Tekst źródłowy strony Vajdaság

[[Kategoria:2]]
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
{{Uwaga polska|
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojwodina
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojwodina&action=history
|nota    = polski
}}

{|
|
|}
{{Uwaga|
|strona  = https://sk.wikipedia.org/wiki/Broca
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Broca&action=history
|nota    = słowacki
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |
'''Vajdaság''' (pol. ''Wojwodina'', ''Prowincja Autonomiczna Wojwodiny'')) – [[autonomia|autonomiczny]] okręg w północnej [[Serbia|Serbii]], zamieszkany przez 1,93 mln mieszkańców (2011), przede wszystkim Serbów (66% liczby ludności) i Węgrów (13%). Stolicą Wojwodiny jest [[Nowy Sad]], inne większe miasta to [[Pančevo]], [[Subotica]], [[Zrenjanin]]. Obejmuje serbskie części historycznych regionów [[Baczka|Baczki]], [[Banat (kraina)|Banatu]] i [[Srem]]u.

== Geografia ==
Teren Wojwodiny stanowi część [[Wielka Nizina Węgierska|Wielkiej Niziny Węgierskiej]], pozostałości po [[Morze Panońskie|Morzu Panońskim]]. Pierwotnie równina była zalesionym [[step]]em, a jedynym tego dowodem są dwa obszary, niegdysiejsze wyspy na Morzu Panońskim: [[Fruška gora]] i pustynia [[Deliblatska peščara]]<ref>Serbia. W: ''Bałkany – Bośnia i Hercegowina, Serbia, Kosowo, Macedonia, Albania''. Wyd. IV. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2011, s. 139, seria: Przewodniki Bezdroży. ISBN 978-83-7661-151-8.</ref>. W przeciwieństwie do wyżynnych i górzystych obszarów Serbii Centralnej, w Wojwodinie teren jest płaski, z wyjątkiem dwóch pasm górskich: Fruška gora i [[Vršačke planine]] w jego naddunajskiej części. Głównymi rzekami są tu [[Dunaj]] i [[Cisa]]; dzielą one Wojwodinę na trzy krainy: [[Baczka|Bačkę (Baczka)]], [[Banat (kraina)|Banat]] i [[Srem]] (Syrmia)<ref name=adamczak>Wojwodina. W: Sławomir Adamczak, Katarzyna Firlej-Adamczak, Krzysztof Bzowski: ''Czarnogóra, Serbia, Macedonia i Kosowo''. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2015, s. 226, seria: Praktyczny przewodnik. ISBN 978-83-7642-491-0.</ref>.

== Földrajz ==
[[Plik:Vojvodina gradovi.png|thumb|left|180px|Vajdaság földrajzi-történelmi régiói
{| width="100%" style="background-color:transparent;"
| valign="top" | {{legend|#A8F0F0|[[Bácska]]}}
{{legend|#FEFAA0|[[Szerémség]]}}
| valign="top" | {{legend|#F6DFDF|[[Bánság]]}}
{{legend|#E1F7CA|[[Macsva]]}}
|}]]

A Vajdaság 21 500&nbsp;km² területű. Három nagy folyója, a [[Duna]], a [[Tisza]] és a [[Száva]] három nagy földrajzi egységre osztja a tartományt:
* [[Bácska]] (szerbül ''Bačka'') nyugati része
* [[Bánság]] ''(Banat)'' keleti része
* [[Szerémség]] ''(Srem)'' déli része

Emellett délnyugaton egy kis rész, a [[Drina]] és a Száva közötti síkság [[Macsói bánság|Macsó]] ''(Mačva)'' régió északi része.

Bácska és Nyugat-Bánság a folyók által feltöltött homokos síkság, a magyar [[Alföld]] folytatása. A [[Kárpát-medence]] nagy folyói erre folynak össze, ezért a Bánság [[mocsár|mocsaras]] vidék volt, amit a 17. századtól kezdve lecsapoltak. Mégis itt található Európa egyetlen sivatagi jellegű vidéke, a [[Delibláti-homokpuszta]]. Szerémségben a [[Tarcal-hegység]] ''(Fruška Gora)'' húzódik, amely keletre téríti a Dunát. A Bánságban található a tartomány legmagasabb pontja, a [[Kudrici-tető]] (641 m), amely a [[románia]]i [[Krassó-Szörényi-érchegység]]hez kapcsolható [[Verseci-hegység]] csúcsa.

[[Plik:Deliblato_Sands,_Foggy_morning.jpg|thumb|250px|Ködös reggel a [[Deliblát]]i-homokpusztán. [[Fejértelep]] templomtornya is látható]]

A terület éghajlata [[kontinentális éghajlat|kontinentális]].


