Velencei–magyar háború (1372–81)

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Wojna wenecko-węgierska, którą Włosi nazywali wojną w Chioggii (włoska Guerra di Chioggia), trwała od 1372 do 1381 roku. Wybuchł on za panowania Ludwika I (Wielka), Trzeciej Wojny Królestwa Węgier i Republiki Morskiej pod panowaniem Ludwika oraz, w szerszym znaczeniu, Wojny Republiki Genui i Wenecji. Casus bellit to Padwa, która musiała przeciwstawić się panowaniu księcia weneckiego. Tak było w 1372 r., Kiedy Wenecjanie po raz kolejny chcieli podbić miasto, którego bronili Węgry, Genua i Austria. Wenecjanie byli również wspierani przez Milańczyków, a Turków osmańskich wezwano do pomocy Węgrom, więc wojna była konfliktem węgiersko-tureckim. Część tego zmotywowała Ludwika do rozpoczęcia trzeciej kampanii przeciwko Turkom na Wołoszczyźnie w 1374 roku. A velencei–magyar háború, amit az olaszok chioggiai háborúnak (olaszul Guerra di Chioggia) neveznek, 1372-től 1381-ig tartott. I. (Nagy) Lajos uralkodása idején tört ki, a Magyar Királyság és a tengeri köztársaság harmadik háborúja volt Lajos uralkodása alatt, ugyanakkor tágabb értelemben a Genovai Köztársaság és Velence háborúja is. A casus bellit Pádua jelentette, amelynek dacolnia kellett a velencei dózse uralma ellen. Így történt ez 1372-ben, amikor a velenceiek ismét uralmuk alá akarták hajtani a várost, mire Magyarország, Genova és Ausztria a védelmére keltek. A velenceieket a milánóiak is támogatták, s a magyarok ellen segítségül hívták az oszmán-törököket is, így ez a háború magyar–török összecsapásnak is tekinthető volt. Részben ez motiválta, hogy Lajos 1374-ben immáron harmadik török-elleni hadjáratára indult Havasalföldre. Alianci wygrali wojnę z Wenecjanami iw pokoju turyńskim dyktowali księciu trudne warunki. Włoskie źródła mówią jednak o zwycięstwie w Wenecji, ponieważ udało im się odzyskać lagunę Chioggia, która była okupowana przez flotę Genui, ale chroniła jedynie stolicę Republiki Morskiej i zawarła bardziej pokojową umowę z Genuą niż z Węgrami. A háborút a szövetségesek megnyerték a velenceiekkel szemben és a torinói békében kemény feltételeket diktáltak a dózsénak. Olasz források azonban velencei győzelemről beszélnek, mert a genovai flotta által megszállt Chioggiai-lagúnát sikerült visszafoglalniuk, ezzel azonban a tengeri köztársaság csak fővárosát védte meg, s Genovával előnyösebb békét kötött, mint a magyarokkal. Z drugiej strony wojna znacząco wpłynęła na gospodarkę Wenecji. A háború viszont jelentősen megviselte Velence gazdaságát. W rzeczywistości wojna węgiersko-wenecka polegała na przejęciu kontroli nad Dalmacją. Oba kraje walczą o hegemonię tego regionu od czasów Árpádów, które właśnie podjęto na korzyść Węgrów. A magyar-velencei háború tulajdonképpen a Dalmácia feletti fennhatóság megszerzéséről szólt. A két ország már az Árpádok óta harcolt a terület feletti hegemóniáért, ami csak most dőlt el a magyarok javára. Dla Genui wojna była także poważnym przedsięwzięciem finansowym i militarnym, w rzeczywistości została pokonana, podczas gdy Wenecja nadal zyskiwała na sile, tak że od XV wieku nie była już poważną konkurencją dla Genui. Genovának a háború szintén komoly anyagi és katonai megerőltetést jelentett, így tulajdonképpen vereséget szenvedett, míg Velence tovább erősödött, így a 15. századtól már nem jelentett komoly konkurenciát neki Genova. Dziwną ironią losu jest to, że Wenecja staje w obliczu nowego, niebezpiecznego wroga, którego wezwał do pomocy Węgrom, Imperium Osmańskiego. A sors különös iróniája, hogy Velence egy olyan új, veszélyes ellenséggel találja szembe magát, akit a magyarok ellen segítségül hívott, méghozzá az Oszmán Birodalommal. Historia Od czasu przejęcia Chorwacji Węgry z zainteresowaniem zwróciły się