Leon X: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 87: | Linia 87: | ||
|tytuł = Papież | |tytuł = Papież | ||
|grafika = Cardinal Giovanni de' Medici.jpg | |grafika = Cardinal Giovanni de' Medici.jpg | ||
| + | |opis grafiki = | ||
|herb = Medici popes.svg | |herb = Medici popes.svg | ||
| + | |opis herbu = | ||
| + | |faksymile = | ||
| + | |opis faksymile = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
|dewiza - j. polski = | |dewiza - j. polski = | ||
| Linia 95: | Linia 99: | ||
|data śmierci = [[1 grudnia]] [[1521]] | |data śmierci = [[1 grudnia]] [[1521]] | ||
|miejsce śmierci = [[Rzym]] | |miejsce śmierci = [[Rzym]] | ||
| + | |przyczyna śmierci = | ||
| + | |miejsce spoczynku = | ||
|1. funkcja = Papież | |1. funkcja = Papież | ||
|1. funkcja - okres = 11 marca 1513 – 1 grudnia 1521 | |1. funkcja - okres = 11 marca 1513 – 1 grudnia 1521 | ||
| Linia 113: | Linia 119: | ||
|kościół tytularny = S. Maria in Domnica | |kościół tytularny = S. Maria in Domnica | ||
|data pontyfikatu = 11 marca 1513 | |data pontyfikatu = 11 marca 1513 | ||
| + | |grafika 2 = | ||
| + | |opis grafiki = | ||
|odznaczenia = | |odznaczenia = | ||
|commons = | |commons = | ||
Wersja z 11:55, 17 kwi 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Leon X (łac. Leo X, właśc. Giovanni di Lorenzo de' Medici; ur. 11 grudnia 1475 we Florencji, zm. 1 grudnia 1521 w Rzymie[1]) − papież w okresie od 11 marca 1513 roku do 1 grudnia 1521 roku[2]. Spis treściŻyciorysWczesne życieMłodszy syn władcy Florencji, Wawrzyńca Wspaniałego oraz Klarysy Orsini, pochodził z rodu Medyceuszy[3]. Był kuzynem Giulia de Mediciego[3]. Od najmłodszych lat był przygotowywany do służby w Kościele; kreowany kardynałem diakonem St. Maria in Domnica w wieku 13 lat, na konsystorzu 9 marca 1489 roku[3]. W tym samym roku podjął studia teologiczne i z zakresu prawa kanonicznego w Pizie[1]. W 1492 roku został oficjalnie przyjęty do Kolegium Kardynałów i brał udział w konklawe 1492[1][3].Od roku 1483 do roku 1513 był zarządcą około dziesięciu opactw m.in. Monte Casino w latach 1486-1504. Był także biskupem Pesaro w latach 1503-1504 i administratorem diecezji Amalfi w latach 1510-1513[3]. W latach 90. XV wieku, po wygnaniu z Florencji wiele podróżował po Europie i stykał się z wybitnymi osobistościami swojej epoki[2]. Po powrocie do Rzymu, został mianowany legatem w Bolonii (1511), a wkrótce potem, odzyskał także władzę we Florencji[1]. Wybór na papieżaKiedy zmarł Juliusz II, Jan Medyceusz miał 37 lat i należał do frakcji młodszych kardynałów[4]. Podczas konklawe 1513 był jednak na tyle chory, że trzeba go było zanieść[2]. Dzięki swoim nienagannym manierom, miał wielu przyjaciół, a nie miał wrogów[4]. Prawdopodobnie, to zapewniło mu elekcję bez symonii[1]. PontyfikatBył, podobnie jak jego poprzednik Juliusz II, przeciwnikiem Francji i skupiał swoje działania na sojuszach antyfrancuskich[2]. W 1513 roku przystąpił do Ligi z Malines, w skład której wchodził Maksymilian I Habsburg, Hiszpania i Anglia[1]. Francja wprawdzie wstrzymała poparcie dla soboru w Pizie, jednak gdy władzę objął Franciszek I Walezjusz, pokonał on wojska Ligi w bitwie pod Marignano i