Tekst źródłowy strony Węgiersko–austriacka wojna (1477–1488)

[[Kategoria:1wt]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Austrian%E2%80%93Hungarian_War_(1477%E2%80%931488)
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Austrian%E2%80%93Hungarian_War_(1477%E2%80%931488)&action=history
|nota    = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

'''Wojna austriacko-węgierska''' była konfliktem zbrojnym między Królestwem Węgier pod rządami [[Maciej|Macieja Korwina]] a arcyksięstwem austriackim [[Habsburg]]ów pod panowaniem Fryderyka V (również cesarz rzymski jako [[Fryderyk III]]). Wojna trwała od 1477 do 1488 roku i przyniosła Maciejowi znaczne zyski, które upokorzyły Fryderyka, ale które zostały odwrócone po nagłej śmierci Macieja w 1490 roku.

== Konflikt ==

[[File:Oostr1477.png|thumb|left|Austriackie ziemie Fryderyka III w 1477 roku]]

Maciej i Fryderyk III/V byli rywalami sięgającymi aż do sukcesji Macieja jako króla Węgier w 1458 roku po wczesnej śmierci Fryderyka Habsburga, kuzyna króla [[V. László|Władysława Pogrobowca]]. W tym czasie Fryderyk posiadał [[Święta Korona|Świętą Koronę Węgier]] i sam był kandydatem na króla Węgier.<ref>Tanner, Marcus. ''The Raven King: Matthias Corvinus, and the Fate of his Library.'' Yale University Press, 2008. str. 53-54.</ref> Maciej, wspierany przez czeskiego króla [[Jerzy z Podiebradów|Jerzego z Podiebradów]], którego córkę Katarzynę (1449–1464) poślubił w 1461 r., ostatecznie zwyciężył: obaj rywale rozstrzygnęli spory w 1463 r. na mocy [[Traktat pokojowy z Wiener Neustadt|traktatu z Wiener Neustadt]], w którym Fryderyk uznał Macieja faktycznym królem Węgier i zwrócił mu Świętą Koronę za ciężki okup.

Za zgodą papieża [[Paweł II|Pawła II]] w 1468 roku Maciej najechał Morawy, pod pretekstem ochrony katolicyzmu przed ruchem husyckim, wszczynając wojnę czeską ze swoim byłym sojusznikiem teściem Jerzym. Witany przez niemiecką szlachtę na Śląsku i Łużycach oraz katolickich Czechów na Morawach<ref>str. 63-65.</ref> Maciej przejął te ziemie dla siebie i w 1469 r. w Ołomuńcu ogłosił się królem czeskim. Nigdy jednak nie udało się zdobyć stolicy Pragi, jednak wojna Macieja ciągnęła się z następcą Podiebrada, polskim księciem [[Władysław II Jagiellończyk|Władysławem Jagiellończykiem]], dopóki ten ostatni nie uznał zdobyczy Macieja w [[Traktat z Brna|traktacie brneńskim]] z 1478 roku.

Cesarz Fryderyk, tkwiąc jednocześnie w rywalizacji francusko-habsburskiej o sukcesję burgundzką z królem Francji Ludwikiem XI, początkowo wspierał Macieja przeciwko husytom w wojnie czeskiej. Jednak niewiele wnosząc, Fryderyk wkrótce odwrócił swoje postępowanie i zawarł sojusz z następcą Poděbrada Władysławem, którego związał z Królestwem Czech w 1477 roku. Rozgniewany tym działaniem i przypominając poprzednie uderzenia, Maciej przystąpił do nalegania na pokój z Władysławem i najechał austriackie ziemie Fryderyka.

== Bitwy ==

[[File:The wars of Matthias Corvinus of Hungary (1458-1490).png|thumb|Wojny Macieja Korwina, w tym oblężenia Austrii i Czech]]

Zawierając porozumienie pokojowe z królem Władysławem w 1478 roku, Maciej mógł skoncentrować się na swojej austriackiej kampanii przeciwko Fryderykowi. Niektóre z najbardziej znaczących bitew wojny austriacko-węgierskiej obejmują:

* [[Oblężenie Hainburga]]
* [[Bitwa pod Leitzersdorf]]
* [[Oblężenie Wiednia]]
* [[Oblężenie Retz]]
* [[Oblężenie Wiener Neustadt]]

Cesarzowi Fryderykowi nie udało się uzyskać pomocy od elektorów i państw cesarskich. W 1483 roku musiał opuścić swoją rezydencję Hofburg w Wiedniu i uciekł do Wiener Neustadt, gdzie również był oblegany przez wojska Macieja przez 18 miesięcy, aż do zdobycia twierdzy w 1487 roku. Upokorzony Fryderyk uciekł do Grazu, a później do Linzu w Górnej Austria.

