Tekst źródłowy strony Spiska Kapituła

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[Plik:Spišská Kapitula-Zipser Kapitel 1.jpg|thumb|230px|Spiska Kapituła - katedra i Zamek Spiski w tle]]
[[Plik:Szepesváralja - Castle.jpg|thumb|230px|Widok z powietrza - po lewej stronie pałac arcybiskupi]] 
[[Plik:Spišská Kapitula-Zipser Kapitel 2.jpg|thumb|230px|Brama Górna i katedra]]
[[Plik:Spišská Kapitula-Zipser Kapitel 3.jpg|thumb|230px|Uliczka biegnąca w kierunku Bramy Dolnej]]

'''Spiska Kapituła''' (słow. ''Spišská Kapitula'', węg. ''Szepeshely'', niem ''Zipser Kapitel'', łac. ''Capitulum Scepusiense'') - siedziba biskupów [[Spisz]]u, do [[1948]] samodzielne miasteczko warowne; obecnie dzielnica miasta [[Spiskie Podgrodzie]]. Wraz z nim, [[Zamek Spiski|Zamkiem Spiskim]] i nieodległą wioską [[Żehra]] od [[1993]] znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Z powodu swego znaczenia nazywana "słowackim Watykanem".

Spiska Kapituła położona jest na wschodnim stoku Martinowskiego Kopca, ok. 1,5&nbsp;km na zachód od rynku Spiskiego Podgrodzia. Przez cały okres swego istnienia związana jest silnie z kultem chrześcijańskim.

== Historia ==
Pierwszy ośrodek religijny mógł istnieć na wzgórzu już w czasach [[Państwo wielkomorawskie|Państwa wielkomorawskiego]]. W XII wieku wraz z węgierską kolonizacją pojawiają się pierwsze wzmianki o miejscowym kościele św. Marcina, który od XIII wieku stał się siedzibą [[opactwo|opactwa]], [[kapituła|kapituły]] i ważnym ośrodkiem religijnym na całym Spiszu. W tym też wieku rozpoczęła funkcjonowanie szkoła przy kapitule, później seminarium duchowne, którego absolwentem był m.in. ksiądz [[Andrej Hlinka]]. Pierwsze obwarowania pojawiły się w XIV wieku, solidniejsze; które dotrwały do czasów współczesnych, pochodzą z lat [[1662]] - [[1665]]. Wtedy też miejscowość otrzymała prawa miejskie. W [[1776]] utworzono w Spiskiej Kapitule biskupstwo spiskie.

Przez większość swego istnienia liczba mieszkańców nie przekraczała 300 osób i 30 domów - mieszkali tutaj głównie członkowie kapituły i służba, żyjący wzdłuż jednej ulicy, zakończonej dwoma bramami. Taki układ przestrzenny zachował się do dzisiaj. Od [[1819]] działało w mieście pierwsze na Węgrzech seminarium nauczycielskie.

Od [[1948]] Spiska Kapituła stała się częścią Spiskiego Podgrodzia. W okresie rządów komunistycznych seminaria zamknięto, a w ich budynkach umieszczono szkołę dla funkcjonariuszy bezpieki i archiwum. Po [[1989]] budynki te przywrócono Kościołowi katolickiemu.

== Zabytki ==
* średniowieczny układ miejski z murami obronnymi i dwiema bramami - Górną i Dolną,
* [[Katedra św. Marcina w Spiskiej Kapitule|katedra św. Marcina]] z XIII wieku. Późnoromańska, po kilkukrotnych przebudowach, posiada więcej elementów gotyckich. W XIX wieku, kiedy wnętrze kościoła było barokowe, nastąpiła radykalna regotyzacja, często polegająca na poprawianiu oryginalnych średniowiecznych rzeźb i ołtarzy. Wśród najciekawszych elementów należy wymienić romańskie [[portal]]e (zachodni i północny), najstarszą romańską rzeźbę na Słowacji ('''Leo albus''', leżącego białego lwa), gotycką kaplicę grobową Zapolyów z XV wieku, kilka gotyckich ołtarzy (z dawnych 13) oraz freski z XIV wieku przedstawiające koronację [[Karol Robert|Karola Roberta]] (odkryte w latach 50. XX wieku). Oprócz tego w katedrze są liczne epitafia i nagrobki, XV-wieczna figura Chrystusa Boleściwego, gotyckie [[sklepienie|sklepienia]] gwiaździste i romańskie [[filar]]y.
* późnobarokowy pałac biskupi, którego najstarsze skrzydło pochodzi z XIII wieku,
* [[wieża zegarowa]] z 1793,
* budynek seminarium - obecnie w stylu klasycystycznym,
* [[Kanonia (architektura)|kanonie]], reprezentujące style od renesansu do baroku,

W bliskim sąsiedztwie Spiskiej Kapituły znajduje się [[rezerwat przyrody Sivá Brada]] ze sztucznym gejzerem i źródłem wody mineralnej Ondrej.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/113 Spiska Kapituła] w ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82ownik_geograficzny_Kr%C3%B3lestwa_Polskiego Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego]''. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
* sekulada.com: [http://sekulada.com/katedra-w-spiskiej-kapitule/ Katedra w Spiskiej Kapitule (Spisz, Słowacja)]. [dostęp 19 czerwca 2016].
* [http://www.portalgorski.pl/artykuly/krajoznawcze/za-miedza/2189-gejzer-siwa-broda-siva-brada gejzer Siwa Broda]

[[Kategoria:Spisz]]
[[Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO na Słowacji]]
[[Kategoria:Powiat Lewocza]]