Tekst źródłowy strony Rzymskokatolicka diecezja Kumanii

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Diocese_of_Cumania
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Roman_Catholic_Diocese_of_Cumania&action=history
|nota    = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[Plik:Burzenland1700.JPG|600px|right]]

'''Rzymskokatolicka ''diecezja Cumania''''' była biskupstwem obrządku łacińskiego na zachód od rzeki Siret (w dzisiejszej Rumunii) od 1228 do 1241 r. Ziemie włączone do diecezji były zdominowane przez koczowniczych Kumanów od około 1100 r. Misje katolickie rozpoczęły się po tym, gdy król Węgier [[II. András|Andrzej II]] przydzielił [https://en.wikipedia.org/wiki/Burzenland Burzenland] Krzyżakom w 1211 r. Po tym, jak Andrzej przepędził ich rycerzy ze swego terytorium w 1225 r., misje wśród Kumanów kontynuowali bracia dominikanie. Dwa lata później [https://en.wikipedia.org/wiki/Robert,_Archbishop_of_Esztergom Robert], [[arcybiskup Ostrzyhomia]], ochrzcił [[Boricius]]a, wpływowego wodza Kumanów.

Robert wyświęcił węgierskiego dominikańskiego brata, [[Teodoryk]]a, na pierwszego biskupa Kumanii na początku 1228 r. Papież [[Grzegorz IX]] potwierdził konsekrację Teodoryka 21 marca tego samego roku, a diecezja podlegała Stolicy Apostolskiej w 1229 r. Siedziba diecezja była nad rzeką Milcov, ale jej dokładna lokalizacja nie jest znana. Diecezja obejmowała Burzenland i ziemie na wschód od Karpat. Wołochowie (Rumuni) należący do Kościoła prawosławnego stanowili znaczną część populacji diecezji. Nie poszli za biskupem katolickim i przekonali wielu katolickich Węgrów i Sasów do przyjęcia ich prawosławnych biskupów.

Diecezja została zniszczona podczas [[Inwazja Mongołów 1241|najazdu Mongołów]] na Europę w 1241 r., a jej mienie zajęli okoliczni właściciele ziemscy. Franciszkanin został wyświęcony na stolicę w 1334 r., ale on i jego następcy (którzy nosili tytuł biskupa milkowskiego) nie mogli przywrócić biskupstwa i jego dóbr.

== Historia ==
=== Tło (przed 1211) ===
[[File:Baba 15.jpg|thumb|right |alt=The ruined (decapitated) sculpture of a woman |Kamienny posąg Kumana]]

Koczowniczy Kumani kontrolowali ziemie na północ od Dolnego Dunaju i na wschód od Karpat po około 1100 roku.<ref name="Sălăgean">Sălăgean, Tudor (2005). "Romanian Society in the Early Middle Ages (9th–14th Centuries AD)". W: Pop, Ioan-Aurel; Bolovan, Ioan (eds.). History of Romania: Compendium. Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies).  str. 156–157, 168–169, 172–173, 197.</ref><ref name="Curta">Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250]''. Cambridge University Press. str. 304, 307, 311, 315–317, 385, 405–406, 408.</ref> Badania archeologiczne wskazują, że większość osad na terytorium została w tym czasie opuszczona.<ref name="Curta" /><ref name="Spinei2009">Spinei, Victor (2009). ''The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century''. BRILL. str. 122, 130, 132, 145, 154, 157–158, 166–167, 170–171, 192–193, 260,  274.</ref> Według [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Kinnam Jana Kinnamosa] armia bizantyjska, która najechała Królestwo Węgier w 1166 r., „'Przeszła przez niektóre nużące i surowe regiony i przedostała się przez ziemię całkowicie pozbawioną ludzi'”<ref>''Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos'' (6.3.261), str. 196.</ref> przed wkroczeniem na Węgry przez Karpaty Wschodnie<ref name="Curta" />.

