@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-[[Kategoria:2]]
+#PATRZ [[Стефан Урош I]]
-{{Uwaga polska|
-|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Urosz_I
-|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stefan_Urosz_I&action=history
-|nota    = polski
-}}
-{|
+[[Kategoria:Przekierowane]]
-|
-|}
-{|
- |-style="vertical-align:top;"
- |
-'''Stefan Urosz I''' zwany '''Wielkim''' ([[język serbski|serb.]]: Стефан Урош I, ''Stefan Uroš I''; ur. przed 1229, zm.  1 maja 1277 lub 1280) – król [[Serbia Nemaniczów|serbski]] w latach 1243–1276, najmłodszy syn [[Stefan Pierwszy Koronowany|Stefana Pierwszego Koronowanego]], święty [[Serbski Kościół Prawosławny|Serbskiego Kościoła Prawosławnego]].
-Stefan Urosz I objął władzę nad Serbią w 1243 roku w wyniku buntu możnych, którzy wynieśli go na tron po obaleniu poprzedniego króla [[Stefan Władysław|Stefana Władysława]]. Jego długie panowanie stało się okresem gospodarczego rozwoju kraju. Przyczyniło się do tego sprowadzenie przez Urosza z [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] górników saskich i ponownie uruchomienie nieczynnych od V wieku kopalń srebra i ołowiu. Stabilizacja wewnętrzna kraju za jego panowania doprowadziła ponadto do rozwoju stosunków handlowych szczególnie z sąsiednim [[Dubrownik]]iem. W latach 1253–1254 i 1265–1268 doszło do wojen z Dubrownikiem zakończonych zwycięstwem Serbii. W 1268 roku Stefan Urosz I podjął nieudaną wyprawę przeciw Węgrom, podczas której został wzięty do niewoli i zmuszony do zapłacenia okupu za wypuszczenie na wolność. Umiejętne wykorzystywanie waśni między możnymi rodami doprowadziło Urosza do przyłączenia do Serbii zachodniego [[Zahumle|Zahumla]] i do stopniowego osłabienia pozycji książąt z bocznych gałęzi dynastii Nemaniczów. Centralizacyjna polityka króla doprowadziła w 1276 roku do buntu jego syna [[Stefan Dragutin|Stefana Dragutina]]. Stefan Urosz I został rozbity przez połączone siły rebeliantów i Węgrów w bitwie pod [[Gacko|Gackiem]]. Pokonany, abdykował i wstąpił do wzniesionego przez siebie monasteru [[Sopoćani]], gdzie wkrótce zmarł.
-== Przed wstąpieniem na tron ==
-Stefan Urosz I był najmłodszym synem Stefana Pierwszego Koronowanego, który urodził mu się z drugiego małżeństwa – z nieznaną z imienia żoną<ref>Tak {{Cytuj książkę|nazwisko=Стевановић|imię=М.|tytuł=Краљ Милутин|język=sr|strony=223}}</ref> – lub z trzeciego – z Anną Dandolo, poślubioną w 1216 roku<ref>Tak {{cytuj książkę|tytuł=Medieval Lands |nazwisko=Cawley |imię=Ch.|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/SERBIA.htm#_Toc233765126|język=en|data dostępu =2010-12-23}}</ref>. Za panowania Stefana Pierwszego Koronowanego Serbia była państwem niezależnym, jednak władający po nim synowie nie potrafili utrzymać tego stanu – najpierw [[Stefan Radosław]] popadł w zależność od despoty Epiru [[Teodor Angelos Dukas Komnen|Teodora Angelosa]], a potem jego następca [[Stefan Władysław]] od cara bułgarskiego [[Iwan Asen II|Iwana Asena II]]. Car zmarł w 1241 roku, a w roku następnym miał miejsce najazd [[Tatarzy|tatarski]] na [[Bułgaria|Bułgarię]]. Potęga bułgarska załamała się. W 1243 roku możnowładcy serbscy obalili Władysława i osadzili na tronie najmłodszego z braci, Stefana Urosza. Ten po krótkiej walce pogodził się z Władysławem i oddał mu [[Królestwo Zety|Zetę]] i [[Trawunia|Trebinię]], odebrane, niezależnie władającemu nimi, synowi Wukana Nemanicza, [[Jerzy Nemanicz|Jerzemu]]<ref name="Was112">{{cytuj książkę|tytuł= Historia Jugosławii |strony=112|nazwisko r= Wasilewski|imię r= T.|autor r link= Tadeusz Wasilewski}}, {{Cytuj książkę|nazwisko r=Wasilewski|imię r=T.|tytuł=Historia Słowian|strony=99}}</ref>.
