego, ale wszyscy trzej byli na czele wspólnego głównego kapitana i zastępcy kapitana.<ref>''Székelyföld története monográfia''</ref>

Według tradycji nazwa Orbaiszék pochodzi od przodka Seklerów o tym imieniu, którego potomkiem mogła być rodzina Orbai, z której pochodziło kilka znanych osób, a mianowicie Miklós Orbai, główny mistrz (''főstrázsamestere'') [[Szapolyai János Zsigmond|Jana Zygmunta]].

Benkő wywodzi imię Orbaiszék od Orv, ponieważ, jak mówi, było tam wielu sierot lub złodziei, którzy oszukiwali ich z sąsiednich prowincji.<ref>Orbán Balázs: ''A Székelyföld leírása''.</ref>

== Populacja ==

Ludność w 2011 roku wynosiła 26.678 osób w tym:

* Ludność miasta − 10.114 (37,92%)
* Ludność wiejska − 16.564 (62,08%)
* Mężczyźni − 13.219 (49,55%)
* Kobiety − 13.459 (50,45%)

=== Skład narodowościowy ===

* Węgrzy − 18.124 (69,94%), 
* Rumuni − 7.750 (29,05%), 
* Romowie − 778 (2,92%) i 
* inne narodowości − 26 (0,05%).

== Osady ==

* [[Barátos]] (rum. ''Brateș'', niem. ''Mönchsdorf'')
* [[Csomakőrös]] (rum. ''Chiuruș'')
* [[Cófalva|Czofalva]] (rum. ''Țufalău'')
* [[Gelence|Gelencze]] (rum. ''Ghelința'', lokalny ''Gälänz'')
* [[Haraly]] (rum. ''Harale'')
* [[Hilib]]
* [[Imecsfalva]] (rum. ''Imeni'')
* [[Kovászna]] (rum. ''Covasna'', niem. ''Kovasna'')
* [[Páké]] (rum. ''Pachia'')
* [[Papolc|Papolcz]] (rum. ''Păpăuți'')
* [[Páva]] (rum. ''Pava'', niem. ''Pfauendorf'')
* [[Székelypetőfalva]], do 1899 [[Petőfalva]] (rum. ''Peteni'')
* [[Székelytamásfalva]], do 1899 [[Tamásfalva]] (rum. ''Tamașfalău'', niem. ''Thomsdorf'')
* [[Szörcse]] (rum. ''Surcea'')
* [[Telek]] (rum. ''Teleac'')
* [[Zabola]] (rum. ''Zăbala'', niem. ''Gebissdorf'')
* [[Zágon]] (rum. ''Zagon'')

== Przypisy ==
{{jegyzetek}}

|
{{Történelmi régió infobox
| név = Orbaiszék (węg.)<br><small>Lokacja Orbai (pol.)<br>"XXX sedes (łac.)<br>Scaunul Orbai (rum.)</small>
| zászló = 
| zászló felirat = 
| címer = 
| címer felirat = 
| egyéb nevei = 
| fennállás = [[XIII]] wiek - [[1876]]
| ország = {{Zászló|Románia}} [[Rumunia]], [[Székelyföld]]
| terület = 
| lakosság = 
| nemzetiségek      = [[Seklerzy]]
| vallás = [[zreformowana]], [[rzymskokatolicka]], [[unitarny]] 
| központ = [[Kovászna]]
| főbb települések = [[yyy]], [[yyy]]
| térkép = 
| térkép felirat = 
}}
{|
|
|}
{{Székelyföldi székek}}
|}

[[Kategoria:Székelyföld]]