podbił Mediolan[1]. Leon postanowił się wówczas spotkać z królem francuskim w Bolonii i podpisać porozumienie. Wprawdzie Stolica Apostolska zobowiązała się oddać Parmę i Piacenzę, to papieżowi udało się zatrzymać Mediolan i przede wszystkim podpisać konkordat, który ostatecznie unieważnił Sankcję pragmatyczną z Bourges[1]. Nadawał on jednak królowi Francji możliwość powoływania wszystkich wyższych urzędów kościelnych[1]. Prowadził także drugą wojnę, w 1516 roku, w której chciał mianować księciem Urbino, swojego bratanka Wawrzyńca II – pomimo początkowego sukcesu, wojna zakończyła się fiaskiem politycznym i finansowym[1]. W tym samym roku miał miejsce zamach na życie papieża (miał zostać otruty), zorganizowany przez kardynała Alfonsa Petrucciego[2]. Jego współpracownikami byli kardynałowie: Bandinello Sauli[5] i Adriano Castello[6]. Petrucci został skazany na śmierć[2], natomiast Sauli i Castello zostali pozbawieni godności kardynalskich[5][6]. Podczas konklawe, w wyniku którego został wybrany, podpisał kapitulacje wyborcze, w ramach których zobowiązał się do kontynuowania soboru laterańskiego V[1]. Na kilku kolejnych sesjach, Leon przyjął m.in. potępienie schizmatycznego soboru pizańskiego, zatwierdzenie konkordatu z Francją i obalenie Sankcji pragmatycznej[1]. Na kolejnych sesjach podejmowano tematy związane z reformą Kościoła i likwidacją istniejących nadużyć[1]. Kiedy jednak przyszło do realizacji tych planów, okazało się, że nowe przepisy nie różnią się wiele od już obowiązujących[1]. Wkrótce potem sobór został zamknięty (16 marca 1517 roku), a Leon ogłosił nową krucjatę przeciwko Turkom i nałożył trzyletni podatek w celu sfinansowania tejże wyprawy[1]. Ponieważ Leon był człowiekiem rozrzutnym, a także był mecenasem sztuki, Państwo Kościelne miało nieustające kłopoty finansowe[1]. Aby opłacić wygodny tryb życia, odnowić Bazylikę św. Piotra i zdobyć fundusze na organizację krucjaty, papież był zmuszony pożyczać, zastawiać własne skarby, sprzedawać odpusty i urzędy kościelne[1]. Był ostatnim papieżem niemającym święceń kapłańskich w chwili wyboru. ŚmierćPapież zmarł na malarię 1 grudnia 1521 roku[1]. Jego grobowiec znajduje się w rzymskiej bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy. Zaraz po śmierci papieża Paolo Giovio stwierdził, że Leon został otruty[7]. Kilka osób zostało aresztowanych, ale zaraz później ich zwolniono, ze względu na brak dowodów[7]. Teoria ta jest jednak uznawana za bezpodstawną[7]. ReformacjaZa czasów Leona X doszło do brzemiennego w skutki wystąpienia reformatora Kościoła, Marcina Lutra[2]. W 1515 roku Leon X wznowił rozpisane na początku wieku przez Juliusza II odpusty, z których dochody przeznaczone były na budowę nowej Bazyliki świętego Piotra[1]. Odpusty te wzbudziły dyskusje – jako szczególnie kontrowersyjny odbierany był zwłaszcza fakt, że Albrecht Brandenburski, arcybiskup Magdeburga, arcybiskup Moguncji oraz biskup Halberstadt w jednej osobie, który kupił sobie te urzędy kościelne za pieniądze i musiał w tym celu zaciągnąć kredyt wysokości 29 000 guldenów reńskich w złocie, teraz dostał od Leona X dochody z kazań odpustowych w celu zwrócenia bankowi Fuggerów zaciągniętej