Dwunastowieczny sycylijski geograf muzułmański [https://pl.wikipedia.org/wiki/Al-Idrisi Muhammad al-Idrisi] napisał, że dwie grupy Kumanów (Czarni Kumani i Biali Kumani) zostały oddzielone od siebie rzeką Dniestr.<ref name="Curta" /><ref name="Spinei2009" /> [[Otto z Freising]], opisując wschodnie granice Królestwa Węgier około 1150 r., wspomniał o „''otwartej krainie Patzinaków i Falones''”<ref name=Barbarossa>''The Deeds of Frederick Barbarossa'' (1.32), str. 66.</ref> (odpowiednio Peczenegowie i Kumani)<ref name="Spinei2009" />. Opisał to terytorium jako „bardzo dobry teren łowiecki praktycznie nietknięty pługiem i motyką”<ref name=Barbarossa/>, co sugeruje brak rolnictwa.<ref name="Spinei2009" /> Jednak badania archeologiczne wykazały, że miejscowi mieszkańcy uprawiali rolnictwo w osadach regionu Prut w XI i XII wieku.<ref name="Curta" /> Według ''Hypatian Codex'', Iwan Rościsławicz - który twierdził, że jest Księstwem Halickim (lub Galicją) - „wyrządził szkodę galicyjskim rybakom” na Dolnym Dunaju (co sugeruje, że część ziem między Karpatami Wschodnimi a rzeką była kontrolowana przez książąt halickich).<ref name="Curta" /> Kumanie byli poganami, którzy czcili niebo, ziemię i inne naturalne elementy<ref name="Spinei2009" />.

Według kroniki [[Niketas Choniates|Niketasa Choniatesa]]<ref name="Makkai">Makkai, László (1994). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". W: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (red.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó.</ref> „''Wołosi, którzy słyszeli pogłoski''”<ref>''O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates'' (2.4.131) , str. 74.</ref> o ucieczce Andronikosa Komnena (zbuntowanego kuzyna bizantyjskiego cesarza [[Manuel I Komnenos|Manuela I]]), schwytali go w 1164 r. na granicach Halicza.<ref name="Spinei2009" /> Choniates doniósł, że Wołosi, Słowianie i Kumanie zamieszkiwali również ziemie między Karpatami a Dolnym Dunajem<ref name="Makkai" />, a współpraca Wołochów z Kumanami przeciwko Cesarstwu Bizantyjskiemu jest dobrze udokumentowana<ref name="Sălăgean" />. Według [https://pl.wikipedia.org/wiki/Anna_Komnena Anny Komneny], miejscowi Wołosi pokazali „drogę przez przełęcze”<ref>''Anna Comnena: The Alexiad'' (10.3.), str. 299.</ref> Bałkanów do Kumanów, którzy najechali ziemie bizantyjskie na południe od Dolnego Dunaju w 1094 r.<ref name="Spinei2009" /><ref name="Sălăgean" /> [https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_II_of_Bulgaria Piotr] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Asen_I Asen], przywódcy buntu Bułgarów i Wołochów z 1186 r. przeciwko Bizancjum, przeprawili się przez dolny Dunaj, aby szukać pomocy u Kumanów latem 1186 r. i wrócili „''ze swoimi pomocnikami Kumanami''”<ref>''O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates'' (5.1.374) , str. 206.</ref>, aby kontynuować walkę<ref name="Spinei1986">Spinei, Victor (1986). ''Moldavia in the 11th–14th Centuries''. Editura Academiei Republicii Socialiste Româna. str. 47, 49, 52, 56, 58, 170, 179–180.</ref><ref name="Sălăgean" /> „''Kumanowie z dywizją Wołochów przekroczyli'”<ref>''O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates'' (6.1.499) , str. 275.</ref> dolny Dunaj i najechali Trację w 1199 r.<ref name="Spinei1986" />

