Tuta von Formbach

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku niemieckim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku niemieckim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Suben (Tuta von Formbach).jpg Epitaph der Tuta von Formbach in der Lambertuskirche von Suben aus der ersten Hälfte des 15. Jahrhunderts Tuta von Formbach (*1037 [1]; † ok.1100), niemiecka szlachcianka, prawdopodobna królowa Węgier, jako żona Beli I. Założycielka klasztoru w Suben. Tuta von Formbach (* 1037; † um 1100) war die Gründerin des Klosters Suben und möglicherweise die zweite Gemahlin König Bélas I. von Ungarn. Życiorys Tuta była córką hrabiego Heinricha I (Hesso) von Formbacha († około 1030 lub 1046 [2]) i jego żony Himildrud. Po przedwczesnej śmierci jej jedynego brata Herimanna († 1030) przybył dobytek wokół Suben, w tym Zamek Suben i te w Pramtal an Tuta. Jej siostra Himiltrudis otrzymała głównie towary na zachód od gospody. Siostry otrzymały opłatę za przeniesienie w Schärding w równych częściach. Tuta war die Tochter von Graf Heinrich I. (Hesso) von Formbach († um 1030 oder 1046) und dessen Gattin Himildrud. Nach dem frühen Tod ihres einzigen Bruders Herimann († 1030) kamen die Besitzungen um Suben, einschließlich der Burg Suben, und die im Pramtal an Tuta. Ihre Schwester Himiltrudis erhielt vor allem Güter westlich des Inns. Den einträglichen Überfuhrzoll bei Schärding erhielten die Schwestern zu gleichen Teilen. W zamku w Suben, w którym znajdował się także kościół św. Lamberta, Tuta założył kolegium świeckie (clerici communiter viventes) w połowie XI wieku, choć z historycznego punktu widzenia nie jest to tak łatwe do zrozumienia [3]. Podczas sporu o inwestyturę (1076–1122) doszło do konfliktów zbrojnych między królem Henrykiem IV a papieżem Grzegorzem VII, w których hrabiowie z Formbach, biskup Altmann z Pasawy i książę Bawarii byli po stronie papieża. W rezultacie Henryk IV zajął Pasawę w 1078 r. i wypędził biskupa, a także zdewastował majątki Formbach w Griesbach, Formbach, Neuburg i prawdopodobnie także Suben. W tym czasie Tuta prawdopodobnie uciekła na Węgry ze swoim kuzynem Grafem Eckbertem I i stamtąd wróciła w 1084 roku. Możliwe, że w tym czasie wspólnota kapłańska została założona w Suben zamiast zamku. (Jej siostra Himiltrud zrobiła to samo z zamkiem Formbach.) Klasztor w Suben został prawdopodobnie założony przez jej prawnuka, biskupa Altmanna von Trienta, w 1126/1142. [4] Według dokumentu arcybiskupa Salzburga Eberharda I z 1153 r .: „Tridentinus episcopus Altmannus Subenensem ecclesiam a quondam Regina Tuta nomine ... primo fundatum restaravit”. In der Burg Suben, die auch eine St. Lamberts-Kirche enthielt, richtete Tuta in der Mitte des 11. Jahrhunderts ein weltliches Kollegiatstift (clerici communiter viventes) ein, wobei dies historisch aber nicht so einfach nachzuvollziehen ist. Während des Investiturstreites (1076–1122) kam es zu kriegerischen Auseinandersetzungen zwischen König Heinrich IV. und Papst Gregor VII., in der die Grafen von Formbach, der Bischof Altmann von Passau und Herzog Welf von Bayern auf Seiten des Papstes standen. Dies hatte zur Folge, dass Heinrich IV. 1078 Passau besetzte und den Bischof vertrieb und auch die formbachschen Besitzungen