-== Rozwój gospodarczy ==
-=== Górnictwo ===
-Panowanie Stefana Urosza I przyniosło wyraźne ożywienie gospodarcze, stając się początkiem niezwykle szybkiego rozwoju ekonomicznego Serbii w następnym stuleciu. Stefan Urosz I sprowadził do Serbii z [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] uciekających przed Tatarami górników [[Sasi|saskich]], którzy wznowili eksploatację porzuconych w okresie wędrówki ludów kopalń rud srebra i ołowiu. Sasi założyli w pobliżu kopalń własne gminy miejskie, które królowie serbscy obdarzyli [[samorząd]]em działającym na podstawie saskiego prawa górniczego. Władca z tytułu [[Regalia (gospodarka)|praw regalnych]] pobierał od 8 do 10 procent wydobytego kruszcu. Do dochodów królewskich należały także regalia [[mennica|mennicze]] – z wybijanej w dużej liczbie monety srebrnej<ref name="Was113">{{cytuj książkę|tytuł= Historia Jugosławii|strony=113|nazwisko r= Wasilewski|imię r= T.|autor r link= Tadeusz Wasilewski}}, {{Cytuj książkę|nazwisko r=Wasilewski|imię r=T.|tytuł=Historia Słowian|strony=108-109}}</ref><ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Podhorodecki |imię=L. |autor link=Leszek Podhorodecki |tytuł=Jugosławia. Zarys dziejów |strony=77}}</ref>.
-Pierwsze wzmianki o Sasach w Serbii pojawiają się w dokumentach z 1254 roku. Pierwsza ich gmina powstała w leżącym na zachodzie Serbii Brskowie nad [[Tara (rzeka w Czarnogórze)|Tarą]]. Przewodzili jej [[Kniaź|knez]] Prebeger (niem. ''Frajberger'') i [[kapelan]] Konrad. Prowadzili w niej działalność niemieccy [[dominikanie]]<ref name="Pod77">{{Cytuj książkę|nazwisko=Podhorodecki |imię=L. |autor link=Leszek Podhorodecki |tytuł=Jugosławia. Zarys dziejów |strony=77–78}}</ref><ref name="Was122">{{cytuj książkę|tytuł= Historia Jugosławii|strony=122|nazwisko r= Wasilewski|imię r= T.|autor r link= Tadeusz Wasilewski}}</ref>. Brskowo było najbogatszą w II połowie XIII wieku kopalnią srebra w Serbii. W niedługim czasie powstała przy niej również mennica. W ślad za Brskowem powstały kolejne kopalnie w Rudniku, w regionie [[Kopaonik]]u i w przyszłości najbogatsza serbska kopalnia [[Novo Brdo]]. Wydobywano w nich srebro, złoto, [[ołów]], [[miedź]] i [[żelazo]]<ref name="Fin199">{{Cytuj książkę|nazwisko=Fine|imię =J.|tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=199 |język=en}}</ref>.
-=== Handel i finanse ===
-[[Plik:Coin of Stefan Uroš I.jpg|thumb|200px|Moneta Stefana Urosza I]]
-Długie panowanie Stefana Urosza I przyczyniło się też do ożywienia handlu, prowadzonego przede wszystkim przez kupców [[Dubrownik|dubrownickich]] i [[kotor]]skich, oraz do rozwoju targów i osad wczesnomiejskich, do których napływali przybysze z [[Dalmacja|Dalmacji]], a nawet z [[Włochy|Italii]]. 1 sierpnia 1243 roku Stefan Urosz I wydał przywilej potwierdzający Dubrowniczanom prawa handlowe i ulgi celne<ref name="Was112"/>. Głównym zagrożeniem dla handlu było rozbójnictwo<ref>Jedno z poselstw bizantyńskich wysłanych do Stefana Urosza I relacjonowało, że pewnego ranka spostrzegło, że w nocy skradziono mu wszystkie konie. Za {{Cytuj książkę|nazwisko=Rapacka|imię=J.|tytuł=Rzeczpospolita Dubrownicka|strony=43}}</ref>, którym trudnili się zarówno górscy pasterze, jak i ludzie szlachetnego rodu. Interesy kupców zabezpieczone były umowami handlowymi, w których król zobowiązywał się do pokrywania strat materialnych poniesionych z ręki rozbójników<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Rapacka|imię=J.|tytuł=Rzeczpospolita Dubrownicka|strony=43}}</ref>.
