Árpádowie (dynastia): Różnice pomiędzy wersjami
(→Ród) |
|||
| Linia 158: | Linia 158: | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Drzewo genealogiczne dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]== | == Drzewo genealogiczne dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]== | ||
Wersja z 13:45, 15 gru 2019
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| |||||||||||||||||||||
Arpadowie[1] (rzadziej Arpadzi[2], czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.
Spis treści
Dzieje
Za założyciela uznawany jest prawie legendarny Arpad, wódz plemion madziarskich, które osiedliły się w kotlinie, zwanej dziś Niziną Węgierską. Od niego też została wzięta nazwa dynastii.
Prawnuk Arpada, Géza (zm. 997 r.) ochrzcił się w 974 roku. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jego syn Wajk, który na chrzcie w 997 roku przyjął imię Stefan. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w 1000 roku został koronowany na króla Węgier. Zmarł w 1038 roku. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana).
Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W 1089 roku Władysław I Święty włączył się do walk o Królestwo Chorwacji po śmierci tamtejszego króla Zwonimira (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w 1102 roku.
W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny Siedmiogrodu i Slawonii. Od połowy XI wieku zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny Słowacji. Pod koniec XII wieku Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W 1215 roku Koloman, młodszy syn króla Andrzeja II, został ogłoszony królem Halicza, jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu.
Dynastia wygasła na królu Andrzeju III w 1301 roku. Do walk o tron węgierski włączyli się Wittelsbachowie i Przemyślidzi. Ostatecznie w 1307 roku koronę otrzymali Andegawenowie z Neapolu w osobie Karola Roberta. Był wnukiem Marii, siostry króla Władysława IV Kumana, przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów.
Pierwsi książęta węgierscy
- do 907 Arpad
- 907-945 Solt (Zoltan) (syn)
- 945-950 Fajsz (wnuk Arpada)
- 950-970 Toksys (Taksony) (syn Solta)
- 970-997 Geza (syn)
Królowie Kroacji
- 1091–1127 Almos (syn Gejzy I, króla Węgier)
Książęta Kroacji
- 1214–1241 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier)
- 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
Książęta Halicza
- 1214–1216 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier, koronowany na króla 1215, usunięty)
- 1219–1221 Koloman (ponownie, usunięty zm.1241)
- 1226–1234 Andrzej (brat)
Książęta Slawonii i Dalmacji
- 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
- 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
- 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)
Drzewo genealogiczne
| Álmos | House of Árpád | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Árpád | House of Árpád | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Zoltán | House of Aba | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Taksony | House of Orseolo | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Michael | Géza | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vazul | Stephen I 1001–1038 | Helen? | Sarolta? | Samuel 1041–1044 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Andrew I 1046–1060 | Béla I 1060–1063 | Peter 1038–1041 1044–1046 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Solomon 1063–1074 | Géza I 1074–1077 | Ladislaus I 1077–1095 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Coloman 1095–1116 | Álmos | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stephen II 1116–1131 | Béla II 1131–1141 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Géza II 1141–1162 | Ladislaus II 1162–1163 | Stephen IV 1163–1164 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stephen III 1162–1172 | Béla III 1172–1196 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Emeric 1196–1204 | Andrew II 1205–1235 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ladislaus III 1204–1205 | Béla IV 1235–1270 | Stephen | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stephen V 1270–1272 | Andrew III 1290–1301 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ladislaus IV 1272–1290 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zobacz też
Bibliografia
- W. Dworzaczek, Genealogia, cz.2: Tablice, Warszawa 1959, tabl. 84-85.
Przypisy
- ↑ Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, Arpadowie, (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; Encyklopedia popularna PWN, wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; Stanisław A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku, Bydgoszcz 2000, s. 135.
- ↑ Taka forma w: Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, s. 410.
Linki zewnętrzne
- Genealogia dynastii w: M.Marek, Genealogy.Eu
Drzewo genealogiczne dynastii Arpadów
panującej na Węgrzech w latach 896-1301.
| Onedbeli (Eudubelianus)? | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ugyel wódz Scytów | Emese | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Almos wódz Madziarów | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Arpad władca Węgier 896-907 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Levente | Tarhos | Jelek | Jutas | Zoltán władca Węgier 907-947 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Fajsz władca Węgier 947-955 | Taksony władca Węgier 955-970 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Gejza ks. Węgier 970-997 x Sarolta | Michał zm. między 980 a 997 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| NN (córka) x Bolesław I Chrobry, kr. Polski | STEFAN I ŚWIĘTY ks. Węgier 997-1000 kr. Węgier 1000-1038 x Gizela Bawarska | Maria? x Otton Orseolo, doża Wenecji | NN (córka) x Csaba, palatyn węgierski | Vazul ks. nitrzański zm. po 1031 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Emeryk Święty zm. 1031 | PIOTR ORSEOLO kr. Węgier 1038-1041, 1044-1046 | SAMUEL ABA kr. Węgier 1041-1044 | ANDRZEJ I kr. Węgier 1046-1061 x Anastazja | BELA I kr. Węgier 1061-1063 x NN, c. Mieszka II | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| SALOMON kr. Węgier 1063-1074 x Judyta Maria Salicka | GEJZA I kr. Węgier 1074-1077 x Synadene | WŁADYSŁAW I ŚWIĘTY kr. Węgier 1077=1095 x Adelajda, c. Rudolfa Szwabskiego | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| KOLOMAN UCZONY kr. Węgier 1095-1116 x Felica, c. Rogera I, hr. Sycylii | Almos zm. 1127 x Przedsława, c. Światopełka, ks. połockiego | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| STEFAN II kr. Węgier 1116-1131 | BELA II ŚLEPY kr. Węgier 1131-1141 x Helena, c. Urosza I, żupana Raszki | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| GEJZA II kr. Węgier 1141-1162 x Eufrozyna | WŁADYSŁAW II kr. Węgier 1162-1163 | STEFAN IV kr. Węgier 1163 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| STEFAN III kr. Węgier 1162, 1163-1172 | BELA III kr. Węgier 1172-1196 x Agnieszka, c. Renalda de Chatillon | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| EMERYK kr. Węgier 1126-1204 x Konstancja Aragońska | ANDRZEJ II kr. Węgier 1205-1235 x Gertruda z Meran x Beatrycze d'Este | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| WŁADYSŁAW III kr. Węgier 1204-1205 | BELA IV kr. Węgier 1235-1270 x Maria Laskarina | Koloman Halicki kr. Halicza 1215-1216, 1219-1221 x Salomea | Stefan Pogrobowiec ks. Sławonii zm. 1271 x Tomasina, c. Michała Morosiniego | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| św. Kinga x Bolesław Wstydliwy | STEFAN V kr. Węgier 1270-1272 x Elżbieta, c. Kocjana, chana Kumanów | Jolenta Helena x Bolesław Pobożny | ANDRZEJ III kr. Węgier 1290-1301 x Fenenna Kujawska | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Maria x Karol II, kr. Neapolu | WŁADYSŁAW IV KUMAŃCZYK kr. Węgier 1272-1290 x Elżbieta, c. Karola I d'Anjou, kr. Neapolu i Sycylii | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