[[Plik:Vojvodina map02.png|thumb|250px|Granice administracyjne Autonomicznej Prowincji Wojwodiny]]

== Historia ==
=== Wczesne średniowiecze i osadnictwo słowiańskie ===
Po wypędzeniu Rzymian z tego regionu, na tym obszarze rządziły różne ludy i państwa indoeuropejskie i tureckie. Ludy te obejmowały Gotów, Sarmatów, Hunów, Gepidów i Awarów. W historii regionu największe znaczenie miało państwo Gepid, którego stolicą było Sirmium. Zgodnie z VII-wiecznymi Cudami Świętego Demetriusza, Awarowie przekazali region Syrmii bułgarskiemu przywódcy Kuberowi około 680 roku. Bułgarzy z Kuber przenieśli się na południe z Maurusem do Macedonii, gdzie w VIII wieku współpracowali z Tervelem.

 After the Romans were driven away from this region, various Indo-European and Turkic peoples and states ruled in the area. These peoples included Goths, Sarmatians, Huns, Gepids and Avars. For regional history, the largest in importance was a Gepid state, which had its capital in Sirmium. According to the 7th-century ''[[Miracles of Saint Demetrius]]'', [[Pannonian Avars|Avars]] gave the region of Syrmia to a Bulgar leader named [[Kuber]] circa 680. The Bulgars of Kuber moved south with Maurus to Macedonia where they co-operated with [[Tervel]] in the 8th century.

[[File:Arača 5.jpg|thumb|left|Ruiny kościoła w [[Arača]]]]

Słowianie osiedlili się w dzisiejszej Wojwodinie w VI i VII wieku [3], zanim niektórzy z nich przekroczyli rzeki Sawę i Dunaj i osiedlili się na Bałkanach. Do plemion słowiańskich, które żyły na terenie dzisiejszej Wojwodiny, należeli Abodrytowie, Sewerowie, Braničevci i Timočani.

 [[Slavs]] settled today's Vojvodina in the 6th and 7th centuries,<ref>{{cite web|url=http://www.blic.rs/Vesti/Vojvodina/997/Slovenski-grobovi-uz-reku-Galadsku|title=Slovenski grobovi uz reku Galadsku|publisher=Blic.rs|access-date=23 July 2012}}</ref> before some of them crossed the rivers Sava and Danube and settled in the Balkans. Slavic tribes that lived in the territory of present-day Vojvodina included Abodrites, Severans, Braničevci and Timočani.

W IX wieku, po upadku państwa awarskiego, pojawiły się na tym terenie pierwsze formy państwowości słowiańskiej. Do pierwszych słowiańskich państw, które rządziły tym regionem, należały Cesarstwo Bułgarskie, Wielkie Morawy i Panońskie Księstwo Ludewita. W okresie administracji bułgarskiej (IX w.) Regionem rządzili miejscowi książęta bułgarscy Salan i Glad. Rezydencją Salana była Titel, podczas gdy rezydencja Glad prawdopodobnie znajdowała się w rzekomym wale Galad lub być może w Kladovo (Gladovo) we wschodniej Serbii. Potomkiem Glada był książę Ahtum, inny lokalny władca z XI wieku, który sprzeciwiał się ustanowieniu panowania węgierskiego w regionie.

 In the 9th century, after the fall of the Avar state, the first forms of Slavic statehood emerged in this area. The first Slavic states that ruled over this region included the Bulgarian Empire, [[Great Moravia]] and Ljudevit's Pannonian Duchy. During the Bulgarian administration (9th century), local Bulgarian dukes, [[Salan]] and [[Glad (duke)|Glad]], ruled over the region. Salan's residence was Titel, while that of Glad was possibly in the rumoured rampart of Galad or perhaps in the Kladovo (Gladovo) in eastern Serbia. Glad's descendant was the duke Ahtum, another local ruler from the 11th century who opposed the establishment of Hungarian rule over the region.{{citation needed|date=March 2018}}

W wiosce Chelarevo archeolodzy znaleźli również ślady ludzi, którzy praktykowali religię judaistyczną. Bunardžić datuje groby awarsko-bułgarskie wykopane w Čelarevo, zawierające czaszki z rysami mongolskimi i symbolami judaistycznymi, do końca VIII i IX wieku. Erdely i Vilkhnovich uważają, że groby należały do Kabarów, którzy ostatecznie zerwali więzi z Imperium Chazarskim między latami 30. a 862. (Trzy inne plemiona Chazarów dołączyły do Madzarów i wzięły udział w węgierskim podboju Kotliny Karpackiej, w tym obecnej 895-907.) Szablon: potrzebne źródło