pożyczki. Wzbudziło to reakcję Lutra, który ogłosił 95 tez w Wittenberdze[1]. W 1519 roku Luter zakwestionował magisterium papieża i wyłożył naukę reformacyjną. Leon X odpowiedział na to 15 czerwca 1520 bullą Exsurge Domine, w której zagroził Lutrowi ekskomuniką[2]. Ponieważ Luter publicznie spalił papieską bullę, został ekskomunikowany 3 stycznia 1521 roku[1]. W tym samym roku papież zmarł, prawdopodobnie nie zdając sobie sprawy z doniosłości reformacji i wpływu, jaki wywrze nauka Lutra na dzieje Kościoła[1]. Mecenat artystycznyBył on człowiekiem wykształconym, a także, podobnie jak jego poprzednicy, wielkim miłośnikiem sztuki[2]. Za jego pontyfikatu wciąż trwały prace przy dekoracji Kaplicy Sykstyńskiej. Zatrudniał artystów takich jak Michał Anioł, Rafael Santi czy Donato Bramante. Za jego czasów Rzym stał się centrum kultury, sztuki i architektonicznego postępu[4]. Według weneckiego ambasadora, w ciągu 10 lat pontyfikatu Leona, powstało ponad 10 000 nowych budynków[4]. Jako patron artystów dbał także o rozwój nauki i w 1513 roku odrestaurował uniwersytet rzymski[1]. Jednakże, za szeroki mecenat i rozrzutność, cenę poniósł skarbiec papieski, który Leon pozostawił po sobie praktycznie całkiem pusty[4]. Nominacje kardynalskieLeon X mianował 42 kardynałów na 8 konsystorzach[3]. KontrowersjeSzwajcarski historyk protestancki stwierdził, że Leon X był ateistą (Co się atoli uczucia religijnego dotyczy, to tego u Leona nie było zgoła ani śladu[8]). Niewiarę papieżowi przypisywał również skonfliktowany z papiestwem Wenecjanin Paolo Sarpi[9]. John Bale w satyrycznej pracy The pageant of Popes (1574 r.)[10] przypisał papieżowi Leonowi X słowa: „Wszystkie wieki mogą poświadczyć jak korzystna była dla nas ta bajka o Chrystusie.”[11]. Wypowiedź ta występuje jednak po raz pierwszy dopiero w tej książce i to bez żadnych odnośników i szczegółowych informacji, dlatego już w XVIII wieku uznano ją za nieautentyczną[12]. Elizabeth Knowles w książce What they didn't say: a book of misquotations (wyd. Oxford) zalicza cytat do przypisywanych fałszywie[10]. Badacz historii papiestwa, Ludwig von Pastor uznał tę wypowiedź za nieprawdziwą[11]. Philip Schaff stwierdził, że nie ma dowodów, by Leon kiedykolwiek wypowiedział takie słowa[4]. Leonowi X stawiano też zarzuty o charakterze obyczajowym. We współczesnych i późniejszych paszkwilach, często o polemicznym charakterze, pojawiają się zwłaszcza zarzuty o uprawianie sodomii, a w ogólnikowej formie zarzut niemoralnego życia podał także związany z Medyceuszami historyk Francesco Guicciardini[13]. Wiarygodność tych zarzutów jest różnie oceniana przez historyków. Za wiarygodne uznał je włoski biograf Leona X Cesare Falconi[13]. W sposób mniej lub bardziej zdecydowany odrzucili je natomiast Ferdinand Gregorovius i Ludwig von Pastor[11]. Ten ostatni zwrócił uwagę, że o rzekomej rozwiązłości Leona X milczą raporty dobrze zazwyczaj poinformowanych ambasadorów przy Stolicy Apostolskiej, a sam Guicciardini nie był członkiem dworu papieskiego, lecz pracownikiem administracji na prowincji[11]. Ponadto Pastor przytoczył także przeciwstawne opinie o moralności Leona X innych współczesnych temu