Jednak odnotowano również konflikty między Kumanami i Wołochami<ref name="Spinei2009" />. Zgodnie z przywilejem królewskim z 1250 r. król Węgier [I. András|Andrzej]] I wysłał Joachima, [https://hu.wikipedia.org/wiki/Comes_Saxonum przywódcę Sasów], aby poprowadził armię wojowników saskich, wołoskich, seklerskich i pieczyńskich, aby pomóc [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bori%C5%82 Boriłowi] w Bułgarii po tym, jak „trzech wodzów z Kumanii” zbuntowało się przeciwko Boriłowi z Bułgarii we wczesnych latach po 1010.<ref name="Spinei2009" /><ref name="Pop">Pop, Ioan-Aurel (2013). ''"De manibus Valachorum scismaticorum...": Romanians and Power in the Mediaeval Kingdom of Hungary: The Thirteenth and Fourteenth Centuries''. Peter Lang Edition. str. 284, 288.</ref><ref name="Curta" /> Odniesienie do udziału Wołochów w kampanii Joachima jest jednym z najwcześniejszych dowodów na to, że społeczności Wołochów podlegały rządom węgierskim<ref name="Makkai" />. Wołochowie mieli specjalny status, odmienny od innych ludów w Królestwie Węgier<ref name="Pop" />. Płacili za swoje stada podatki rzeczowe, takie jak ''quinquagesima'' (jedna pięćdziesiąta). Prawosławni byli zwolnieni z dziesięciny płaconej przez chłopów katolickich<ref name="Pop" />.

== Nawrócenie plemion Kumanów (1211–1228) ==

Król Węgier Andrzej II przyznał Krzyżakom Burzenland w południowo-wschodniej Transylwanii w 1211 roku, powierzając im zadanie obrony granic swojego królestwa i nawrócenie sąsiadujacych Kumanów.<ref name="Spinei1986" /><ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 90, 95.</ref><ref name="Rădvan">Rădvan, Laurenţiu (2010). ''At Europe's Borders: Medieval Towns in the Romanian Principalities''. BRILL.  str. 118–119, 515.</ref> Król upoważnił także rycerzy do wznoszenia drewnianych fortec i rozszerzenia władzy nad Karpatami.<ref name="Makkai" /><ref name="Engel" /> Rycerze mogli zapraszać kolonistów na swoje ziemie, a osadnicy byli zwolnieni z dziesięciny kościelnej<ref name="Makkai" />. Według nieautentycznej bulli papieskiej napisanej prawie dziesięć lat później, ich terytorium rozszerzyło się aż do dolnego Dunaju i „granic Brodników” (region Siret) w 1222 r.<ref name="Rădvan" /><ref name="Curta" /> W listach papieskich stwierdzono również, że nieokreślona liczba Kumanów, ich żon i dzieci była gotowa nawrócić się po ich pokonaniu przez rycerzy<ref name="Spinei2008">Spinei, Victor (2008). "The Cuman bishopric—Genesis and evolution". W: Curta, Florin; Kovalev, Roman (red.). ''The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars, and Cumans''. Brill.  str. 414–415, 417–419, 421–426, 429–430, 432–437, 444.</ref>. Potegą Kumanów zachwiało zwycięstwo Mongołów nad koalicją książąt ruskich i wodzów Kumanów w bitwie nad rzeką Kałką 23 maja 1223 r.<ref name="Sălăgean" /><ref name="Curta" />

Krzyżacy próbowali obalić króla Andrzeja i poprosili papieża [[Honoriusz III|Honoriusza III]] o ochronę ich ziem<ref name="Curta" />. Król najechał domenę rycerzy, wypędzając ich w 1225 r.<ref name="Engel" /><ref name="Dobre">Dobre, Claudia Florentina (2009). ''Mendicants in Moldavia: Mission in an Orthodox Land''. Aurel Verlag und Handel Gmbh. str. 14, 18, 21–23, 25–28, 31–32, 65–66. </ref> W następnym roku Andrzej uczynił swojego najstarszego syna, Belę, księciem Siedmiogrodu.<ref name="Makkai" /><ref name="Engel" /> Książę Bela, który chciał rozszerzyć swą władzę na sąsiednie plemiona kumańskie, poparł misyjną działalność braci dominikanów<ref name="Engel" />.

[[File:Giovanni Bellini - Fra Teodoro of Urbino as Saint Dominic 2.jpg|thumb |right |alt=Painting of Saint Dominic, wearing black and holding a book and a lily |Portret św. Dominika autorstwa [[Giovanni Bellini]]ego, który przed swoją śmiercią postanowił przekonwertować Kumanów.]]