 In the village of [[Čelarevo]] archaeologists have also found traces of people who practised the Judaic religion. Bunardžić dated Avar-Bulgar graves excavated in Čelarevo, containing skulls with Mongolian features and Judaic symbols, to the late 8th and 9th centuries. Erdely and Vilkhnovich consider the graves to belong to the [[Kabars]] who eventually broke ties with the Khazar Empire between the 830s and 862. (Three other [[Khazar]] tribes joined the [[Magyars]] and took part in the Magyar conquest of the Carpathian basin including what is now Vojvodina in 895–907.){{citation needed|date=March 2018}}

===Hungarian rule===
=== Reguła węgierska ===

[[File:Bač fortress (Bačka tvrđava).JPG|thumb|right|[[Forteca Bač]]]]

Po sporach terytorialnych z państwami bizantyjskimi i bułgarskimi większość Wojwodiny stała się częścią Królestwa Węgier między X a XII wiekiem i pozostawała pod administracją węgierską do XVI wieku (po okresach administracji osmańskiej i habsburskiej, węgierska dominacja polityczna nad większością region został założony ponownie w 1867 r., a na całym regionie w 1882 r., po zniesieniu Habsburgów).

 Following territorial disputes with Byzantine and Bulgarian states, most of Vojvodina became part of the [[Kingdom of Hungary]] between the 10th and 12th century and remained under Hungarian administration until the 16th century (Following periods of Ottoman and Habsburg administrations, Hungarian political dominance over most of the region was established again in 1867 and over entire region in 1882, after abolition of the Habsburg Military Frontier).{{Citation needed|date=January 2017}}

Regionalny bilans demograficzny zaczął się zmieniać w XI wieku, kiedy Madziarowie zaczęli zastępować miejscową ludność słowiańską. Jednak od XIV wieku równowaga zmieniła się ponownie na korzyść Słowian, gdy osiedlili się tu uchodźcy serbscy uciekający z terytoriów zdobytych przez armię osmańską. Większość [4] Węgrów opuściła region podczas podboju osmańskiego i we wczesnym okresie administracji osmańskiej, więc ludność Wojwodiny w czasach osmańskich była głównie Serbami (którzy stanowili wówczas absolutną większość Wojwodiny), ze znaczną obecnością muzułmanów o różnym pochodzeniu etnicznym. [4]

 The regional demographic balance started changing in the 11th century when Magyars began to replace the local Slavic population. But from the 14th century, the balance changed again in favour of the Slavs when Serbian refugees fleeing from territories conquered by the Ottoman army settled in the area. Most<ref name="hungarian">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-zZ_NVM9mNEC&q=%22lost+their+Hungarian+populations+for+more+than+two+centuries%22|title=Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin|work=google.rs|pages=140, 155|isbn=9781931313759|last1=Kocsis|first1=Karoly|last2=Kocsis-Hodosi|first2=Eszter|date=April 2001}}</ref> of the Hungarians left the region during the Ottoman conquest and early period of Ottoman administration, so the population of Vojvodina in Ottoman times was predominantly Serbs (who comprised an absolute majority of Vojvodina at the time), with significant presence of Muslims of various ethnic backgrounds.<ref name="hungarian"/>

==Demographics==
[[File:Vojvodina-Ethnic-2011.GIF|thumb|Ethnic map of Vojvodina (settlement data)]]
[[File:Vojvodina languages2011.png|thumb|Language map of Vojvodina (municipality data)]]
[[File:Vojvodina religion2011.png|thumb|Religion map of Vojvodina (municipality data)]]
{{Main|Demographic history of Vojvodina|Ethnic groups of Vojvodina|Religion in Vojvodina|Languages of Vojvodina}}
Vojvodina is more diverse than the rest of Serbia with more than 25 ethnic groups and six languages which are in the official use by the provincial administration.<ref>{{cite book|last=Johnstone|first=Sarah|title=Europe on a shoestring|publisher=[[Lonely Planet]]|year=2007|page=981|isbn=978-1-74104-591-8}}</ref>

Population by ethnicity:<ref>{{cite web|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia|website=Pod2.stat.gov.rs|access-date=24 September 2016}}</ref>