papieżowi autorów, np. Matteo Herculano, bliski przyjaciel Leona X, po jego śmierci zapewniał, że wstrzemięźliwość seksualna była jedną z jego głównych cnót. O „zniesławiających” zarzutach o „niewłaściwą miłość” wobec niektórych ze swych szambelanów pisał także XVI-wieczny historyk Paolo Giovio, który jednak nie wypowiedział w sposób jednoznaczny swego stanowiska [14]. Angielski pisarz, Joseph McCabe, zinterpretował jego wypowiedź jako potwierdzającą te zarzuty[15]. Bez względu na to, ile jest prawdy w tych zarzutach, nie ulega wątpliwości, że w najbliższym otoczeniu Leona X byli duchowni otwarcie prowadzący niemoralny tryb życia, np. był on w bardzo bliskiej relacji przyjacielskiej z kardynałem Bernardo Bibbieną[16]. O nieuporządkowanym życiu osobistym Bibbieny świadczy zachowana korespondencja, a także obecność erotycznych malunków w łazience, jednocześnie brak jakichkolwiek dowodów, by spotykało się to z dezaprobatą Leona X[16]. OcenaLeonowi często zarzuca się nepotyzm, marnotrawstwo dóbr kościelnych i rozrzutność[2]. Jednak głównym zarzutem, jaki historycy kierują pod adresem Jana Medyceusza, jest bierność w kwestii reformy Kościoła, która doprowadziła do reformacji Lutra[1]. Ludwig von Pastor zarzuca papieżowi, którego ze względu na patronat sztuki, nazwał „prawdziwym dzieckiem renesansu”, że pozostawał głuchy na głosy domagające się reformy Kościoła, płynące z Niemiec[17]. Twierdził, że świeckość Leona była groźniejsza niż rozwiązłość Aleksandra VI[17]. Zarzut wygodnickiego stylu życia i marnowania pieniędzy, potwierdza także Ferdinand Gregorovius[7]. Krytykuje także jego makiawelizm i uważa, że jego cechy jako nigdy nie współgrały z cechami duchownego[7]. Pomimo, że Gregorovius określił Leona mianem podłego i nieznośnego papieża, wyraził także podziw dla jego umiejętności dyplomatycznych i cech jako włoskiego księcia[7]. Do negatywnych ocen przyłączył się także Philip Schaff, który stwierdził że papież był osobą przebiegłą, choć nie był niegodziwcem, za jakiego Schaff uznał Aleksandra VI[4]. Ważniejsze dokumenty dogmatyczne
Przypisy
Bibliografia
|
=problemy-w-cytuj | url=uri! | tytuł=txt! | autor= | nazwisko= | imię= | autor link= | autor2= | autor3= | autor4= | autor5= | imię2= | imię3= | imię4= | imię5= | nazwisko2= | nazwisko3= | nazwisko4= | nazwisko5= | autor link2= | autor link3= | autor link4= | autor link5= | data= | rok= | miesiąc= | data dostępu= | praca= | opublikowany= | oznaczenie= | strony= | język= | archiwum=uri? | zarchiwizowano= | id= | cytat= | odn=
}}k{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=5|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}goły link w tytule
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Strony z zepsutymi przypisami
- Strony zawierające wywołania szablonów z parametrami o takich samych nazwach
- 1pp
- Szablon cytuj do sprawdzenia
- Szablon cytuj stronę – kursywa w tytule
- Szablon cytuj stronę – autorzy do sprawdzenia
- Szablon cytuj stronę – goły link w tytule
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Błędna wartość parametru państwo
- Papieże
- Medyceusze
- Urodzeni w 1475
- Zmarli w 1521
- Ludzie urodzeni we Florencji
- Importowane