Habsburgowie − choć potężna siła dotycząca polityki małżeńskiej − byli stosunkowo słabi, jeśli chodzi o sprawy wojenne. Mieli niewiele zasobów, które mogliby wykorzystać w walce z węgierską Czarną Armią, wczesną siłą najemną pod dowództwem zdolnych dowódców, takich jak [[Báthori V. István]] czy [[Újlaki V. Miklós]], która podbiła teraz tereny Dolnej Austrii. Po zajęciu Wiednia i innych miast wojna zakończyła się zawieszeniem broni w 1488 r., chociaż Habsburgowie wstrząsnęli pokojem. W 1490 r. nieoczekiwana śmierć Macieja doprowadziła do odwrócenia jego zdobyczy, a syn Macieja Jan był zbyt młody, by odnieść sukces, a szlachta węgierska zbyt samolubna, by chronić monarchię.<ref>str. 151.</ref>

== Następstwa ==

[[File:COA Matthias Corvinus.jpg|thumb|Herb osobisty króla Macieja, [[Thuróczi János]], 1488]]

Gdy król Maciej zmarł na skutek udaru 6 kwietnia 1490 r., Fryderyk mógł odzyskać ziemie austriackie. Nie mógł jednak wyegzekwować sukcesji Habsburgów na tronie węgierskim i w 1491 roku jego syn król [[Maksymilian I]] podpisał [[Pozsonyi béke|pokój w Pozsony]] z Władysławem Jagiellończykiem, który został wybrany następcą Macieja na Węgrzech. Traktat przewidywał powrót zdobyczy Macieja i porozumienie, że Maksymilian zastąpi Władysława, jeśli nie będzie miał spadkobiercy. Tak się nie stało, ponieważ syn Władysława, [[II. Lajos|Ludwik II]], urodził się w 1506 r., ale Habsburgowie wywarli znaczną presję na Jagiellończyków na [[Habsburg–Jagelló házassági szerződés|Pierwszy kongres wiedeński|pierwszym kongresie wiedeńskim]] w 1515 r., na którym zaaranżowali dwa królewskie śluby: córki Władysława [[Jagelló Anna|Anny]] z wnukiem Maksymiliana [[Ferdinand I. (HRR)|Ferdynandem]] i wnuczką Maksymiliana [[Maria von Österreich|Marią]] z Ludwikiem II. Podwójny ślub, który odbył się w katedrze św. Stefana, zdecydowanie przyspieszył porządek sukcesji Habsburgów.

Podczas swojego panowania na Węgrzech nowy polski król cofnął wiele ustaleń Macieja, pozbawiając państwo zreformowanego systemu podatkowego, stałej armii i scentralizowanej władzy monarchy. Szlachta węgierska zaakceptowała te działania, przyczyniając się do osłabienia kraju do 1526 r., kiedy to Węgry zostały pokonane przez [[Imperium|Imperium Osmańskie]] w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]], w której zginął król Ludwik II. Habsburski arcyksiążę Austrii Ferdynand przez małżeństwo z Anną zażądał sukcesji Czech i Węgier, został przejęty przez królestwo czeskie przez swojego starszego brata cesarza [[Karol V|Karola V]], a także uzyskał zgodę węgierskich magnatów. Został koronowany na króla w Pozsony (Bratysława) 24 lutego 1527 r., kładąc podwaliny pod ponadnarodową monarchię habsburską.

|
{{Infobox military conflict
| conflict    = Węgiersko–austriacka wojna (1477–1488)
|epoka = średniowiecze
| partof      =
| image       = Philostratus kódex Corvin János.jpg
| image_size  = 200
| caption     = Maciej wkracza do Wiednia
| date        = 1477–1488
| place       = [[Dolna Austria]], [[Święte Cesarstwo Rzymskie]]
|territory = 
|casus = 
| result      = decydujące zwycięstwo Węgier<br />[[Czarna Armia]] zdobywa [[Wiedeń]]
| combatant2  = [[File:Generic Arms of the Holy Roman Emperor (after 1433).svg|22px]] [[Cesarstwo|Święte Cesarstwo Rzymskie]]
| combatant1  = [[File:Coa Hungary Country History Mathias Corvinus (1458-1490) big.svg|22px]] [[Królestwo Węgier]]
| combatant3  =
| commander2  = [[Fryderyk III]], cesarz
| commander1  = [[Maciej Korwin]], król
| commander3  =
| units2      = [https://en.wikipedia.org/wiki/Imperial_Army_(Holy_Roman_Empire) Armia Cesarska]
| units1      = [[Czarna Armia]]
| units3      =
| strength1   = znaczne
| strength2   = znaczne
| strength3   =
| casualties1 = nieznaczne
| casualties2 = znaczne
| casualties3 =
|lokalizacja = 
|mapa = 
|opis mapy = 
| notes       =
| campaignbox ={{Campaignbox Austro-Hungarian War}}
}}
{|
|
|}
{{Wojna węgiersko-austriacka (1477–1488)}}
|}

== Przypisy ==
{{izvori}}

{{SORTUJ:Wojna, węgiersko-austriacka}}

[[Kategoria:Wojny]]
[[Kategoria:Wojny w historii Austrii]]
[[Kategoria:Wojny w historii Węgier]]