Tekst źródłowy strony Piso Jakab

[[Kategoria:1w]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Piso_Jakab
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Piso_Jakab&action=history
|nota    = węgierski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

'''Piso Jakab''', w źródłach niemieckich '''''Jakob Piso''''' (* Medgyes, † 1527 w Pozsony), siedmiogrodzki humanista, doktor prawa, protonator apostolski, prepozyt kościoła św. Jana w Peczu, wychowawca i sekretarz króla Węgier [[II. Lajos|Ludwik II]], poeta, mówca i mąż stanu w pierwszej połowie XVI wieku.

== Życie ==

Urodził się w zamożnej rodzinie siedmiogrodzkich [[Sasi|Sasów]] w Medgyes. Jego ojciec zmarł wcześnie, więc jego wuj zajął się majątkiem i uczył dwóch osieroconych bratanków. Jakab prawdopodobnie uzyskał doktorat z prawa w Rzymie. Nie wrócił do ojczyzny, ale pracował jako poeta i dyplomata w różnych miejscach.

Otrzymał ogólne uznanie za naukę i dowcip. '''Mint királyi követ megfordult II. Gyula pápánál Rómában'''. Miał bliska przyjaźń ze słynnym [https://pl.wikipedia.org/wiki/Erazm_z_Rotterdamu Erazmem z Rotterdamu]. Miał bliskie kontakty z wiedeńskimi humanistami, o czym świadczą towarzyszące czytelnikowi wiersze opublikowane w wiedeńskim wydaniu Auzoniusza w 1502 r. i Johanna Fuchsmagena w latach 1500–1504, które zachowały się w rękopisie 664 Biblioteki Uniwersyteckiej w Innsbrucku. [[Juliusz II]], który był gorliwy w zjednoczeniu chrześcijańskich książąt z Turkami, wysłał Jakaba do króla Polski [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_I_Stary Zygmunta I Starego]] w tej sprawie; przybył do Krakowa 6 stycznia 1510 r., gdzie jednak jego wstawiennictwo nie powiodło się. Wracając na Węgry, podżegał króla [[II. Ulászló|Władysława II]] do wojny z Turkami i jesienią wrócił do Rzymu.

W 1514 r. papież [[Leon X]] ponownie wysłał go do Polski jako legata papieskiego z zamiarem zapobieżenia wojnie polsko-rosyjskiej, a zamiast tego podżegał Zygmunta do działań antytureckich; przybył do Wilna w lipcu, gdzie przebywał król Polski Zygmunt I. W wojnie z wielkim księciem moskiewskim Wasilij, podczas obecności Jakaba, król odniósł pewne zwycięstwo nad Rosjanami; Jakab opisał tę bitwę także w liście do swojego przyjaciela Jana Korycjusza w Rzymie. Podczas pobytu w Polsce zdobył przychylność narodu i łaskę króla, dlatego król wręczył mu bogate dary. Jakab został nauczycielem młodego króla Ludwika II, więc król obdarzył go tytułem prepozytem św. Zygmunta w Budzie, a także szukał u niego rady i pomocy w najważniejszych sprawach państwowych; tak więc w 1523 r. przebywał na tajnej misji u króla Zygmunta w Krakowie, gdzie osiągnął ważne postanowienia w polityce czeskiej. Był wyraźnie zaznajomiony z Erazmem w Rotterdamie od 1509 roku, a później został opublikowany w zbiorze listów Erazma. Erazm uważał go za największego ze swoich korespondentów na Węgrzech.<ref> Ani biskup [https://en.wikipedia.org/wiki/Stanislav_I_Thurzo Stanisław Thurzo] z Ołomuńca, ani jego brat biskup [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_V_Thurzo Jan V Thurzo] z Wrocławia, ani bardzo doświadczony arcybiskup Miklós Oláh nie zbliżyli się do niego.</ref> Jakab należał do węższego kręgu [[Biskup Egeru|biskupa Egeru]] [[Szalkai László|László Szalkaia]], a później arcybiskupa Ostrzyhomia, poświęcił mu również większość swoich wierszy. Jego łacińskie wiersze należą, po [[Janus Pannonius|Janusie Pannoniusie]], do najbardziej dowcipnych i wyjątkowych utworów węgierskiej poezji humanistycznej.

W 1526 roku stracił nie tylko swego bliskiego mu króla, ale cały swój majątek; ta klęska przyspieszyła jego śmierć, do której doszło w 1527 roku w Pozsony.

== Jego dzieła ==
* ''Epistola ad Erasmum Roterdamum''. Romae 30. Juni 1509. (Erasmus összes munkáiban T. III. P. 1. Epist. CVIII. 101. l.).
* ''Epistola ad Joannem Coritium de conflictu Polonorum et Lithuanorum cum Moscovitis, scripta Vilnae'', 1514. Romae. (Froben János is kiadta 1515-ben Baselben és a lengyel történeti kútfőkbe is fölvétetett).
* ''Epigramma'' (ugyanazon csatára írva, a Carmina de memorabili cede scismaticorum Moscoviorum, per … Sigismundum Regem Poloniae … c. gyűjteményben, hely és év n.).
* ''Jacobi Pisonis Transylvani, Oratoris et Poetae excellentis, Schedia''. Viennae Austriae Excudebat Mich. Zimmermann, anno MDLIV. (egyetlen ismert példánya a krakkói Jagelló Egyetem könyvtárában)
* ''Ausonii Peonii, Poetae praeclarissimi, Oratio matutina, heroico carmine deducta, feliciter incipit''. Viennae, 3. Martii, 1502.

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Źródła ==
*	Jakob Piso. W: ''Deutsche Humanisten in Siebenbürgen''. Herausgegeben und eingeleitet von Berhardt Capesius. Bukarest: Kriterion. 1974. str. 13–15.
*	Jankovits László: ''Jacobus Piso Schediája (1554: Jacobus Piso verseskötetének megjelenése)'', W: ''A magyar irodalom történetei'', szerk. Jankovits László, Szegedy-Maszák Mihály, Bp., Ráció, 2006, I, 266-273.
*	Jankovits László: [http://www.iti.mta.hu/Pajorin70_Convivium/Pajorin_18_Jankovits_Piso.pdf Jacobus Piso levelezése Erasmussszal]. www.iti.mta.hu
*	Klaniczay Tibor: ''A valódi és az ál Piso-versek'', ItK 97:1993, 52-56.
*	Ritoókné Szalay Ágnes: ''Erasmus és a XVI. századi magyarországi értelmiség''.
*	Kubinyi András: A budavári Szent Zsigmond káptalan a késő középkorban. In: Budapest Régiségei 33. (1999), str. 12-23.
*	Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/p/p20042.htm Magyar írók élete és munkái X. (Ótócska–Popea)]''. Budapest: Hornyánszky. 1905. 

|
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko      = Piso Jakab
 |imię i nazwisko org  = Jakob Piso
 |grafika              = 
 |opis grafiki         = 
 |podpis               = 
 |data urodzenia       = nieznana
 |miejsce urodzenia    = Medgyes
 |data śmierci         = 1527
 |miejsce śmierci      = Pozsony
 |zawód                = poeta, mówca i mąż stanu
 |faksymile            = 
 |opis faksymile       = 
 |odznaczenia          = 
 |commons              = 
 |www                  = 
}}
|}

{{SORTUJ:Piso, Jakab}}

[[Kategoria:Włoscy humaniści]]
[[Kategoria:Węgierscy kanonicy]]
[[Kategoria:Duchowni]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1527]]
[[Kategoria:Zmarli w XVI wieku]]