Tekst źródłowy strony Węgierski rajd na Hiszpanię

[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_raid_in_Spain_(942)
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hungarian_raid_in_Spain_(942)&action=history
|nota  = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

[[File:Kalandozasok.jpg|thumb|Map of the Hungarian invasions of Europe. Spain is on the lower left corner.]]

'''Węgierski rajd na Hiszpanię''' miał miejsce w lipcu 942 r. Był to najdalej najdalszy na zachód wyprawiony rabunkowy Węgrów w okresie ich migracji do Europy Środkowej; chociaż podczas wielkiego najazdu w latach 924–25 Węgrzy splądrowali Nîmes i być może dotarli aż do Pirenejów.<ref>Bakay 2008, str. 543–44.</ref>

Jedyną współczesną wzmianką o Węgrach przekraczających Pireneje do Hiszpanii jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/Al-Masudi Al-Masudi], który napisał, że „ich najazdy rozciągają się na ziemie Rzymu i prawie do Hiszpanii”.<ref>Zimonyi 2016, str. 90.</ref> Jedyny szczegółowy opis najazdu z 942 roku został zachowany przez [https://en.wikipedia.org/wiki/Ibn_Hayyan Ibn Ḥayyāna] w jego ''Kitāb al-Muqtabis fī tarīkh al-Andalus'' (''Ten, który szuka wiedzy o historii al-Andalus''), która została ukończona na krótko przed jego śmiercią w 1076 r. Jego relacja o Węgrach opiera się na utraconym żródle z X wieku.<ref>Róna-Tas 1999, str. 73.</ref> Według Ibn Ḥayyāna węgierska grupa najazdowa przeszła przez [https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Italy_(Holy_Roman_Empire) Królestwo Longobardów] (północne Włochy), a następnie przez południową Francję, walcząc po drodze. Następnie najechali ''Thaghr al-Aqṣā'' („''Najdalszy Marsz''”), północno-zachodnią prowincję graniczną [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kalifat_Kordoby kalifatu Kordoby]. 7 lipca 942 r. główna armia rozpoczęła oblężenie Lleidy. Wszystkie miasta Lleida, Huesca i Barbastro były rządzone przez członków rodziny Banū aṭ-Ṭawīl. Dwoma pierwszymi rządził Mūsa ibn Muhammad, podczas gdy Barbastro był pod kontrolą jego brata Yaḥyā ibn Munammada. Oblegając Lleidę, węgierska kawaleria napadła aż do Huesca i Barbastro, gdzie 9 lipca zajęła Yaḥyę.

<blockquote><cite>
<small>Ten, który zgłosił ich sprawy, powiedział, że ich ziemia jest na dalekim wschodzie, a [[Pieczyngowie]] [''Bacanāk''] sąsiadują z nimi na wschodzie, że ziemia rzymska jest od nich w kierunku ''qibla'' (np. Mekki), a ziemia Konstantynopola jest trochę mała. na wschód od nich. Na północy leżą Morawy [''Marāwa''] i inne miasta Słowian. Na zachód od nich są Sasi [''ṢXṢNṢ''] i Frankowie [''Ifranca'']. Aby dostać się do ziemi Andaluzji, przeszli długą drogę [której częścią jest] pustynia... Ich droga podczas marszu przecięła graniczącą z nimi Lombardię. Między nimi a Lombardią jest ośmiodniowa odległość. Ich miejsca zamieszkania znajdują się nad Dunajem i są nomadami, jak Arabowie bez miast i domów, mieszkający w filcowych namiotach w rozproszonych miejscach ... <ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup></small> Zimonyi 2004, str. 29: „''Ci, którzy znają ich sprawy, wspominali, że ich kraj leży na Dalekim Wschodzie. Pieczyngowie mieszkają na wschód od nich i są ich sąsiadami. Na południe od nich leży Rzym. Miasto Konstantynopol jest nieco zbaczające z kierunku na wschód. Miasto Murāwa [Moravia] i pozostałe kraje słowiańskie leżą na północ od nich. Na zachód od nich Sasi i Frankowie. Pokonali dużą odległość do ziemi Andaluzji... Ich droga podczas marszu prowadziła przez Lombardięa, która ich graniczy, dzieli je od niej ośmiodniowa odległość [Lombardia]. Ich mieszkańcy są nad Dunajem i są nomadami, jak Arabowie bez miast i domów, mieszkający w filcowych namiotach w rozproszonych miejscach postoju''.”</ref><ref><small><sup>'''Uwaga 2:'''</sup></small> Schamiloglu 1984, str. 216: „''Ten, który zgłosił ich sprawy, powiedział, że ich ziemia jest na dalekim wschodzie, a Pieczyngowie [Bacanāk] sąsiadują z nimi na wschodzie, że ziemia Rūma jest w kierunku qibla [tj. Mekki] od nich, i że ziemia Konstantynopola jest nieco oddalona od nich na wschód. Na północy znajduje się miasto Morava [Marāwa] i inne miasta Słowian [Ṣaqāliba]. Na zachód od nich są Sasi [ṢXṢNṢ] i Frankowie [Ifranca]. Aby dostać się do krainy Andaluzji, przeszli długą drogę [której częścią jest] pustynia...''”</ref> wychodząc z kraju Franków, po pokonaniu każdego, kogo znaleźli podczas ich przejazd, osiągający wysokość sprzed Léridy, pod koniec marca, w czwartek, dziesięć nocy pozostałych w miesiącu ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Shawwal sawwal]''; postęp ich kawalerii umieścił ich na równinie doliny Ena, Cerratania i miasta Huesca; aw sobotę, trzeciego dnia obozu, uprowadzili do niewoli Yaḥyā ibn Muḥammada ibn aṭ-Ṭawīl, pana Barbastro.<ref><small><sup>'''Uwaga 3:'''</sup></small> ''... procedentes del país franco, tras derrotar a quienes hallaron a su paso, haciendo alto frente a Lérida, extremo de la Marca, el jueves, quedando 10 noches de sawwal (7 de julio de 942); las avanzas de su caballería se metieron por el llano hasta Wadina, Cerretanía y la ciudad de Huesca; y el sábado, tercer día de su acampada, hicieron cautivo a Yaḥyā ibn Muḥammad ibn aṭ-Ṭawīl, señor de Barbastro''.</ref><ref>Ubieto Arteta 1989, str. 131.</ref><ref>Anderle 1992, str. 45.</ref>
</small></blockquote></cite>