-Osady kupieckie powstawały głównie przy kopalniach i na skrzyżowaniu szlaków handlowych. Kupcy podlegali własnym prawom. Spory z Serbami były rozstrzygane przez trybunały mieszane złożone w równej części z Serbów i kolonistów. Kolonie uzyskiwały również przywilej wyznawania religii katolickiej, nie mogły jednak nawracać na nią Serbów<ref name="Fin200"/>.
-Kupcy dalmatyńscy zarządzali kopalniami, a kupcy z Kotoru prowadzili działalność finansową przy dworze królewskim. Często kupowali też prawo do ściągania podatków i ceł. Król sprzedawał spodziewany roczny dochód, gwarantując jego uzyskanie, a nabywca prawa do daniny starał się osiągnąć zysk kosztem zobowiązanych do zapłacenia podatku. Zyski czerpane z górnictwa i handlu wzmocniły pozycję ekonomiczną władców serbskich. Dały im środki na zaciąg wojsk najemnych, uniezależniając od możnowładztwa, choć nie jest pewne, czy politykę korzystania z żołnierza najemnego rozpoczął już Stefan Urosz I<ref name="Fin200"/>.
-== Polityka zagraniczna ==
-=== Wojny z Dubrownikiem ===
-Osłabienie południowych i wschodnich sąsiadów Serbii sprawiło, że Stefan Urosz I mógł się skoncentrować w polityce zagranicznej na podporządkowaniu zachodniego Zahumla i obronie Serbii przed Węgrami<ref name="Fin200">{{Cytuj książkę |nazwisko=Fine|imię =J.|tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=200}}</ref>.
-W 1252 roku przeciw królowi serbskiemu wystąpił Dubrownik. Tło konfliktu stanowiło żądanie praw zwierzchnich nad ludnością katolicką Serbii, o które arcybiskup Dubrownika toczył spór z biskupem [[Bar (Czarnogóra)|Baru]]<ref name="Was112"/>. Spór został przedłożony pod osąd papieża. Urosz i były król [[Stefan Władysław|Władysław]] wspierali Bar. „Król” Zety Jerzy z kolei uznał zwierzchnictwo Dubrownika nad podległym mu [[Ulcinj]]em<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Ćirković|imię =S.|tytuł=The Serbs|strony=48}}</ref>. Późniejsza kronika Dubrownika, bynajmniej nienastawiona wrogo względem Urosza, podaje, że to król serbski wywołał konflikt, pragnąc zdobyć Dubrownik lub przynajmniej osłabić wpływy ekonomiczne [[Republika Wenecka|Wenecji]] w Serbii. Wojska raguskie zgromadzone nad granicą z Serbią wycofały się przed Serbami poza mury miasta<ref name="Fin201">{{Cytuj książkę|nazwisko=Fine|imię =J. |tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=201}}</ref>. Wojna z 1252 roku zakończyła się układami. Jednak już w 1253 roku Dubrowniczanie zawarli sojusz z carem [[Michał I Asen|Michałem Asenem I]] mający na celu detronizację obydwu synów Stefana Nemanicza – Stefana Urosza I i Władysława<ref name="Was112"/>. W wojnie wziął też udział Radosław humski. Nawiązał on ścisłe stosunki z Dubrownikiem na południu, a w 1254 roku złożył hołd lenny królowi Węgier, prawdopodobnie po to, by uzyskać pomoc w projektowanej wojnie<ref>Nie jest jasne, czy udział Radosława w wojnie przeciw Serbii miał charakter ofensywny, czy defensywny. Część uczonych sądzi, że zachodnie Zahumle zostało podporządkowane Węgrom podczas ich kampanii przeciw Bośni w 1253 roku, a Radosław został zmuszony do uznania swej zależności. Za {{Cytuj książkę |nazwisko=Fine|imię =J.|tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=200}}</ref>. Przebieg działań wojennych jest słabo znany. Bułgarzy prawdopodobnie wycofali się po przeprowadzeniu rajdu sięgającego rzeki [[Lim]] i spustoszeniu Bijelogo Polja. Urosz zawarł z nimi jesienią 1254 roku separatystyczny pokój, który przywracał stan sprzed wojny<ref name="Fin201"/>. W tym samym 1254 roku Stefan Urosz I zmusił Dubrownik do zawarcia pokoju i zapłacenia odszkodowania wojennego. Ponadto Dubrownik za prawo prowadzenia handlu musiał odtąd płacić królowi serbskiemu 2 tysiące złotych monet, tzw. ''perperów''. W następnym roku Stefan Urosz I wymógł na biskupie dubrownickim zrzeczenie się pretensji do zwierzchnictwa nad katolikami serbskimi<ref name="Was112"/>.