w stronę morza. Król Kálmán Books podjął kroki w tym kierunku, i to był początek kolejnych wojen z Wenecją aż do XV wieku. Magyarország, amióta csak megszerezte Horvátországot érdeklődéssel fordult a tenger iránt. Könyves Kálmán király tett lépéseket erre, s vele kezdődnek a Velencével vívott, egészen a 15. századig tartó, váltakozó sikerű háborúk. W tych bitwach miasta Dalmacji, które są przedmiotem debaty, wolały widzieć na czele króla Węgier. Miasta, a zwłaszcza Republika Ragusa, były poważnym rywalem na Adriatyku dla Wenecji, więc Dossi chcieli je wyeliminować, aby nie mogli stanąć im na drodze. Węgry nie ingerowały tak bardzo w miasta, jak w Wenecjan czy Bizancjum, co wynika z orientacji węgierskiej miast dalmatyńskich. Podczas rządów węgierskich arcybiskup Spalato pozostał niezależny, podobnie jak Trau, Spalató, Zadar i Ragusa, którzy zachowali swoją niezależność i otrzymali przywileje od królów [1]. Ezekben a harcokban a vita kérdését képező dalmát városok szívesebben látták élükön a magyar királyt. A városok, s különösen a Raguzai Köztársaság Velence számára komoly vetélytársat jelentettek az Adrián, ezért a dózsék mindenképp ki akarták iktatni őket, hogy ne álljon semmi az útjukba. Magyarország nem avatkozott annyira bele a városok ügyeibe, mint a velenceiek, vagy a bizánciak, ennek tudható be a dalmát városok magyar orientáltsága. Magyar fennhatóság alatt a Spalatói Érsekség független maradt, ugyanúgy Trau, Spalató, Zára és Raguza is megtartották függetlenségüket, s a királyoktól rendre kapták kiváltságaikat. Ludwik I natychmiast rozpoczął wojnę z Wenecją w 1346 r., Ale został już poważnie pokonany w pierwszej fazie, powodując zawieszenie broni, które obowiązywało do 1355 r. Tym razem jego uwagę zwrócił Neapol, skąd również powrócił bez powodzenia. I. Lajos 1346-ban nyomban háborút indított Velence ellen, de már az első szakaszban súlyos vereséget szenvedett, emiatt fegyverszünetre kényszerült, amely 1355-ig érvényben maradt. Figyelmét ezúttal Nápoly kötötte le, ahonnan szintén eredmény nélkül tért vissza. W 1355 roku pokonał Serbię i wrócił do Wenecji. Powodem był oczywiście Padwa, którego pan książę Francesco da Carrara chciał zachować niezależność swojego miasta od Dosa. Podczas gdy Padwa w regionie weneckim, Węgrzy zaatakowali Wenecjan w Dalmacji i zatrzymali ich tylko w Treviso. Jednak w 1357 r. Wojska węgierskie zwyciężyły Wenecjan, aw 1358 r. Miasto-państwo zostało zmuszone do pokoju. 1355-ben legyőzte Szerbiát és ekkor ismét Velence felé fordította figyelmét. Az okot természetesen Pádua szolgáltatta, amelynek ura Francesco da Carrara herceg szerette volna városa függetlenségét megőrizni a dózséval szemben. Míg a páduaiak velencei területen, addig a magyarok Dalmáciában támadtak a velenceiekre, s csak Trevisónál állították meg őket. 1357-ben azonban ugyanitt a magyar csapatok győztek a velenceieken, s a városállam 1358-ban békére kényszerült. Wojna W 1372 r. Ponownie wybuchły konflikty między Padwą a Wenecją. Lajos był sprzymierzony z Austrią, a jesienią wysłał armię 4000 węgierskich i 1000 jeźdźców austriackich do Istvána Lackfiego, Benedka Himfiego i arcybiskupa Esztergom, Tamása Telegdiego i György Czudara. Armia dotarła do Padwy w maju 1373 r. I wraz z oddziałami Da Carrary pokonała Wenecjan w otwartej bitwie pod Piove di Sacco. Węgierscy żołnierze zachowywali się jednak jak zwykli najemnicy, oczekując więcej pieniędzy od Da Carrary. Kiedy król się o tym dowiedział, napisał do dowódców armii w liście z 9 stycznia 1373 r., Stwierdzając, że ani oni, ani żołnierze nie będą prosić o pieniądze z Padwy, ponieważ suma przeznaczona na wojnę wyniesie trzy miesiące. Gdyby nadal potrzebowali pieniędzy, mogliby wziąć je od Da Carrary jako pożyczkę zwrotną, a nie najemnika. Louis wypowiedział totalną wojnę Wenecji. 