Według zeznań fr. Rudolfa z Faenzy podczas kanonizacji św. Dominika założyciel Zakonu Dominikanów „''chciał ocalić wszystkich ludzi, chrześcijan i Saracenów, a zwłaszcza Kumanów i innych pogan''” i wyraził „''pragnienie udania się do Kumanów i innych niewiernych''”.<ref>Lehner, Francis C., O. str. (1964). "The process of canonization at Bologna (ch. 32.)". St. Dominic—Biographical Documents. The Thomist Press. [dostęp:2015-02-14].</ref><ref name="Dobre" /><ref name="Spinei2008" /> Dominikańska prowincja Węgier, jedno z pierwszych terytoriów zakonu, została utworzona na początku lat dwudziestych XX wieku.<ref name="Spinei2008" /><ref name="Dobre" /> Paulus Hungarus, jego pierwszy przeor, „postanowił wysłać kilku cnotliwych braci”<ref name="Frachet">De Frachet, Gerard, O. str. "The mission to the Cumans (6.1.)". Lives of the Brothers (Tłumacz:  Joseph Kenny, O. P.). www.dhspriory.org. [dostęp:2015-02-14].</ref> z misją do Kumanów na początku lat dwudziestych XII wieku; według ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Lives_of_the_Brethren Vitae fratrum Ordinis Praedicatorum]'', napisanych w latach 50. przez brata Gerarda de Frachet, misja zakończyła się niepowodzenie, a bracia wrócili.<ref name="Spinei2008" /> De Frachet napisał, że kolejna dominikańska misja do Kumanów dotarła do Dniepru, ale bracia „''cierpieli głód, pragnienie, brak przykrycia i prześladowania; niektórzy z nich byli przetrzymywani w niewoli, a dwóch zostało zabitych''”.<ref name="Frachet" /><ref name="Spinei2008" />

Historyk Claudia F. Dobre napisał, że „''droga do nawrócenia Kumanów została otwarta''” po ich klęsce nad rzeką Kalką, dzięki wsparciu dominikańskich misjonarzy przez księcia [[IV. Béla|Belę]]<ref name="Dobre" />. Niemal współczesny [https://pl.wikipedia.org/wiki/Alberyk_z_Trois_Fontaines Alberyk z Trois Fontaines] napisał, że syn wodza Kumanów odwiedził [[Robert]]a, [[Arcybiskup Ostrzyhomia|arcybiskupa Ostrzyhomia]] na Węgrzech w 1227 r., prosząc arcybiskupa o chrzest jego i jego 12 poddanych.<ref name="Spinei2008" /><ref name="Dobre" /> Wielmoża kumański poinformował również, że jego ojciec i jego 2000 poddanych również byli gotowi przyjechać do Siedmiogrodu na chrzest<ref name="Spinei2008" />. Robert przyjął ofertę i wyjechał do Siedmiogrodu z trzema węgierskimi prałatami: [https://en.wikipedia.org/wiki/Bartholomew_le_Gros Bartłomiejem le Gros], [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]]; [[Bartłomiej]]em, [[Biskup Veszprém|biskupem Veszprém]] i [[Raynald of Belleville|Raynaldem z Belleville]],<ref name="Curta" /><ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 89, 92.</ref> [[Biskup Siedmiogrodu|biskupem Siedmiogrodu]].<ref name="Spinei2008" /> Według kroniki Fryza Emo spotkali się oni z wodzem Kumanów „''[[Boricius]]em, czwartym w hierarchii wśród głównych przywódców kumańskich''”<ref name="Spinei2008" /> i ochrzcili go oraz jego zwolenników w obecności księcia Beli<ref name="Spinei2008" />.

Liczba ochrzczonych razem z ich wodzem różni się w zależności od źródła. Emo określił „dużą liczbę”, Alberyk zauważył 15 000, a ''Chronicon Austriacum'' i inne austriackie kroniki opisały 10 000 konwersji.<ref name="Spinei1986" /> Według ''Vitae fratrum Ordinis Praedicatorum'' inny wódz kumański, który był „jeszcze ważniejszym przywódcą”, został ochrzczony razem z „około tysiącem swoich krewnych”.<ref name="Frachet" /><ref name="Spinei2008" /> W liście z dnia 31 lipca 1228 r. do arcybiskupa Roberta z Ostrzyhomia papież [[Grzegorz IX]] wyraził radość z powodzenia misjonarzy w „Kumanii” i sąsiedniej „ziemi Brodników”<ref name="Spinei2008" />.

