|
|
| (Nie pokazano 6 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Plik:Arpad.gif|thumb|150px|right|<center>Tarcza Arpadowiczów]] | + | #PATRZ [[Árpádowie (dynastia)]] |
| − | '''Arpadowie'''<ref>Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, ''Arpadowie'', (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; ''Encyklopedia popularna PWN'', wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; Stanisław A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku'', Bydgoszcz 2000, s. 135.</ref> (rzadziej '''Arpadzi'''<ref>Taka forma w: Benedykt Zientara, ''Henryk Brodaty i jego czasy'', Warszawa 1997, s. 410.</ref>, czasem: '''dynastia Arpadowiczów''') – [[dynastia]] książąt (889-1001), a następnie królów [[Węgry|węgierskich]] (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.
| |
| | | | |
| − | == Dzieje ==
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | Za założyciela uznawany jest prawie legendarny [[Arpad]], wódz plemion madziarskich, które osiedliły się w kotlinie, zwanej dziś [[Kotlina Panońska|Niziną Węgierską]]. Od niego też została wzięta nazwa dynastii.
| |
| − | | |
| − | Prawnuk Arpada, [[Gejza|Géza]] (zm. 997 r.) ochrzcił się w 974 roku. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jego syn Wajk, który na chrzcie w 997 roku przyjął imię [[Stefan I Święty|Stefan]]. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w 1000 roku został koronowany na króla Węgier. Zmarł w 1038 roku. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana).
| |
| − | | |
| − | Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W 1089 roku [[Władysław I Święty]] włączył się do walk o [[Władcy Chorwacji|Królestwo Chorwacji]] po śmierci tamtejszego króla [[Dymitr Zwonimir Chorwacki|Zwonimira]] (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w 1102 roku.
| |
| − | | |
| − | W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] i [[Slawonia|Slawonii]]. Od połowy XI wieku zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny [[Słowacja|Słowacji]]. Pod koniec XII wieku Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W 1215 roku [[Koloman Halicki|Koloman]], młodszy syn króla [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II]], został ogłoszony królem [[Halicz (miasto)|Halicza]], jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu.
| |
| − | | |
| − | Dynastia wygasła na królu [[Andrzej III|Andrzeju III]] w 1301 roku. Do walk o tron węgierski włączyli się [[Wittelsbachowie]] i [[Przemyślidzi]]. Ostatecznie w 1307 roku koronę otrzymali [[Andegawenowie]] z [[Neapol]]u w osobie [[Karol Robert|Karola Roberta]]. Był wnukiem Marii, siostry króla [[Władysław IV Kumańczyk|Władysława IV Kumana]], przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów.
| |
| − | | |
| − | === Pierwsi książęta węgierscy ===
| |
| − | * do 907 Arpad
| |
| − | * 907-945 Solt (Zoltan) (syn)
| |
| − | * 945-950 Fajsz (wnuk Arpada)
| |
| − | * 950-970 Toksys (Taksony) (syn Solta)
| |
| − | * 970-997 Geza (syn)
| |
| − | | |
| − | === Królowie Kroacji ===
| |
| − | * 1091–1127 Almos (syn Gejzy I, króla Węgier)
| |
| − | | |
| − | === Książęta Kroacji ===
| |
| − | * 1214–1241 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier)
| |
| − | * 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
| |
| − | | |
| − | === Książęta Halicza ===
| |
| − | * 1214–1216 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier, koronowany na króla 1215, usunięty)
| |
| − | * 1219–1221 Koloman (ponownie, usunięty zm.1241)
| |
| − | * 1226–1234 Andrzej (brat)
| |
| − | | |
| − | === Książęta Slawonii i Dalmacji ===
| |
| − | * 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
| |
| − | * 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
| |
| − | * 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)
| |
| − | | |
| − | == Zobacz też ==
| |
| − | * [[Władcy Węgier]]
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * W. Dworzaczek, Genealogia, cz.2: Tablice, Warszawa 1959, tabl. 84-85.
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{Przypisy}}
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * Genealogia dynastii w: [http://www.genealogy.euweb.cz/arpad/arpad1.html M.Marek, ''Genealogy.Eu'']
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Arpadowie|*]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Dynastie]] | |
