Tekst źródłowy strony TEN-T

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Transeuropejska_sie%C4%87_transportowa
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Transeuropejska_sie%C4%87_transportowa&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[Plik:Parallelfahrt NIM.jpg|thumb|Linia dużych prędkości [[Norymberga]]–[[Monachium]], fragment korytarza kolejowego [[Berlin]]–[[Palermo]]]]
'''Transeuropejska sieć transportowa''', '''TEN-T''' (od [[język angielski|ang.]]''Trans-European Transport Networks'') – program unijny dotyczący sieci drogowych, kolejowych, wodnych i powietrznych. Jest to część [[Sieci Transeuropejskie|Trans-European Networks (TEN)]]. 

Za realizację programu odpowiadała [[Agencja Wykonawcza ds. Transeuropejskiej Sieci Transportowej]] (Trans-European Transport Network Executive Agency, TEN-T EA), przekształcona w 2014 w Innovation and Networks Executive Agency (INEA)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://ec.europa.eu/inea/en/welcome-to-innovation-networks-executive-agency | tytuł = The Innovation and Networks Executive Agency (INEA) | opublikowany = ec.europa.eu | data dostępu = 2018-12-03}}</ref>.

== Założenia i cele ==
Wytyczne obejmujące cele, priorytety i ogólne kierunki działań przewidzianych w dziedzinie sieci transeuropejskich zdefiniowane zostały w [[Decyzja (Unia Europejska)|Decyzji]] Nr 1692/96 [[Parlament Europejski|Parlamentu Europejskiego]] i [[Rada Unii Europejskiej|Rady]] z 23 lipca 1996<ref>{{Cytuj stronę | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31996D1692:PL:HTML | tytuł = Decyzja Nr 1692/96 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lipca 1996 r. w sprawie wspólnotowych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej | praca = Dziennik Urzędowy L 228, 09/09/1996 P. 0001 – 0104 | data dostępu = 2013-03-05}}</ref>. Aktualne założenia programu TEN-T zawarte są w [[biała księga|białej księdze]] ''Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu''<ref>{{Cytuj stronę | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0144:FIN:PL:HTML | tytuł = BIAŁA KSIĘGA Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu | praca = COM/2011/0144 końcowy | data dostępu = 2013-03-05}}</ref>. Plan przewiduje m.in.:
* do 2030 przeniesienie 30% transportu drogowego towarów na odległości większe niż 300 km na inne środki transportu ([[kolej]], [[żegluga|transport wodny]]), a do 2050 – 50% tego typu transportu;
* do 2030 trzykrotny wzrost istniejącej sieci [[kolej dużych prędkości|kolei dużych prędkości]], a do 2050 – ukończenie budowy europejskiej sieci kolei dużych prędkości;
* do 2050 połączenie wszystkich lotnisk należących do sieci bazowej z [[sieć kolejowa|siecią kolejową]], najlepiej z kolejami dużych prędkości oraz zapewnienie, aby wszystkie najważniejsze porty morskie miały dobre połączenie z kolejowym transportem towarów, a – w miarę możliwości – z systemem wodnego transportu śródlądowego;
* do 2020 wprowadzenie zmodernizowanej infrastruktury zarządzania ruchem lotniczym (SESAR) oraz równoważnych systemów zarządzania transportem lądowym i wodnym.

== Paneuropejski korytarz transportowy ==

[[Plik:Pan-European corridors.svg|thumb|400px|left|Mapa paneuropejskich korytarzy transportowych]]
'''Paneuropejski korytarz transportowy''' (również '''Transeuropejski korytarz transportowy''') – ciąg komunikacyjny międzynarodowego znaczenia przebiegający przez [[Europa|kontynent europejski]], na który składają się co najmniej dwie różne drogi transportowe o stosownych parametrach technicznych, z rozmieszczonymi na nich węzłami transportowymi (np. centra logistyczne).

Paneuropejskie korytarze transportowe tworzą pewien spójny system transportowy, który został zdefiniowany na II Paneuropejskiej Konferencji Transportowej na [[Kreta|Krecie]] w marcu [[1994]], a uzupełniony na III Paneuropejskiej Konferencji Transportowej w [[Helsinki|Helsinkach]] w [[1997]].

Paneuropejskie korytarze transportowe łączą [[droga kołowa|drogi kołowe]], [[droga wodna|wodne]] oraz [[linia kolejowa|linie kolejowe]].

Modernizacji paneuropejskich korytarzy transportowych poświęcony był unijny program TINA<ref>[http://www.cie.gov.pl/www/quest.nsf/DocByWykazZmian/FEC1C71EDC56BF98C1256E8600280027?open Urząd Komitetu Integracji Europejskiej: program TINA]</ref>.