7 lutego 1373 r. Ogłosił potrzebę walki wszędzie, na sucho, na wodzie, czy to poprzez regularne działania wojskowe, czy ataki piratów. Następnie Wenecja wezwała pomoc Imperium Osmańskiego, które wysłało 5000 żołnierzy do Treviso przeciwko Węgrom i Padwie. 1372-ben ismét felparázslottak az ellentétek Padova és Velence között. Lajos szövetkezett Ausztriával, akivel együtt az ősszel 4000 magyar és 1000 osztrák lovasból álló sereget küldött Páduába Lackfi István, Himfi Benedek, valamint az esztergomi érsek Telegdi Tamás és Czudar György vezetésével. A sereg 1373 májusában ért Páduába, és egyesülve Da Carrara katonáival Piove di Sacco mellett nyílt ütközetben legyőzték a velenceieket. A magyar katonák azonban galád módon úgy kezdtek viselkedni, mintha közönséges zsoldosok lennének, és minél több pénzt vártak Da Carrarától. Amikor ez tudomására jutott a királynak, 1373. január 9-én levélben intette meg a seregvezéreket, hogy se ők, se a katonák ne kérjenek pénzt a páduaiaktól, mert a hadakozásra kiutalt összeg három hónapra elegendő. Amennyiben mégis pénzre volna szükségük, akkor azt csak és kizárólag visszatérítendő kölcsönként és nem zsoldként vehetik fel Da Carrarától. Lajos totális háborút hirdetett Velence ellen. 1373. február 7-én kinyilvánította, hogy mindenütt, szárazon, vízen, akár szabályos katonai akciókkal, akár kalóztámadásokkal harcolni kell a velencei köztársaság ellen. Velence ekkor az Oszmán Birodalmat hívta segítségül, amely Trevisóba 5000 katonát küldött a magyarok és a páduaiak ellen. Oddziały alianckie zaczęły oblegać Treviso, gdy 1 lipca przybyły tureckie oddziały ratunkowe i pokonały siły Lackfiego. W tym czasie, na okres przejściowy, dwie strony podpisały pokój broni 23 września, co nie służyło interesom Padwy, ale dało Ludwikowi czas na zastąpienie węgierskich żołnierzy i szlachty schwytanych w Treviso. W tym czasie straty również nie były nieznaczne, wielu poległo, 300 000 HUF zniszczeń wojennych i 30 000 koni. A szövetséges csapatok ostromolni kezdték Trevisót, amikor július 1-jén megjöttek az török felmentő csapatok és megverték Lackfi erőit. Ekkor átmeneti időre fegyvernyugvást kötött a két fél szeptember 23-án, amely nem szolgálta Pádua érdekeit, de Lajosnak időt adott a Trevisónál elfogott magyar katonák és előkelők kiváltására. A veszteségek sem voltak ekkor elenyészőek, sok halott, 300 ezer forint hadikár és 30 ezer ló. Podczas gdy zawieszenie broni trwało, Louis zaangażował się w zaangażowanie swoich dzieci i kampanię turecką w Regionie Walońskim, ale celowo przygotował się do odwetu przeciwko Wenecji. Amíg a fegyverszünet tartott addig Lajos gyermekei eljegyzésével és a havasalföldi török hadjárattal foglalatoskodott, de közben tudatosan készült a Velence elleni visszavágásra. W sojuszu z Genuą W 1378 r. Louis zawarł sojusz z Republiką Genui. Dwie włoskie republiki od dawna sprzeciwiały się Levante, a Genua skorzystała z kolejnej okazji, by prześcignąć swojego rywala. Innym powodem był Cypr, który Genua również starała się uzyskać supremację, co było dość gniewne na tę sytuację. Flota cypryjska brała również udział w wojnie z Węgrami i Genueńczykami. Lajos 1378-ban szövetséget kötött a Genovai Köztársasággal. A két itáliai köztársaságnak a Levante kapcsán már amúgy is régóta ellentétei voltak, s Genova megragadta az újabb alkalmat, hogy fölülkerekedjen vetélytársán. További okot szolgáltatott Ciprus is, amely feletti fennhatóságot Genova is meg akarta szerezni, s ez eléggé elmérgesítette a helyzetet. A ciprusi flotta is bekapcsolódott a magyarok és a genovaiak elleni háborúba. Wkrótce do sojuszu dołączyli Marquardo di Randeck, patriarcha Akwilei i Werona, a zjednoczone wojska węgiersko-Genua-Padwa pod dowództwem