=== Stworzenie i upadek (1228–1241) ===

Konwersja tysięcy Kumanów spowodowało, że nastąpiło utworzenie biskupstwa Kumanii.<ref name="Sălăgean" /><ref name="Spinei2009" /> Według Alberyk z Trois Fontaines, arcybiskup Robert z Ostrzyhomia na biskupa nowej diecezji konsekrował biskupa Teodoryka w 1228 r.<ref name="Spinei1986" /> Konsekracja Teodoryka, który był mnichem w dominikańskiej prowincji Węgier, została potwierdzona przez papieża Grzegorza 21 marca<ref name="Spinei1986" />. Papież wezwał przeora węgierskich dominikanów do wysłania nowych misjonarzy do Kumanów i pochwalił księcia Belę, który postanowił odwiedzić Kumanię wraz z arcybiskupem Robertem.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (2003). ''Early Transylvania (895–1324)''. Lucidus Kiadó. str. 154.</ref><ref name="Spinei2008" />

[[File:Gregory IX.jpg|thumb |left |alt=Illuminated manuscript of Pope Gregory IX, in a red robe on a throne |Papież [[Grzegorz IX]], który potwierdził powstanie diecezji Kumania]]

Według listu papieża Grzegorza z 1228 r. koczowniczy Kumanowie byli gotowi osiedlić się w nowo założonych wioskach i miasteczkach i budować kościoły.<ref name="Spinei2008" /> Jednak stosunki między Kumanami i ich kapłanami były często napięte; papież doradził biskupowi Teodorykowi w 1229 r., aby okazał litość nowo nawróconym Kumanom, którzy zaatakowali duchownych i nie karał ich za drobne zbrodnie<ref name="Spinei2008" />. Papież zwolnił diecezję kumańską spod władzy arcybiskupów Ostrzyhom w dniu 13 września 1229 r., podporządkowując jej biskupa bezpośrednio Stolicy Apostolskiej.<ref name="Kristó" /><ref name="Spinei2008" /> Grzegorz IX wezwał króla Węgier [[II. András|Andrzeja II]], aby zezwolił Krzyżakom na powrót do Kumanii w co najmniej czterech listach między 1231 a 1234.<ref name="Spinei2008" /> Niemniej jednak Węgry pozostały głównym sojusznikiem Stolicy Apostolskiej w Europie Południowo-Wschodniej; Andrzej II podkreślił swoje roszczenia do nowo podbitych ziem, przyjmując tytuł „Króla Kumanii” na początku lat 30. XII wieku.<ref name="Spinei2009" /> Papież Gregory napisał do księcia Beli 25 października 1234 r., przypominając mu o swojej poprzedniej ofercie budowy kościoła w Kumanii i zachęcając go do przyznania majątku biskupowi Kumanii<ref name="Kristó" /><ref name="Spinei2008" />.

Następny list papieża, napisany 14 listopada 1234 r., stwierdził, że „''w biskupstwie kumańskim istnieją„ niektórzy ludzie o imieniu „Walati” ''”(Wołosi).<ref name="Curta" /><ref name="Spinei2008" /> Wołosi nie otrzymali sakramentów od biskupa katolickiego, ale „''od niektórych pseudo-biskupów obrządku greckiego''”<ref name="Curta" /><ref name="Spinei2008" /> Według papieża Wołosi przekonali „''Węgrów, Saksonów i innych katolików''”, którzy osiedlili się w Kumanii, aby wstąpić do cerkwi.<ref name="Makkai" /><ref name="Spinei1986" /> Grzegorz IX upoważnił biskupa Teodoryka do konsekracji katolickiego biskupa dla Wołochów i poprosił księcia Belę, aby pomógł Teodorykowi narzucić władzę nad Wołochami.<ref name="Rădvan" /><ref name="Makkai" /> List papieża sugeruje, że Wołochowi byli znaczącą grupą (być może większość) wśród ludów Kumanii i mieli własną lokalną hierarchię kościelną.<ref name="Makkai" /><ref name="Rădvan" />