{| class="wikitable"
|[[I Paneuropejski Korytarz Transportowy|I]]||[[Helsinki]] – [[Tallinn]] – [[Ryga]] – [[Kaliningrad]] / [[Kowno]] / [[Kłajpeda]] – [[Warszawa]] / [[Gdańsk]] - [[Szczecin]] - [[Lubeka]]
* Wersja A ([[Via Hanseatica|Via/Rail Hanseatica]]) – [[Petersburg]] – Ryga – [[Kaliningrad]] – Gdańsk – [[Szczecin]] - [[Lubeka]]
* Wersja B ([[Via Baltica|Via Baltica/E 67]]) – Helsinki – Warszawa.
|-
|[[II Paneuropejski Korytarz Transportowy|II]]||[[Berlin]] – [[Poznań]] – [[Warszawa]] – [[Brześć]] – [[Mińsk]] – [[Smoleńsk]] – [[Moskwa]] – [[Niżny Nowogród]]
|-
|[[III Paneuropejski Korytarz Transportowy|III]]||[[Bruksela]] – [[Akwizgran]] – [[Kolonia (Niemcy)|Kolonia]] – [[Drezno]] – [[Wrocław]] – [[Katowice]] – [[Kraków]] – [[Lwów]] – [[Kijów]]
* Wersja A – [[Berlin]] – [[Wrocław]]
|-
|[[IV Paneuropejski Korytarz Transportowy|IV]]||[[Drezno]]/[[Norymberga]] – [[Praga]] – [[Wiedeń]] – [[Bratysława]] – [[Győr]] – [[Budapeszt]] – [[Arad (miasto w Rumunii)|Arad]] – [[Bukareszt]] – [[Konstanca]] / [[Krajowa]] – [[Sofia]] – [[Saloniki]] / [[Płowdiw]] – [[Stambuł]].
|-
|[[V Paneuropejski Korytarz Transportowy|V]]||[[Wenecja]] – [[Triest]]/[[Koper (miasto)|Koper]] – [[Lublana]] – [[Maribor]] – [[Budapeszt]] – [[Użhorod]] – [[Lwów]] – [[Kijów]].
* Wersja A – [[Bratysława]] – [[Żylina]] – [[Koszyce]] – Użhorod
* Wersja B – [[Rijeka]] – [[Zagrzeb]] – [[Budapeszt]]
* Wersja C – [[Ploče]] – [[Sarajewo]] – [[Osijek]] – [[Budapeszt]]
|-
|[[VI Paneuropejski Korytarz Transportowy|VI]]||[[Gdynia]] – [[Katowice]] – '''Wisła''' – Żylina – '''Ružomberok''' – '''Budapeszt''', z zachodnią wersją trasy [[Katowice]]-[[Brno]].
|-
|[[VII Paneuropejski Korytarz Transportowy|VII]]|| (rzeka [[Dunaj]])
|-
|[[VIII Paneuropejski Korytarz Transportowy|VIII]]||[[Durrës]] – [[Tirana]] – [[Skopje]] – [[Sofia]] – [[Płowdiw]] – [[Burgas]] – [[Warna]] - [[Konstanca]].
|-
|[[IX Paneuropejski Korytarz Transportowy|IX]]||[[Helsinki]] – [[Wyborg]] – [[Petersburg]] – [[Psków]] – [[Homel]] – [[Kijów]] – [[Liubasziwka]] – [[Kiszyniów]] – [[Bukareszt]] – [[Dimitrowgrad (Bułgaria)|Dimitrowgrad]] – [[Aleksandropolis]].
Główna odmiana trasy: [[Petersburg|Sankt Petersburg]] – [[Moskwa]] – [[Kijów]].
* Wersja A – [[Kłajpeda]] – [[Wilno]] – [[Mińsk]] – [[Homel]]
* Wersja B  – [[Kaliningrad]] – Wilno – Mińsk – Homel
* Wersja C – [[Liubasziwka]] – [[Rozdilna]] – [[Odessa]]
|-
|[[X Paneuropejski Korytarz Transportowy|X]]||[[Salzburg]] – [[Lublana]] – [[Zagrzeb]] – [[Belgrad]] – [[Nisz]] – [[Skopje]] – [[Wełes]] – [[Saloniki]].
* Wersja A  – [[Graz]] – [[Maribor]] – [[Zagrzeb|Zagreb]]
* Wersja B – [[Budapeszt]] – [[Nowy Sad]] – [[Belgrad]]
* Wersja C – [[Nisz]] – [[Sofia]] – [[Płowdiw]] – [[Dimitrowgrad (Bułgaria)|Dimitrowgrad]] – [[Stambuł]] przez Korytarz IV
* Wersja D – [[Wełes]] – [[Prilep]] – [[Bitola]] – [[Florina]] – [[Igumenitsa]]
|}

== Sieć TEN-T w Polsce ==
Polska może korzystać ze środków funduszu TEN-T od 2004, czyli od przystąpienia do Unii Europejskiej. W pierwszych latach mogła ubiegać się jedynie o część pozostającą do rozdysponowania w konkursach corocznych (tzw. non-MAP), czyli poza środkami ujętymi w projektach wieloletnich (MAP, ''multi-annual programme''). Od 2007 może brać również udział w konkursach na środki MAP na lata 2007-2013. Na projekty wieloletnie przeznaczona jest zdecydowana większość, bo ok. 85%, budżetu TEN-T.