-[[Plik:ByzantineEmpire1265.svg|thumb|350px|Serbia około 1265 roku]]
-Kolejna wojna z Dubrownikiem wybuchła w 1265 roku, Urosz I oskarżył Dubrowniczan o zajęcie serbskich terytoriów przybrzeżnych, o przyznawanie azylu serbskim dezerterom i utrzymywanie związków z Wenecją<ref name="Caw">{{cytuj książkę|tytuł=Medieval Lands |nazwisko=Cawley |imię=Ch.|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/SERBIA.htm#_Toc233765126}}</ref>, wymierzonych w przymierze Serbii z [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]] związanym z wrogą Wenecji Genuą. Późniejsze kroniki raguskie oskarżały i tym razem odpowiedzialnością za konflikt króla serbskiego. W trakcie trwania wojny żona Urosza, Helena, przeciwna polityce męża, nawiązała w sekrecie kontakt z miastem, obiecując donieść o planowanych posunięciach króla<ref name="Fin202">{{Cytuj książkę|nazwisko=Fine|imię =J.|tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=202}}</ref>. Pokój zawarty w 1268 roku potwierdzał warunki wcześniejszego traktatu<ref name="Caw"/><ref>Zdaniem J. Fine'a Dubrownik dopiero w 1268 roku został zobowiązany do płacenia rocznego trybutu w wysokości 2000 perperów na dzień świętego Demetriusza, w zamian za co otrzymał zwolnienie od cła w handlu</ref>.
-Serbia i Dubrownik przeżyły jeszcze jeden krótki konflikt w 1275 roku. Wybuchł on na tle sporu Kotoru z Dubrownikiem. Ponieważ Kotor znajdował się w granicach Serbii i, pomimo że rządził się własnymi prawami, uznawał zwierzchnictwo króla serbskiego, Stefan Urosz I wysłał mu pomoc. Konflikt został szybko rozwiązany i nie miał dalszych następstw<ref name="Fin203">{{Cytuj książkę|nazwisko=Fine|imię =J.|tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=203}}</ref><ref>K. Stepan uważa tę wojnę za kolejną nieudaną próbę podporządkowania Dubrownika Serbii (''Słownik władców świata'', s. 536)</ref>.
-=== Stosunki z Węgrami ===
-Pomimo napięć pomiędzy Węgrami a Serbią do przełomu 1267 i 1268 nie było pomiędzy obydwoma państwami konfliktu. Mimo że Radosław uznał w czasie wojny z Serbią zwierzchnictwo węgierskie, nie ma żadnych dowodów na udział Węgier w tym konflikcie<ref name="Fin203" />. W 1260 serbski oddział wspierał króla węgierskiego [[Bela IV|Belę IV]] w walce z władcą czeskim, a cztery lata później Stefan Urosz I uczestniczył w uroczystościach ślubnych młodszego z królewiczów węgierskich – Beli<ref name="Ćir96">{{cytuj książkę |nazwisko=Ћирковић |imię=С. |tytuł=Срби у средњем веку |strony=96}}</ref>. Granica pomiędzy Węgrami a Serbią przebiegała w tym czasie prawdopodobnie na północ od [[Morawa Zachodnia|Zachodniej Morawy]] w pobliżu Ravna ([[Ćuprija]])<ref name="Fin203" />.
