Janus Pannonius: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | {{Uwaga polska| | |
| + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Janus_Pannonius | ||
| + | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Janus_Pannonius&action=history | ||
| + | |nota = polski | ||
| + | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Ivan Thuz od Laka]] | |poprzednik = [[Ivan Thuz od Laka]] | ||
| Linia 7: | Linia 18: | ||
}} | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | '''Janus Pannonius''' ([[łacina|łac.]] ''Janus Pannonius'', [[język węgierski|węg.]] ''János Csezmicei'', [[język chorwacki|chorw.]] ''Ivan Česmički'', ur. [[29 sierpnia]] [[1434]] w miejscowości Csezmice, dziś [[Chorwacja|chorw.]] [[Čazma]], zm. [[27 marca]] [[1472]] w Medvevárze, dziś [[Chorwacja|chorw.]] [[Medvedgrad]]) – [[Węgry|węgierski]] (węgiersko-[[Chorwacja|chorwacki]]) [[humanizm|humanista]], [[łacina|neołaciński]] poeta okresu wczesnego [[renesans|Odrodzenia]], a także urzędnik, dyplomata i biskup miasta [[Pecz|Pécs]]. Uważany jest za pierwszego węgierskiego poetę. Tworzył po [[łacina|łacinie]]. | ||
| + | |||
| + | == Życiorys == | ||
| + | Był siostrzeńcem biskupa humanisty [[János Vitéz|Jánosa Vitéza]], który wysłał go na studia do [[Ferrara|Ferrary]]. Tam trafił do szkoły [[Guarino da Verona|Guarina z Werony]]. Później studiował także w [[Padwa|Padwie]], gdzie zetknął się z myślą [[Włochy|włoskiego]] [[renesans]]u. Oddziaływały na niego m.in. [[neoplatonizm|neoplatoniczne]] poglądy [[Marsilio Ficino|Marsilia Ficina]] z [[Florencja|Florencji]]. Zawarł znajomości z najwybitniejszymi włoskimi [[humanizm|humanistami]]. Po powrocie na [[Węgry]] kontynuował karierę duchowną, zyskiwał równocześnie uznanie na dworze króla [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]], protektora twórców i uczonych. Przez jakiś czas pracował jako kanclerz królowej [[Beatrycze Aragońska|Beatrycze]], w [[1471]] r. jednak wraz z Vitézem zorganizował spisek przeciwko królowi (spiskowców niepokoiła zwłaszcza agresywna polityka zagraniczna ambitnego władcy). Intryga nie powiodła się, Pannonius postanowił zatem zbiec do [[Włochy|Włoch]]; zmarł jednak w drodze, w [[Chorwacja|chorwackiej]] twierdzy Medvevár (dzis. [[Medvedgrad]]). | ||
| + | |||
| + | == Twórczość == | ||
| + | Janus Pannonius pozostawił po sobie bogaty [[łacina|łacińskojęzyczny]] dorobek poetycki, który podzielić można na [[epigramat]]y, [[panegiryk]]i i [[elegia|elegie]]. Te pierwsze, czasem okolicznościowe, często dowcipne, nierzadko sprośne, pisał głównie w młodości; podejmował w nich przede wszystkim tematykę studenckiego życia, w tym swoich bogatych doświadczeń z kobietami (np. ''Do Sylwii'', ''Do Laelii'' i in.). W epigramacie pt. ''Pochwała Panonii'' przedstawił się jako poeta z peryferyjnych [[Węgry|Węgier]], któremu udało się osiągnąć uznanie w samym [[Rzym]]ie. Spośród panegiryków wymienić można np. ''Pieśń pochwalną na cześć mistrza [[Guarino da Verona|Guarina]]'' (ferraryjskiego nauczyciela Pannoniusa). Elegie powstawały głównie w okresie późniejszym; w stylizowanym na list utworze ''Janusz w chorobie do Błażeja na wojnie'' skontrastowane są los zmożonego chorobą podmiotu lirycznego i wyidealizowany żywot żołnierski. Inną elegią Pannoniusa jest ''Na odjezdnym z Waradu świętych królów żegnając''. | ||
| + | |||
| + | Tomy Janusa Pannoniusa ukazywały się już od [[XVI wiek]]u, zarówno na [[Węgry|Węgrzech]], jak i za granicą. {{fakt|Poeta ceniony był m.in. przez [[Erazm z Rotterdamu|Erazma z Rotterdamu]] i [[Giosuè Carducci]]ego.|data=2015-06}} Pierwszy większy zbiór jego utworów wydał Sámuel Teleky w 1784 r. Od końca [[XVIII wiek]]u tłumaczono go na [[język węgierski|węgierski]]. | ||
| + | |||
| + | == Bibliografia == | ||
| + | * ''Antologia poezji węgierskiej'', wybór i układ: I. Csápláros, G. Kerényi, PIW, Warszawa 1975. | ||
| − | |||
| − | |||
| | | | ||
{{Urzędnik infobox | {{Urzędnik infobox | ||
| − | |urzędnik = | + | |urzędnik = Csezmicei János<br>Janus Pannonius |
|imiona = | |imiona = | ||
| − | |tytulatura = | + | |tytulatura = Ban całej Slawonii |
| − | |grafika = | + | |grafika = |
| − | |opis grafiki = | + | |opis grafiki = |
|herb = | |herb = | ||
|opis herbu = | |opis herbu = | ||
| Linia 22: | Linia 47: | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| − | |1. tytuł = [[ | + | |1. tytuł = [[Ban całej Slawonii]] |