{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" style="align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #7f7f7f; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:95%;"
|- style="background:beige;"
| style="background:beige;"|
|  style="text-align:center;"| <small>Number</small>
|  style="text-align:center;"| <small>%</small>
|- style="background:#c1c1c1;"
|| '''TOTAL'''
|| '''1,931,809'''
|| 100
|-
| style="background:beige;"| [[Serbs]]
| 1,289,635
| 66.76
|-
| style="background:beige;"| [[Magyars|Hungarians]]
| 251,136
| 13.00
|-
| style="background:beige;"| [[Slovaks]]
| 50,321
| 2.60
|-
| style="background:beige;"| [[Croats]]
| 47,033
| 2.43
|-
| style="background:beige;"| [[Romani people|Romani]]
| 42,391
| 2.19
|-
| style="background:beige;"| [[Romanians]]
| 25,410
| 1.32
|-
| style="background:beige;"| [[Montenegrins]]
| 22,141
| 1.15
|-
| style="background:beige;"| [[Bunjevci]]
| 16,469
| 0.85
|-
| style="background:beige;"| [[Pannonian Rusyns|Rusyns]]
| 13,928
| 0.72
|-
| style="background:beige;"| [[Yugoslavs]]
| 12,176
| 0.63
|-
| style="background:beige;"| [[Macedonians (ethnic group)|Macedonians]]
| 10,392
| 0.54
|-
| style="background:beige;"| [[Ukrainians]]
| 4,202
| 0.22
|-
| style="background:beige;"| [[Muslims (South-Slavic ethnic group)|ethnic Muslims]]
| 3,360
| 0.17
|-
| style="background:beige;"| [[Germans]]
| 3,272
| 0.17
|-
| style="background:beige;"| [[Albanians]]
|2,251
|0.12
|-
| style="background:beige;"| [[Slovenes]]
| 1,815
| 0.09
|-
| style="background:beige;"| [[Bulgarians]]
| 1,489
| 0.08
|-
| style="background:beige;"| [[Gorani (Kosovo)|Goranis]]
| 1,179
| 0.06
|-
| style="background:beige;"| [[Russians]]
| 1,173
| 0.06
|-
| style="background:beige;"| [[Bosniaks]]
| 780
| 0.04
|-
| style="background:beige;"| [[Vlachs of Serbia|Vlachs]]
| 170
| 0.01
|-
| style="background:beige;"| Others
| 6,710
| 0.35
|-
| style="background:beige;"| [[Region|Regional affiliation]]
| 28,567
| 1.48
|-
| style="background:beige;"| Undeclared
| 81,018
| 4.19
|-
| style="background:beige;"| Unknown
| 14,791
| 0.77
|}

Population by mother tongue:
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" style="align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #7f7f7f; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:95%;"
|- style="background:beige;"
| style="background:beige;"|
|  style="text-align:center;"| <small>Number</small>
|  style="text-align:center;"| <small>%</small>
|-
| style="background:beige;"| [[Serbian language|Serbian]]
| 1,485,791
| 76.91
|-
| style="background:beige;"| [[Hungarian language|Hungarian]]
| 241,164
| 12.48
|-
| style="background:beige;"| [[Slovak language|Slovak]]
| 47,760
| 2.47
|-
| style="background:beige;"| [[Romani language|Romani]]
| 27,430
| 1.42
|-
| style="background:beige;"| [[Romanian language|Romanian]]
| 24,133
| 1.25
|-
| style="background:beige;"| [[Croatian language|Croatian]]
| 14,576
| 0.75
|-
| style="background:beige;"| [[Pannonian Rusyn language|Rusyn]]
| 11,154
| 0.58
|-
| style="background:beige;"| [[Bunjevac dialect|Bunjevac]]
| 6,821
| 0.35
|-
| style="background:beige;"| [[Albanian language|Albanian]]
| 3,844
| 0.2
|-
| style="background:beige;"| [[Macedonian language|Macedonian]]
| 3,694
| 0.19
|-
| style="background:beige;"| [[Montenegrin language|Montenegrin]]
| 1,193
| 0.06
|}

Population by religion:

{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" style="align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #7f7f7f; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:95%;"
|- style="background:beige;"
| style="background:beige;"|
|  style="text-align:center;"| <small>Number</small>
|  style="text-align:center;"| <small>%</small>
|-
| style="background:beige;"| [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodox Christians]]
| 1,357,317
| 70.25
|-
| style="background:beige;"| [[Roman Catholic Church|Catholics]]<br /><small>([[Latin Rite|Roman Catholic]] and [[Eastern Rite Catholic Churches|Eastern Rite]])</small>
| 336,691
| 17.43
|-
| style="background:beige;"| [[Protestant]]s
| 64,029
| 3.31
|-
| style="background:beige;"| [[Islam|Muslims]]
| 14,026
| 0.74
|-
| style="background:beige;"| Oriental religions<br /><small>([[Buddhism]], [[Hinduism]] etc.)</small>
| 394
| 0.02
|-
| style="background:beige;"| [[Judaism|Jews]]
| 254
| 0.01
|-
| style="background:beige;"| Others
| 647
| 0.03
|-
| style="background:beige;"| [[atheism|Atheists]]
| 25,906
| 1.34
|-
| style="background:beige;"| Undeclared
| 106,740
| 5.53
|-
| style="background:beige;"| Unknown
| 18,205
| 0.94
|}

== Przypisy ==
{{izvori}}


== Youtube ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=BwsQEh69_Rs&t=2s Twierdza Bač]