Mongołowie ponownie zaatakowali najbardziej wysunięte na wschód regiony „stepów Kumana”, zmuszając dziesiątki tysięcy Kumanów do szukania schronienia na Węgrzech lub w Bułgarii około 1240 r.<ref name="Spinei2009" /> Biskupstwo Kumanii zostało zniszczone podczas najazdu Mongołów na Europę Środkową w 1241 r.<ref name="Dobre" /> Według współczesnego [[Ruggero di Puglia|Rogera z Torre Maggiore]] Bochetor i „inni królowie” poprowadzili armię mongolską do „krainy biskupa Kumanów”<ref>Master Roger's Epistle (rozdz. 20), str. 167.</ref> i unicestwili lokalną armię<ref name="Spinei2008" />. Najeźdźcy zniszczyli stolicę biskupią i zamordowali wielu braci dominikanów:<ref name="Dobre" />

<blockquote><cite>
<small>Po wielkiej ciężkiej pracy, dzięki Bożej pomocy, powstał klasztor, a bracia zaczęli z ufnością głosić wśród ludzi. Tylko Bóg może policzyć każdego dnia liczbę ludzi nawróconych na wiarę naszego Pana Jezusa Chrystusa. Podczas gdy zapał i zapał braci do nawrócenia tych pogan wzrastał coraz bardziej, ukryty sąd Boży pozwalał na prześladowania [Mongołów]. To nie tylko utrudniło głoszenie naszych braci, ale zmusiło wielu z nich do wcześniejszego udania się do królestwa niebieskiego. Do dziewięćdziesięciu braci poleciało do królestwa niebieskiego, niektórzy mieczem, inni strzałami, włóczniami lub ogniem. Misja do tych pogan została przerwana, podczas gdy w wyniku prześladowań [mongolskich] Kumanowie zostali rozproszeni do różnych części Grecji, Bułgarii, Serbii i innych pobliskich regionów. Wreszcie większość przybyła na Węgry, gdzie król ich przywitał.<small>

– Fr. Gerard de Frachet: Życie braci<ref name="Frachet" /></small></small>
</blockquote></cite>

=== Następstwa (po 1241) ===

[[File:Hungary 13th cent.png|thumb|right |alt=Map of 13th-century Hungary |Królestwo Węgier w drugiej połowie XIII wieku (szara strefa na wschód od Seklerów i banatu Severin została włączona do biskupstwa Kumanii)]]

Mongołowie podbili stepy aż do Dolnego Dunaju<ref name="Spinei2009" />. Zmasakrowali lub zniewolili wielu Kumanów, ale znaczące grupy Kumanów przetrwały i zachowały swoją odrębną tożsamość w Imperium Mongolskim do końca XIV wieku.<ref name="Spinei2009" /> Stolica Apostolska nie porzuciła idei prozelityzmu w Kumanii po inwazji mongolskiej<ref name="Spinei1986" />, a papież [[Innocenty IV]] wychwalał dominikanów za udane misje u Kumanów w 1253 r.<ref name="Dobre" /> Jednak papież [[Mikołaj III]] wspomniał w liście z 7 października 1278 r., że katolicy zniknęli z diecezji Kumanii, ponieważ żaden biskup nie mieszkał tam od czasu zniszczenia stolicy biskupiej<ref name="Spinei2008" />. Papież wezwał Filipa, biskupa Fermo (jego legata na Węgrzech), aby zbadał sytuację w byłym biskupstwie<ref name="Sălăgean" />.

Bracia franciszkańscy odegrali ważną rolę w misjach katolickich na ziemiach na wschód od Karpat<ref name="Dobre" />. Stolica Apostolska wydała upoważnienie do udzielania sakramentów, budowania kościołów i udzielania odpustów w Kumanii w 1239 r., przedłużając upoważnienie sześć lat później<ref name="Dobre" />. Misjonarze ryzykowali życiem na ziemiach podlegających Mongołom w pierwszej połowie XIV wieku; „Saraceni” zamordowali fr. Pietro da Unghera w pobliżu Siedmiogrodu w 1314 r., a bracia Blasius i Marcus zostali zamordowani w [[Siret]] w 1340 r.<ref name="Dobre" />