Ibn Ḥayyān wymienia również siedmiu węgierskich „przywódców” - słowo amīr jest ogólnym określeniem władcy lub gubernatora: „Posiadali siedmiu wodzów. Wśród nich największy godność nazywał się Djila. Ecser podążył za nim, po nim [[Bulcsú]], potem Bashman, Alpár, [[Glad]] i w koncu Harhadi. ”<ref name=Györffy1994>Györffy 1994, str. 95–100.</ref><ref><small><sup>'''Uwaga 4:'''</sup></small> ''Pertenecieron a siete jefes [umaraʾ]. Entre éstos el mayor de dignidad se llamaba Dyila. Le seguía Ečer, (después) l·ḥ·w·d·y, (luego) Bosmān, l·x·s, ʿx·w·d y (por fin) ḥ·d·ḥ·d·y.</ref><ref name=Elter>Elter 1982–83, str. 145.</ref> Zaproponowano, że byli to dowódcy siedmiu kontyngentów, które tworzyły armię inwazyjną<ref name=Elter/><ref>Czeglédy 1979.</ref>, ale jest znacznie bardziej prawdopodobne, że Ibn Ḥayyān jest po prostu odnotowując siedmiu wodzów plemion węgierskich. Być może opiera się na źródle bizantyjskim.<ref name=Györffy1994/>Elter 1981. W późniejszej tradycji Alpár i Glad zostali zapamiętani jako pokonani wrogowie Węgrów. [[Györffy György|György Györffy]] argumentuje, że „przetasowanie władzy” po 942 roku spowodowało, że zostali w ten sposób zapamiętani<ref name=Györffy1994/>.

[[File:The Hungarian campaign in Italy, Burgundy, Southern France and Spain in 942.jpg|thumb|400px|Kampania węgierska we Włoszech, Burgundii, południowej Francji i Hiszpanii w 942 roku.]]

Informacje o położeniu Węgier, ich przywódcach i trasie armii najeźdźczej mogły pochodzić od pięciu schwytanych Węgrów, którzy według Ibn Ḥayyāna przeszli na islam i zostali wcieleni do straży kalifa. Yaḥyā zapłacił duży okup i został wypuszczony 27 lipca. Następnie udał się do Kordoby, aby oddać hołd kalifowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Abd_ar-Rahman_III ʿAbd ar-Rahmān III an-Nasir]:

<blockquote><cite>
<small>Później oni [jeńcy] stali się muzułmanami, a on włączył ich do swojej służby. Z daleka Tortosa przyszedł pierwszy dzień miesiąca [https://pl.wikipedia.org/wiki/Muharram muḥarram] w następnym roku 331<ref><small><sup>'''Uwaga 5:'''</sup></small> Podany tutaj rok to ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Hijri_year anno Hegirae]''.</ref> [14 września 942]] o uratowaniu Yaḥyā ibn Muḥammada ibn aṭ-Ṭawīl z rąk tych Turków dzięki dużej sumie, którą zapłacił za niego, za pomocą których Bóg poprawił jego sytuację w środę, dziesiątego dnia miesiąca ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Dhu_al-Qadah ḏū l-qaʿdah]'' [27 lipca 942], [po czym] udał się do stolicy, aby odnowić swój hołd dla an-Nasira.<ref><small><sup>'''Uwaga 6:'''</sup></small> ''Posteriormente se hicieron musulmanes y los incluyó en su servidumbre. De la extrema Tortosa llegaron noticias a primeros de muḥarram del siguiente año 331 (14 septiembre 942) del rescate de Yaḥyā ibn Muḥammad ibn aṭ-Ṭawīl de manos de estos turcos (at-Turk) mediante una suma que se les pagó, con lo que Dios alivió su situación, el miércoles, 10 de ḏū l-qaʿdah (27 julio 942), dirigiéndose a la capital, a renovar su homenaje an-Nasir''.</ref><ref>Viguera Molins & Corriente 1981, str. 363.</ref></small>
</blockquote></cite>

Z braku zapasów żywności i braku paszy Węgrzy po kilku dniach wycofali się. Według Ibn Ḥayyāna, to wieści o najazdach i strachu, jaki szerzyli wśród muzułmanów, zainspirowały [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ramiro_II Ramiro II], króla Leónu, do odrzucenia traktatu, który zawarł z kalifem rok wcześniej (941):<ref name=Martínez>Martínez Díez 2005, str. 372–73.</ref>

<blockquote><cite>
<small>Gdy wróg Boga, Ramiro Ordóñez, dowiedział się o pojawieniu się Turków podczas marszu na Léridę i strachu przed muzułmanami z tego regionu, usiłował osiągnąć zysk – łamiąc obietnice, które uroczyście złożył biskupom i mnichom , [w ten sposób] ograniczając preteksty, jakie mógł mieć przed dostojnikami własnej religii – wysyłając władcę Kastylii [''Qaštlīya''], Fernána Gonzáleza [''Ibn Gundišalb''], z wyszkoloną armią wspierającą zięcia Garcíę Sánchez, pan Pampeluny, w wojnie z muzułmanami.<ref><small><sup>'''Uwaga 7:'''</sup></small> ''Cuando el enemigo de Dios, Ramiro hijo de Ordoño, conoció la aparición de los turcos en la marca de Lérida y el pavor de los musulmanes de aquella zona, pretendió aprovecharse, violando las promesas a que se había comprometido solemnemente ante obispos y monjes, limitando los pretextos que podría tener ante los dignatarios de su religión, al enviar al señor de Castilla Fernán González con un nutrido ejército en apoyo de su yerno, García hijo de Sancho, señor de Pamplona en la guerra contra los musulmanes.''</ref><ref>Martínez Díez 2005, str. 373.</ref></small>
</blockquote></cite>

W rzeczywistości hrabia [https://en.wikipedia.org/wiki/Fern%C3%A1n_Gonz%C3%A1lez_of_Castile Fernán González], który dowodził przygranicznym regionem Kastylii, współpracował z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Garcia_I_(kr%C3%B3l_Nawarry) Garcíą Sánchezem I], królem Nawarry z Pampeluny, w wojnie tego ostatniego z kalifatem już w kwietniu, na kilka miesięcy przed przybyciem Węgrów. Prawdziwą motywacją Ramiro było prawdopodobnie zapobieżenie utracie twarzy, ponieważ był żonaty z [https://en.wikipedia.org/wiki/Urraca_S%C3%A1nchez_of_Pamplona Urracą], siostrą Garcíi<ref name=Martínez/>.

Gdzieś między 939 a 943 r. [[Ermengol]], najstarszy syn [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sunyer_I Sunyera], hrabiego Barcelony, „zginął bezdzietnie w bitwie pod Baltargą” (''apud Baltargam bello interfectus sine filio'') według XII-wiecznego ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Gesta_comitum_Barcinonensium Gesta Comitum Barchinonensium]. Historycy Albert Benet i Clará zasugerował, że ta bitwa, skądinąd nieznana, musiała być toczona przeciwko Węgrom.<ref>Benet i Clará 1982, str. 639–40.</ref>