Himfiego i Jánosa Horvattiego stłumiły wroga. W tej kampanii nie było otwartej konfrontacji, ponieważ oznaczało to dużo ryzyka, zamiast tego próbowali osłabić się nawzajem poprzez najazdy, oblężenia i najazdy. W czerwcu alianci maszerowali przed Mestre, bezpośrednio zagrażając Wenecji, a 26 czerwca 5000 żołnierzy węgierskich maszerowało w Padwie. Oddziały te wraz z żołnierzami Friuli obległy San Lorenzo, które zajęli po długiej bitwie. Wenecjanie próbowali podbić Trau, ale także bezskutecznie. A szövetséghez rövidesen Marquardo di Randeck aquileiai pátriárka, valamint Verona is csatlakozott és az egyesült magyar-genovai-páduai csapatok Himfi és Horváti János vezérletével visszaszorították az ellenséget. Ebben a hadjáratban nem vívtak nyílt összecsapást, minthogy elég nagy kockázatvállalást jelentett, ehelyett rajtaütésekkel, ostromokkal, portyázásokkal próbálták gyengíteni egymást. Júniusban a szövetségesek már Mestre előtt jártak, közvetlenül fenyegetve Velencét és június 26-án 5000 fős magyar sereg vonult be Páduába. Ezek a csapatok friuli katonákkal kiegészülve San Lorenzót ostromolták, amit hosszas harc után elfoglaltak. A velenceiek megpróbálták Trau elfoglalását, ugyancsak sikertelenül. Pomimo porażki Vittorio Pisani z Genuą w zeszłym miesiącu w pobliżu Istrii i schwytania żołnierzy Luciano Dorii 7 maja 1379 r. Flota genui wepchnęła Wenecjan do portu Pola, a przy wejściu do Zatoki Weneckiej również schwytała Chioggię W Bisagno pokonali księcia Milana Bernabò Viscontiego. Annak ellenére, hogy az előző hónapban Vittorio Pisani Isztria közelében legyőzte a genovaiakat, s Luciano Doria csapatait is kelepcébe csalták 1379. május 7-én, a genovai flotta beszorította a velenceieket Pola kikötőjébe, majd a Velencei-öböl bejáratánál a stratégiai fontosságú Chioggiát is elfoglalták, Bisagnónál pedig legyőzték Bernabò Visconti milánói herceget is. Niepokojąca Wenecja wysłała ambasadorów na Węgry, aby wynegocjować możliwy pokój. Król negocjował z nimi tylko przez dwóch biskupów i Karola Kisa, więc nie podjęto żadnej decyzji. A szorult helyzetben levő Velence követeket küldött Magyarországra, hogy a lehetséges békéről tárgyaljon. A király csak két püspök és Kis Károly útján tárgyalt velük, így döntés nem született. W wyniku kolejnych klęsk militarnych Wenecja zaleciła negocjacje, a nawet postarała się uhonorować króla Węgier. Ale pod presją Padwy i Genui Louis zażądał bardzo trudnych warunków pokoju: 100 000 sztuk złota rocznie w podatkach i kapitulacji Triestu, do czego oczywiście nie wpłynęła dawka Andrei Contarini. A sorozatos katonai vereségek hatására Velence tárgyalásokat ajánlott, sőt belement volna abba, hogy a magyar királynak tesz hűbéresküt. Viszont páduai és genovai nyomásra Lajos igen kemény békefeltételek teljesítését követelte: 100 000 arany évi adót és Trieszt átadását, amibe természetesen Andrea Contarini dózse nem ment bele. Podczas negocjacji flota została przywrócona, a blokada Genui złamana. Podczas gdy Genueńczycy walczyli na Adriatyku i na Cyprze, wybuchła bunt w Genui, powodując krytyczną sytuację na obu frontach. A tárgyalások alatt a flottát helyreállították és sikerült áttörniük a genovai blokádot. Mialatt a genovaiak az Adrián és Cipruson hadakoztak, Genovában lázadás tört ki, emiatt válságos helyzetbe került mindkét fronton. Ponadto Węgrom prawie udało się obrócić Mantuę przeciwko sobie, gdy przechodzące wojska węgierskie splądrowały terytoria księstwa. Lajos Gonzagai stanowczo oburzył króla węgierskiego, że nie rozkazał węgierskiemu przywódcy Jánosowi Maróti. Louis poprzysiągł to zrobić ściśle. A magyaroknak ráadásul kis híján sikerült maguk ellen fordítaniuk Mantuát, mert az átvonuló magyar csapatok fosztogatták a hercegség vidékeit. Gonzagai Lajos erősen neheztelt a magyar királyra, amiért a magyar vezért Maróti Jánost nem utasítja rendre. Lajos fogadkozott, hogy szigorúan megteszi. 