Papież [[Jan XXII]] rozważał przywrócenie biskupstwa w 1332 r.<ref name="Spinei1986" /> W liście skierowanym do [[Telegdi Csanád|Csanáda Telegdiego]], arcybiskupa Ostrzyhomia, napisał, że „''potężni z tych ziem''” przejęli własność diecezji Kumania<ref name="Spinei1986" />. Mając nadzieję na królewskie poparcie dla jego planu, papież postanowił mianować biskupem Milkowii, franciszkanina Vitusa de Monteferreo (kapelana króla Węgier [[I. Károly|Karola I]]).<ref name="Spinei1986" /><ref name="Dobre" /> Chociaż papież potwierdził święcenia Vitusa dwa lata później, nie ma dowodów na to, że biskup kiedykolwiek odwiedził swoją diecezję<ref name="Spinei1986" />. Inni biskupi zostali wyświęceni na stolicę milkowską w ciągu następnego stulecia, ale ich próby odzyskania diecezji Kumania zakończyły się niepowodzeniem<ref name="Spinei1986" />.

== Terytorium ==

Granic diecezji Kumania nie można dokładnie ustalić.<ref name="Spinei1986" /> Roger z Torre Maggiore napisał, że Mongołowie przekroczyli rzekę Siret przed wejściem do diecezji Kumania, co wskazuje, że rzeka była wschodnią granicą diecezji.<ref name="Spinei2008" /><ref name="Dobre" /> Lista klasztorów [https://pl.wikipedia.org/wiki/Norbertanie premonstantów] na Węgrzech z 1235 r. wykazała, że „Corona” (obecnie Brașov w Rumunii) była w diecezji kumańskiej, co sugeruje, że obejmowała ona południowo-wschodni Siedmiogród<ref name="Spinei2008" />. Według historyka [https://en.wikipedia.org/wiki/Victor_Spinei Spinei Victor|Victora Spinei], „''południowo-wschodni Siedmiogród został włączony do biskupstwa, które najprawdopodobniej zapewni stałe źródło dochodów z dziesięciny dla powstającej struktury kościelnej w pierwszych latach po nawróceniu Kumanów''”<ref name="Spinei2008" />. Spinei napisał, że rzeka [https://en.wikipedia.org/wiki/Trotu%C8%99 Trotuș] musiała stanowić północno-wschodnią granicę diecezji, a rzeka [https://en.wikipedia.org/wiki/Buz%C4%83u_(river) Buzău] jej południowo-wschodnią granicę<ref name="Spinei2008" />.

Lokalizacja stolicy biskupiej jest przedmiotem debaty naukowej<ref name="Dobre" />. W liście z 1278 r. papież [[Mikołaj III]] napisał, że ''civitas de Mylco'' (nad rzeką Milcov) jest siedzibą biskupa kumańskiego.<ref name="Dobre" /><ref name="Rădvan" /> [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nicolae_Iorga Nicolae Iorga] zidentyfikował ''civitas de Mylco'' jako [https://pl.wikipedia.org/wiki/Odobe%C8%99ti Odobești]; [https://en.wikipedia.org/wiki/Constantin_C._Giurescu Constantin C. Giurescu], jako [https://en.wikipedia.org/wiki/Reghiu Reghiu], a następnie Odobești<ref name="Rădvan" /> i Carol Auner jako [https://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%A2mpineanca cytadelą Crăciuna w Câmpineanca].<ref name="Dobre" /> Według archeologów [https://en.wikipedia.org/wiki/Adrian_Andrei_Rusu Adriana Andrieja Rusu] i Antona Paragină, siedziba biskupa znajdowała się w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Fokszany Focșani] lub [https://en.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2rte%C8%99coiu Vârteșcoiu] (gdzie odkryto małe XIII-wieczne forty).<ref name="Rădvan" /> Dwóch wodzów kumańskich zostało pochowanych „''w kaplicy Najświętszej Dziewicy''”<ref name="Frachet" />, zgodnie z ''Vitae fratrum Ordinis Praedicatorum'', wskazując, że co najmniej jedna kaplica została zbudowana dla stolicy biskupstwa.<ref name="Dobre" /> List papieża Mikołaja z 1278 r. odnosił się także do katedry zniszczonej przez Mongołów<ref name="Dobre" />. Teodoryk dominikański służył jako biskup za Roberta, arcybiskupa Ostrzyhomia od 1228 do 1234 lub później; dokumenty papieskie odnotowują nienazwanego biskupa Kumanii w 1235 i 1238 r.<ref name="Zsoldos" />