W latach 2004-2010 Polska uzyskała dofinansowanie z funduszu TEN-T w wysokości 74,01 mln euro na realizację 27 przedsięwzięć o łącznej wartości 157,31 mln euro. Niemal wszystkie to projekty studialne dotyczące przygotowania dokumentacji niezbędnej do uzyskania pozwoleń i uruchomienia inwestycji, a jedynie dwa to inwestycje. Pierwszy z nich dotyczy wdrożenia [[Europejski System Sterowania Pociągiem|Europejskiego Systemu Sterowania Pociągiem]] (''European Train Control System'', ETCS) na [[Linia kolejowa nr 4|Centralnej Magistrali Kolejowej]] na odcinku [[Grodzisk Mazowiecki]]–[[Zawiercie]], co pozwoli [[pociąg pasażerski|pociągom pasażerskim]] rozwijać prędkość do 200 km/h. Całkowity koszt tego przedsięwzięcia ma wynieść 17,65 mln euro, z czego 50% (8,82 mln euro) zapewni uzyskane dofinansowanie. Drugie przedsięwzięcie ma na celu pilotażowe wdrożenie europejskiego systemu zarządzania żeglugą śródlądową (''River Information System'', RIS) Dolnej Odry. Jego wartość ma wynieść 7,28 mln euro, a dofinansowanie ze środków TEN-T 1,60 mln euro. W 2011 Polska uzyskała zgodę na dofinansowanie 4 kolejnych projektów o łącznej wartości 53,51 mln euro, z czego środki europejskie mają wynieść 19,66 mln euro. Poza tym, począwszy od 2004, podmioty z Polski są w gronie beneficjentów projektów wielostronnych<ref>{{Cytuj stronę | url = http://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/9B2B8A80F3495587C1257ADB003C1B28/$file/Strony%20odStudia_BAS_32-5.pdf | tytuł = Transeuropejskie sieci transportowe (TEN‑T) | nazwisko = J. Adamiec | praca = [[Studia BAS]] Nr 4(32)2012 | strony = 63-77 | data dostępu = 2013-03-05}}</ref>.

{{Clear}}
{{Duża grafika|Centralna Magistrala Kolejowa cm01.jpg|800px|Panorama Centralnej Magistrali Kolejowej, fragment korytarza kolejowego [[Morze Bałtyckie|Bałtyk]]–[[Morze Adriatyckie|Adriatyk]]}}

== Lista sieci ==
* ''[[Trans-European Road network]]''
* ''[[Trans-European Rail network]]'', która zawiera ''[[Transeuropejski system kolei dużych prędkości|Trans-European high-speed rail network]]'' i ''[[Transeuropejski system kolei konwencjonalnej|Trans-European conventional rail network]]''
* ''[[Trans-European Inland Waterway network]]''
* ''[[Trans-European Seaport network]]''
* ''[[Trans-European Airport network]]''
* ''[[Trans-European Combined Transport network]]''
* ''[[Trans-European Shipping Management and Information network]]''
* ''Trans-European Air Traffic Management network'', która zawiera ''[[Single European Sky]]'' i [[SESAR]]
* ''Trans-European Positioning and Navigation network'', która zawiera [[Galileo (system nawigacyjny)|Galileo]]

== Zobacz też == 
* [[Paneuropejski korytarz transportowy]]
* [[Europejskie szlaki wędrówkowe]]
* [[Transeuropejska sieć transportowa]]

== Przypisy ==
{{izvori}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.gov.pl/web/infrastruktura/transeuropejska-siec-transportowa-ten-t Transeuropejska sieć transportowa – TEN-T]
* [http://www.kolejpedia.pl/przewozy-kolejowe/korytarz-transportowy.html Kolejpedia - hasło korytarz transportowy]
* [http://ec.europa.eu/ten/transport/maps/doc/axes/pp00.pdf Mapa 30 projektów]
* [http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/fiches_techniques/2017/N52967/pl.pdf Informacja o finansowaniu sieci transeuropejskich na stronach Parlamentu Europejskiego]

[[Kategoria:Linie kolejowe]]
[[Kategoria:Trasy europejskie]]
[[Kategoria:Transport w Unii Europejskiej]]
[[Kategoria:Programy Unii Europejskiej]]