27 czerwca 1381 r. Flota wenecka przeprowadziła kolejną dużą operację u wybrzeży Dalmacji. A velencei flotta 1381. június 27-én még egy nagyszabású akciót hajtott végre a dalmát partoknál. Wojna się skończyła Negocjacje rozpoczęły się na nowej podstawie od 1380 r., A 8 sierpnia 1381 r. Podpisano traktat pokojowy z Turynu z Wenecjanami. Zgodnie z tym zachowano niepodległość Padwy, a w Dalmacji rządy Węgier, które przetrwały do XVI wieku, stały się ostateczne i zagrożone były tylko przez Turków, którzy nabyli Bośnię w XV wieku. Imperium Osmańskie objęło kilka obszarów prowincji podczas wojny w latach 1521–26, a reszta była okupowana przez Chorwatów przez prawie pół wieku. 1380-tól új alapon kezdték a tárgyalásokat, s 1381. augusztus 8-án aláírták a torinói békét a velenceiekkel. Ennek értelmében Pádua önállósága megmaradt, Dalmáciában pedig véglegessé vált a magyar uralom, amely a 16. századig fennmaradt, és már csak a törökök fenyegették, akik a 15. században megszerezték Boszniát. A tartomány több területére az Oszmán Birodalom az 1521–26-os háborúban tette rá a kezét, a többit a következő majdnem fél évszázadban hódította el a horvátoktól. Konsekwencje Mimo klęski potęga Wenecji nie osłabła i pozostała dominująca w regionie aż do 1669 r. Od tego czasu bał się jednak nie Genui ani Węgier, ale człowieka, którego wezwał do pomocy w oblężeniu Treviso w 1373 r. - Turków osmańskich. Turcy już zaatakowali genuę i weneckie statki na morzach greckich w XIV wieku, ale po zajęciu wielu obszarów Bośni i Albanii Turcy mogli założyć porty na Morzu Adriatyckim, z których wyglądały Neapol, państwo papieskie i Wenecja. A vereség ellenére Velence hatalma nem gyengült meg, s 1669-ig meghatározó szerepű maradt a térségben. Tengeri hatalmát azonban ekkortól nem Genovától, vagy Magyarországtól kellett féltenie, hanem épp attól, akit 1373-ban segítségül hívott Treviso ostrománál – az oszmán-törököktől. A törökök a 14. században a görög tengereken már megtámadták a genovai és velencei hajókat, de Bosznia és Albánia több területének elfoglalása után a török már az Adria felé létesíthetett kikötőket, ahonnan Nápoly, a Pápai Állam és Velence felé tekintgetett. Przypisy Felhasznált irodalom Csorba Csaba: Árpád örökében, Magyar Könyvklub – Helikon Kiadó, Budapest, 1996 Kristó Gyula: Az Anjou-kor háborúi, Zrínyi Katonai Kiadó, 1988 Magyarország hadtörténete 1. kötet, Szerk.: Liptai Ervin, Zrínyi Katonai Kiadó, Budapest, 1984

Wojna wenecko-węgierska (1372–81) — Wojny wenecko-węgierskie Wojny węgiersko-tureckie — Chioggia część starego miasta z portem Chioggia część starego miasta z portem Czas jesień 1372 – 8 sierpnia 1381 Miejsce Republika Wenecka, region Padwa, północne Włochy, Morze Adriatyckie i Dalmacja Przyczyna Utrzymanie niezależności Padwy Wynik Zwycięstwo Węgier-Padwy-Genui, Pomimo zwycięstwa wojskowego utrzymanie status quo Strony konfliktu 25px Pádua 25px Królestwo Węgier 25px Rzeczpospolita Genui 25px Księstwo Austrii 25px Patriachat Aquilei 25px Werona 25px Republika Wenecka 25px Księstwo Mediolanu 25px Imperium Osmańskie 25px Królestwo Cypru Dowódcy Lackfi II. István palatyn Himfi Benedek Telegdi Tamás biskup Luciano Doria wódz † Andrea Contarini doża Vittorio Pisani admirał Carlo Zeno admirał Bernabo Visconti książę Mediolanu Zaangażowane jednostki {{{jednostki1}}} {{{jednostki2}}} 18px Wojny węgiersko-tureckie 20px 1366–67 ♦  1372–81 (velencei–magyar) ♦  1375–77 ♦  1391–96 ♦  1415–19 ♦  Al-Dunai háború ♦  1432 ♦  1437–41 ♦  Hosszú hadjárat ♦  1444–48 ♦  1454–56 ♦  1458–65 ♦  1471–76 (moldvai-török) ♦  1474–80 ♦  Otrantói expedíció ♦  1481–83 ♦  1491-95 ♦  1499–1504 ♦  1512–20