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Źródła ==
=== Główne źródła ===

*''Anna Comnena: The Alexiad'' (Tłumacz E.R.A. Sewter) (1969). Penguin Books. ISBN 978-0-14-044958-7.
*''Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos'' (Tłumacz Charles M.Brand) (1976). Columbia University Press. ISBN 0-231-04080-6.
*"Master Roger's Epistle to the Sorrowful Lament upon the Destruction of the Kingdom of Hungary by the Tatars" (Tłumaczenie i adnotacje János M.Bak i Martyn Rady) (2010). In Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); ''Anonymus and Master Roger''; CEU Press; ISBN 978-963-9776-95-1.
*''O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniatēs'' (Tłumacz Harry J. Magoulias) (1984). Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-1764-8.
*''The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his Continuator, Rahewin'' (Tłumaczenie, adnotacje i wstęp Charles Christopher Mierow with the collaboration of Richard Emery) (2004). Columbia University Press. ISBN 0-231-13419-3.

=== Dodatkowe źródła ===

* Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250]''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.

* Dobre, Claudia Florentina (2009). ''Mendicants in Moldavia: Mission in an Orthodox Land''. Aurel Verlag und Handel Gmbh. ISBN 978-3-938759-12-7.

* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.

* Kristó, Gyula (2003). ''Early Transylvania (895–1324)''. Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.

* Makkai, László (1994). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (red.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.

* Pop, Ioan-Aurel (2013). ''"De manibus Valachorum scismaticorum...": Romanians and Power in the Mediaeval Kingdom of Hungary: The Thirteenth and Fourteenth Centuries''. Peter Lang Edition. ISBN 978-3-631-64866-7.

* Rădvan, Laurenţiu (2010). ''At Europe's Borders: Medieval Towns in the Romanian Principalities''. BRILL. ISBN 978-90-04-18010-9.

* Sălăgean, Tudor (2005). "Romanian Society in the Early Middle Ages (9th–14th Centuries AD)". W: Pop, Ioan-Aurel; Bolovan, Ioan (eds.). History of Romania: Compendium. Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies). str. 133–207. ISBN 978-973-7784-12-4.

* Spinei, Victor (1986). ''Moldavia in the 11th–14th Centuries''. Editura Academiei Republicii Socialiste Româna.

* Spinei, Victor (2008). "The Cuman bishopric—Genesis and evolution". W: Curta, Florin; Kovalev, Roman (red.). ''The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars, and Cumans''. Brill. str. 413–456. ISBN 978-90-04-16389-8.

* Spinei, Victor (2009). ''The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century''. BRILL. ISBN 978-90-04-17536-5.

* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

== Dalsze czytanie ==

Vásáry, István (2005). ''Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185–1365''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-83756-1.

== Linki zewnętrzne ==
* Makkai, László (2001). ''[http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/74.html From the Hungarian Conquest to the Mongol invasion: The Cumanian Country and the Province of Severin]''. Historia Siedmiogrodu. I: Od początku do 1606 r. Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. [dostęp:2015-02-15].

* Makkai, László (1992). ''[http://mek.niif.hu/02100/02114/html/57.html#60 Les trois ethnies de la Transylvanie (1172–1241): Les Roumains en Transylvanie et en Coumanie jusqu'a l'invasion des Mongols]''. Historia Siedmiogrodu (po francusku). Akadémiai Kiadó. [dostęp:2015-02-15].

* Makkai, László (1990). ''[http://mek.oszk.hu/02100/02113/html/57.html#60 Die drei Völker Siebenbürgens (1172–1241): Die Rumänen in Siebenbürgen und Kumanien bis zum Mongolensturm]''. Krótka historia Siedmiogrodu (po niemiecku). Akadémiai Kiadó. [dostęp:2015-02-15].


{{SORTUJ:Kumania}}

[[Kategoria:Diecezje na Węgrzech]]
[[Kategoria:Diecezje w Siedmiogrodzie]]