| − | |1. od = | + | |1. od = 1469 |
| − | |1. do = | + | |1. do = 1470 |
|1. powołanie = | |1. powołanie = | ||
| − | |1. poprzednik = [[ | + | |1. poprzednik = [[Ivan Thuz od Laka]] |
| − | |1. następca = [[ | + | |1. następca = [[Magyar Balázs]] |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
|klan = | |klan = | ||
| − | |ród = | + | |ród = nieznane |
|rodzina = | |rodzina = | ||
| − | |pochodzenie = węgierskie | + | |pochodzenie = chorwacka-węgierskie |
| − | |państwo = | + | |państwo = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]] |
| − | |data urodzenia = | + | |data urodzenia = 29 sierpnia 1434 |
| − | |miejsce urodzenia = | + | |miejsce urodzenia = 27 marca 1472 |
| − | |data śmierci = | + | |data śmierci = |
|miejsce śmierci = | |miejsce śmierci = | ||
|przyczyna śmierci = | |przyczyna śmierci = | ||
|miejsce spoczynku = | |miejsce spoczynku = | ||
| − | |ojciec = | + | |ojciec = nieznany |
| − | |matka = | + | |matka = nieznana |
|rodzeństwo = | |rodzeństwo = | ||
| − | |1. związek = | + | |1. związek = |
| − | |1. związek z = | + | |1. związek z = |
|1. związek od = | |1. związek od = | ||
|1. związek do = | |1. związek do = | ||
| Linia 62: | Linia 80: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
{{SORTUJ:Pannonius, Janus}} | {{SORTUJ:Pannonius, Janus}} | ||
| − | [[Kategoria:Banowie | + | [[Kategoria:Banowie całej Slawonii]] |
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Chorwaccy szlachcice]] |
| − | |||
[[Kategoria:Rody]] | [[Kategoria:Rody]] | ||
[[Kategoria:Ród Pannonius]] | [[Kategoria:Ród Pannonius]] | ||
Wersja z 13:22, 15 lis 2019
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Janus Pannonius (łac. Janus Pannonius, węg. János Csezmicei, chorw. Ivan Česmički, ur. 29 sierpnia 1434 w miejscowości Csezmice, dziś chorw. Čazma, zm. 27 marca 1472 w Medvevárze, dziś chorw. Medvedgrad) – węgierski (węgiersko-chorwacki) humanista, neołaciński poeta okresu wczesnego Odrodzenia, a także urzędnik, dyplomata i biskup miasta Pécs. Uważany jest za pierwszego węgierskiego poetę. Tworzył po łacinie. ŻyciorysBył siostrzeńcem biskupa humanisty Jánosa Vitéza, który wysłał go na studia do Ferrary. Tam trafił do szkoły Guarina z Werony. Później studiował także w Padwie, gdzie zetknął się z myślą włoskiego renesansu. Oddziaływały na niego m.in. neoplatoniczne poglądy Marsilia Ficina z Florencji. Zawarł znajomości z najwybitniejszymi włoskimi humanistami. Po powrocie na Węgry kontynuował karierę duchowną, zyskiwał równocześnie uznanie na dworze króla Macieja Korwina, protektora twórców i uczonych. Przez jakiś czas pracował jako kanclerz królowej Beatrycze, w 1471 r. jednak wraz z Vitézem zorganizował spisek przeciwko królowi (spiskowców niepokoiła zwłaszcza agresywna polityka zagraniczna ambitnego władcy). Intryga nie powiodła się, Pannonius postanowił zatem zbiec do Włoch; zmarł jednak w drodze, w chorwackiej twierdzy Medvevár (dzis. Medvedgrad). TwórczośćJanus Pannonius pozostawił po sobie bogaty łacińskojęzyczny dorobek poetycki, który podzielić można na epigramaty, panegiryki i elegie. Te pierwsze, czasem okolicznościowe, często dowcipne, nierzadko sprośne, pisał głównie w młodości; podejmował w nich przede wszystkim tematykę studenckiego życia, w tym swoich bogatych doświadczeń z kobietami (np. Do Sylwii, Do Laelii i in.). W epigramacie pt. Pochwała Panonii przedstawił się jako poeta z peryferyjnych Węgier, któremu udało się osiągnąć uznanie w samym Rzymie. Spośród panegiryków wymienić można np. Pieśń pochwalną na cześć mistrza Guarina (ferraryjskiego nauczyciela Pannoniusa). Elegie powstawały głównie w okresie późniejszym; w stylizowanym na list utworze Janusz w chorobie do Błażeja na wojnie skontrastowane są los zmożonego chorobą podmiotu lirycznego i wyidealizowany żywot żołnierski. Inną elegią Pannoniusa jest Na odjezdnym z Waradu świętych królów żegnając. Tomy Janusa Pannoniusa ukazywały się już od XVI wieku, zarówno na Węgrzech, jak i za granicą. Poeta ceniony był m.in. przez Erazma z Rotterdamu i Giosuè Carducciego.[potrzebny przypis] Pierwszy większy zbiór jego utworów wydał Sámuel Teleky w 1784 r. Od końca XVIII wieku tłumaczono go na węgierski. Bibliografia
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
