Tekst źródłowy strony Torna

[[Kategoria:0]]
{{Uwaga|
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Torna_v%C3%A1rmegye
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Torna_v%C3%A1rmegye&action=history
|nota    = węgierski
}}
{|
|
|}
{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |
{{Komitaty króla Stefana I}}
[[Plik:Hungary 1490.jpg|thumb|left|260px|[[Csánki Dezső]]–[[Kogutowicz Manó]]: Magyarország [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] halálakor]]
[[Plik:KingdomOfHungary Josephinische Landesaufnahme Original Map 1782-1785.jpg|thumb|left|260px|Elhelyezkedése az [[Magyarország első katonai felmérése|első katonai felmérés térképén]]]]

Komitat '''Torna''' istniał jako najmniejszy okręg w Królestwie Węgier - z niewielkimi przerwami - od XIII wieku do 1881 roku. Obszar powiatu obejmuje węższą część doliny Bódvy. Nazwa pochodzi od wieży na zamku zbudowanym na stromym wzgórzu po inwazji Tatarów.

== Historia ==

[[Plik:Turniansky hrad.jpg|thumb|Widok ruin zamku Torna]]

Pierwotnie istniał jako posiadłość leśna Tornai. '''Został wydzielony z komitatu''' [[Újvár]] w XIII wieku.

Począwszy od XVIII wieku dążenie do zniesienia odrębności komitatu o małej powierzchni i populacji, który nie mógł racjonalnie utrzymać administracji komitatu, pojawiło się kilka razy, czego oczywistą konsekwencją było połączenie z sąsiednim komitatem [[Abaúj]]. Po raz pierwszy miało to miejsce w związku z reformami administracyjnymi cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_II_Habsburg Józefa II] (1785–1790), drugi raz podczas rządów absolutystycznych po klęsce rewolucji i wojnie o niepodległość w latach 1848–49 (1850–1860), a po raz ostatni przez parlament węgierski w 1881 r.

Przed likwidacją komitat Torna posiadał 42 wsie podzielone na dwie dzielnice. W 1881 r. siedem z nich zostało przyłączonych do komitatów: [[Gömör]] i [[Kis-Hont]], reszta trafiła do nowego [[Abaúj-Torna]], gdzie utworzono okręg Torna z siedzibą Torna, uzupełnioną niektórymi osadami w Abaúj.

W 1920 r. [[Trianon|Traktat z Trianon]] pozostawił tylko 21 z 42 wcześniejszych osad na Węgrzech. Nadal należały do okręgu tornańskiego w komitacie [[Abaúj-Torna]], ale jego siedzibą stała się [[Bódvaszilas]] zamiast Torna, która odpadła do Czechosłowacji. Pozostałe 21 wiosek, w tym siedem wiosek przyłączonych do Gömör w 1881 r., przekazano Czechosłowacji. Dziś należą do powiatów rožniawskiego i koszyckiego w regionie koszyckim na Słowacji.

W latach 1938–1944, na podstawie [[Pierwszy arbitraż wiedeński|I. arbitrażu wiedeńskiego]], całe terytorium byłego komitatu ponownie tymczasowo należało do Węgier, a jego pozycja administracyjna była taka sama jak przed 1920 rokiem.

Od 1950 r. część węgierska należy do komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]], od 1984 r. do okręgu Edelényi, do dużej wsi Edelényi, a od 1994 r. do mikroregionu Edelényi.

{| align="center"
|[[Plik:Torna vm 1873.png|bélyegkép|középre|250px|Torna vármegye két [[járás]]a [[1873]]-ban]]
|[[Plik:Torna vm 1914.png|bélyegkép|középre|250px|[[Abaúj-Torna vármegye]] Tornai járása [[1914]]-ben]]
|[[Plik:Torna vm 2000.png|bélyegkép|középre|250px|A mai [[országhatár]] piros színnel]]
|}

== Települések ==
{|
| valign="top" width="220" |
* [[Áj]]
* [[Ájfalucska]]
* [[Barka (település)|Barka]]
* [[Becskeháza]]
* [[Bódvalenke]]
* [[Bódvarákó]]
* [[Bódvaszilas]]
* [[Bódvavendégi]]
* [[Derenk]]
* [[Dernő]]
* [[Dobódél]]
* [[Égerszög]]
* [[Hárskút (Szlovákia)|Hárskút]]
* [[Hidvégardó]]
| valign="top" width="220" |
* [[Jablonca]]
* [[Jósvafő]]
* [[Kiskovácsvágása]]
* [[Komjáti]]
* [[Körtvélyes (Rozsnyói járás)|Körtvélyes]]
* [[Lucska (Rozsnyói járás)|Lucska]]
* [[Méhész (település)|Méhész]]<ref name="meheszudvarnok">A [[Csehszlovákia|csehszlovák]] hatóságok [[1964]]-ben [[Méhész (település)|Méhész]], [[Szádelő]] és [[Szádudvarnok]]  községeket [[Méhészudvarnok]] néven összevonták, majd [[1990]]-ben Szádelő kivált onnan.</ref>
* [[Perkupa]]
* [[Szádalmás]]
* [[Szádelő]]
* [[Szádudvarnok]]<ref name="meheszudvarnok" />
* [[Szádvárborsa]]
* [[Szilice]]
* [[Szin]]
| valign="top" |
* [[Szinpetri]]
* [[Szögliget]]
* [[Szőlősardó]]
* [[Teresztenye]]
* [[Torna (település)|Torna]]
* [[Tornabarakony]]
* [[Tornagörgő]]
* [[Tornahorváti]]
* [[Tornakápolna]]
* [[Tornanádaska]]
* [[Tornaszentandrás]]
* [[Tornaújfalu]]
* [[Varbóc]]
* [[Zsarnó]]
|}

== Źródła ==
* [http://lexikon.katolikus.hu/T/Torna%20vármegye.html Katolikus lexikon]
* ''Magyarország és Erdély'', szerk. Hunfalvy János, Európa Kiadó reprint 1986. (Darmstadt, 1864) {{ISBN|963-07-4501-1}}
* Történelmi közlemények Abaúj-Torna vármegye és Kassa múltjából. - Kassa, 1910-1918
* ''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon]'' I. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 15–16. o. ISBN 963-05-6612-5
* [https://web.archive.org/web/20081029214237/http://konyvtar.ksh.hu/helysegnevtar/1873/ Magyarország 1873. évi helységnévtára]

== Külső hivatkozások ==
* [http://tornavidek.info/ Tornavidék.info] – Turisztikai honlap
* [http://szazadok.tortenelmitarsulat.hu/friss/image/torna.jpg Torna vármegye térképe 1427-ben]

|
{{Infobox Komitat
|Nazwa        = Torna
|Rok          = 1869
|Herb         = 
|Siedziba     = Torna
|Powierzchnia = 618.04 ??
|Ludność      = 23 176
|Narodowości  = Słowacy<br>Węgrzy
|Utworzony    = XIII wiek
|Zlikwidowany = 1881
|Mapa         = Torna vármegye.jpg
}}
|}

== Przypisy ==
{{izvori}}
{{SORTUJ:Komitaty, Torna}}

[[Kategoria:Komitaty]]
[[Kategoria:Komitaty XIII wiek]]
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1881]]
[[Kategoria:Historia]]
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
[[Kategoria:Komitáty]]