Griesbach, Formbach, Neuburg und vermutlich auch Suben verwüstete. Tuta floh damals vermutlich mit ihrem Vetter Graf Eckbert I. nach Ungarn und kehrte von dort 1084 wieder zurück. Es könnte sein, dass zu dieser Zeit anstelle der Burg die Priestergemeinschaft in Suben gegründet wurde. (Ihre Schwester Himiltrud vollzog ein Gleiches mit der Burg Formbach.) Das Kloster in Suben wurde vermutlich von ihrem Urenkel, Bischof Altmann von Trient, 1126/1142 neu gegründet. Dazu heißt es in einer Urkunde des Salzburger Erzbischof Eberhard I. von 1153: „Tridentinus episcopus Altmannus Subenensem ecclesiam a quondam Regina Tuta nomine … primo fundatum restaravit“. Po śmierci Rychezy polskiej († 1058) Tuta 1059 mogła być drugą żoną węgierskiego króla Beli I. Nie wiadomo, jak Tuta dostał się na węgierski dwór królewski. Później poślubiła Engelbrechta III, hrabiego w dolinie Puster i hrabiego Palatyn w Karyntii. Kiedy dokładnie zmarł Tuta, nie wiadomo. Napis na jej gotyckiej płycie grobowej, który prawdopodobnie został nabyty pod dowództwem Matthäusa Meermosera, zawiera informacje MCXXXVI Kls May; nie może to jednak być prawdą, ponieważ Tuta nadal używała swojego syna Kolomana jako głowy klasztoru w Suben w 1095 r. Cały napis na płycie grobowej brzmi: „Hye leyt die hochgeporen chünichleychis geschlechtes czu ungern genant Tuta stifterin decz gegenwertigen gotshaus hie czu Suben gestorben MCXXXVI KIs May“. Nach dem Tode Richenza von Polens († 1058) wurde Tuta 1059 möglicherweise die zweite Gemahlin des ungarischen Königs Béla I. Wie Tuta an den ungarischen Königshof gelangt ist, ist nicht bekannt. Später heiratete sie Engelbrecht III., Graf im Pustertal und Pfalzgraf in Kärnten. Wann Tuta genau verstorben ist, ist nicht bekannt. Die Inschrift auf ihrer gotischen Grabplatte, die vermutlich unter Propst Matthäus Meermoser angeschafft wurde, enthält die Angabe MCXXXVI Kls May; dies kann aber nicht stimmen, da Tuta noch 1095 ihren Sohn Koloman als Vorsteher des Klosters in Suben einsetzte. Die ganze Umschrift auf der Grabplatte lautet: „Hye leyt die hochgeporen chünichleychis geschlechtes czu ungern genant Tuta stifterin decz gegenwertigen gotshaus hie czu Suben gestorben MCXXXVI KIs May“ Potomkowie Z małżeństwa z Belą I (niepewny): Lambert († 1095), książę na południu Węgier Adelheid (* około 1065; † 1122), 1.mąż: Friedrich II. Domvogt von Regensburg († 1080/96), 2.mąż: Udalschalk I. Graf im Lurngau (* około 1050; † 1115) (Innym zdaniem, Adelheid jest córką Sophia von Węgry.) Z małżeństwa z Engelbrechtem III.: Koloman, duchowny Adelheid († około 1125) 1.mąz: księciem Fryderyk I z Ratyzbony, 2.mąż: Udalschalk, Graf im Lurngau (Górna Karyntia) († około 1124) Literatura Franz Engl: Das ehemalige Augustiner Chorherrnstuft Suben am Inn. In: Land Oberösterreich (Hrsg.), 900 Jahre Stift Reichersberg. Augustiner Chorherren zwischen Passau und Salzburg. Ausstellung des Landes Oberösterreich, 26. April bis 18. Oktober 1984 im Stift Reichersberg am Inn (S. 67–79). Linz, 1984. Wilhelm Wegener (Hrsg.): Genealogische Tafeln zur mitteleuropäischen Geschichte. Heinz Reise Verlag, Göttingen: 1962–1969, S. 97. Przypisy

Tuta von Formbach Urodziny 1037 Śmierć 1100 Zawód, zajęcie Założyciel klasztoru Suben Królowa Węgier, jako 2. żona króla Węgier Beli I