== Bibliografia ==
*	Bakay, Kornél (2000). "Hungary". W: Reuter, Timothy (wyd.). The New Cambridge Medieval History, Volume 3, c.900–c.1024. Cambridge: Cambridge University Press. str. 536–552. ISBN 9781139055727.
*	Benet i Clará, Albert (1982). "La incursió d'hongaresos a Catalunya l'any 942". Quaderns d'Estudis Medievals. 3 ('''9'''): str. 568–74.
*	Benet i Clará, Albert (1982). "La batalla de Balltarga: Epíleg de la incursió d'hongaresos a Catalunya l'any 942". Quaderns d'Estudis Medievals. 3 ('''10'''): str. 639–40.
*	Chalmeta, Pedro (1975). "Treinta años de historia hispana: El tomo V del 'Muqtabas' de Ibn Ḥayyān". Hispania. '''25''': str. 665–76.
*	Chalmeta, Pedro (1976). "La méditerranée occidentale et al-Andalus de 934 à 941: les donées d'Ibn Hayyan". Rivista degli studi orientali. '''50''': str. 337–51.
*	Chalmeta, Pedro; Corriente, Federico; Sobh, M., wyd. (1979). Al-Muqtabis V. Madrid: Instituto Hispano-Árabe de Cultura.
*	Czeglédy, Károly (1979). ''Új arab forrás a magyarok 942. évi spanyolországi kalandozásáról'' [''Nowe arabskie źródło informacji na temat najazdu Madziarów w Hiszpanii w 942 r'']. Magyar Nyelv. '''75''': str. 273–85.
*	Czeglédy, Károly (1981). ''Új arab forrás a magyarok 942. évi spanyolországi kalandozásáról'' [''Nowe arabskie źródło informacji na temat najazdu Madziarów w Hiszpanii w 942 r'']. Magyar Nyelv. '''77''': str. 419–23.
*	Elter, István (1996). ''A magyar kalandozáskor arab forrásai'' [''Źródła arabskie w okresie najazdów madziarskich'']. W: Kovács, L.; Veszprémy, L. (wyd.). A honfoglaláskor írott forrásai. Budapest. str. 174–79.
*	Elter, István (1981). ''Néhány megjegyzés Ibn Ḥayyānnak a magyarok 942. évi spanyolországi kalandozásáról'' [''Kilka uwag Ibn Hayyana na temat najazdu Madziarów w Hiszpanii w 942'']. Magyar Nyelv. '''77''': str. 413–19.
*	Elter, István (1982–83). "Notas a propósito del relato de Ibn Hayyan sobre la incursión húngara por la Marca Septentrional en 924". Awraq: Estudios sobre el mundo árabe e islámico contemporáneo. '''5'''–'''6''': str. 141–48.
*	Györffy, György (1994). "Dual Kingship and the Seven Chieftains of the Hungarians in the Era of the Conquest and the Raids". Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. '''47''' (1): str. 87–104.
*	Gyula, Kristó, ed. (1995). ''A honfoglalás korának írott forrásai'' [''Pisemne źródła epoki podboju'']. Szeged.
*	Martínez Díez, Gonzalo (2005). El condado de Castilla, 711–1038: la historia frente a la leyenda. Marcial Pons Historia.
*	Millàs Vallicrosa, Josep (1962). "Sobre las incursiones húngaras en la Cataluña condal". Homenaje a Johannes Vincke para el 11 de Mayo 1962 [Festschrift für Johannes Vincke zum 11. Mai 1962], vol. 1. Madrid. str. 73–80.
*	Róna-Tas, András (1999). Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History. Budapest: Central European University Press.
*	Schamiloglu, Uli (1984). "The Name of the Pechenegs in Ibn Ḥayyān's al-Muqtabas" (PDF). Journal of Turkish Studies/Türklük bilgisi araştırmaları. '''8''': 215–22.
*	Szántó, Richard (1996). ''Spanyolországi források a kalandozó magyarok 942. évi hadjáratáról''[''Źródła hiszpańskie na temat kampanii najazdów Madziarów w 942'']. Acta Universitas Szegediensis de Attila József Nominatae. Acta Historica. '''103''': str. 43–48.
*	Ubieto Arteta, Antonio (1989). Orígenes de Aragón. Zaragoza: Anubar.
*	Vallvé, Joaquín (1992). El Califato de Córdoba. Mapfre.
*	Viguera Molins, María Jesús; Corriente, Federico, eds. (1981). Crónica del califa ʿAbdarrahmán III al-Nasir entre los años 912 y 942. Zaragoza: Anubar. (Translation of Chalmeta, Corriente and Sobh [1979].)
*	Viguera Molins, María Jesús (1997). "La percepción de Europa desde el ámbito araboislámico". W: Vaca Lorenzo, Ángel (wyd.). Europa: Proyecciones y percepciones históricas. Ediciones Universidad Salamanca. str. 49–70.
*	Zimonyi, István (2004). "A New Muslim Source on the Hungarians in the Second Half of the Tenth Century". Chronica. '''4''': str. 22–31.
*	Zimonyi, István (2016). Muslim Sources on the Magyars in the Second Half of the 9th Century: The Magyar Chapter of the Jayhānī Tradition. Leiden: Brill.

|
{{Węgierskie najazdy na Europę}}
|}

== Przypisy i 7 uwag ==
{{reflist|2}}

{{SORTUJ:Węgry, Hiszpania}}

[[Kategoria:Bitwy]]
[[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]]
[[Kategoria:Bitwy Węgrów podczas inwazji na Europę]]
[[Kategoria:Bitwy w historii Hiszpanii]]