-Pod koniec 1267 lub na początku 1268<ref>Tak S. Ćirković (''Срби у средњем веку'', s. 96), J. Fine podaje tylko 1268 (''The Late Medieval Balkans'', s. 203).</ref> Stefan Urosz I zaatakował węgierski banat Maczwy. Przyczyny najazdu nie są znane. Celem wyprawy mogło być przesunięcie granicy na północ lub zwykły rabunek. Wojska serbskie spustoszyły Maczwę<ref name="Fin203" /> i możliwe, że zajęły jej część. Ostatecznie jednak, wiosną 1268 zostały pokonane przez bana Belę Rościsławowicza wspieranego przez posiłki przysłane przez jego dziada, króla Belę IV. Stefan Urosz I – razem ze swoim zięciem i dostojnikami – został wzięty do niewoli. Musiał zapłacić okup za swoje uwolnienie i zwrócić to, co być może zajął<ref name="Ćir96" />. Według części badaczy gwarancją pokoju między obydwoma państwami było zawarcie małżeństwa przez najstarszego syna Stefana Urosza I – [[Stefan Dragutin|Dragutina]], z wnuczką króla węgierskiego, [[Katarzyna węgierska (królowa serbska)|Katarzyną]]. Inni natomiast uważają, że do ślubu doszło jeszcze przed 1268<ref name="Fin203" />. Zdaniem niektórych historyków Urosz został ponadto zmuszony do dopuszczenia swego syna do udziału w rządach<ref>{{cytuj książkę |nazwisko=Hertmanowicz-Brzoza |imię=M. |autor link= |nazwisko2= Stepan |imię2= K. | tytuł= Słownik władców świata |strony=536 |rozdział=Stefan Urosz I |nazwisko r= Stepan |imię r= K.}}</ref> lub uznania zwierzchnictwa króla węgierskiego<ref name="Ćir96" />.
-=== Polityka wschodnia Urosza ===
-Na panowanie Stefana Urosza I przypada okres wzrostu potęgi [[Cesarstwo Nicejskie|Cesarstwa Nicejskiego]]. W 1246 roku [[Jan III Dukas Watatzes|Jan III Watzatzes]] zdobył na Bułgarach [[Tracja|Trację]] i [[Macedonia (kraina historyczna)|Macedonię]] aż po [[Wardar]], w grudniu tego roku zdobył [[Saloniki|Tesalonikę]]. W wyniku kolejnej wojny w 1252 roku opanował Macedonię zachodnią i [[Albania|albańską]] Kroję<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Ostrogorski|imię =G.|tytuł=Dzieje Bizancjum|strony=350-351}}</ref>. Rosnąca potęga Greków skłoniła do działania [[Manfred (król Sycylii)|Manfreda]], [[Królestwo Sycylii|króla Sycylii]], który w ciągu 1258 roku zmontował przymierze, w którego skład weszły: [[Despotat Epiru|Epir]] i [[Księstwo Achai]]<ref name="Ost356">{{Cytuj książkę|nazwisko=Ostrogorski|imię =G.|tytuł=Dzieje Bizancjum|strony=356}}</ref>. Serbia nie była w tym czasie w stanie przedsięwziąć poważniejszych kroków przeciw Cesarstwu<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Ostrogorski|imię =G.|tytuł=Dzieje Bizancjum|strony=358}}</ref>. Urosz poparł jednak sprzymierzeńców, zajmując w 1258 roku nicejskie: [[Skopje]], [[Prilep]] i [[Kiczewo]]<ref name="Ost356"/>. W 1259 roku sprzymierzone wojska sycylijsko-epirocko-achajskie zostały rozbite w [[Bitwa pod Pelagonią|bitwie pod Pelagonią]]. W 1261 roku cesarz [[Michał VIII Paleolog]] wkroczył do [[Konstantynopol]]a, likwidując tym samym [[Cesarstwo Łacińskie]] i przywracając istnienie [[Cesarstwo Bizantyńskie|Cesarstwa Bizantyńskiego]]<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Ostrogorski|imię =G.|tytuł=Dzieje Bizancjum|strony=356-357}}</ref>.
-W następnych latach Urosz przechodzi na stronę bizantyńską. Kroniki Dubrownika podają jako jedną z przyczyn wojny w 1265 roku fakt, że Dubrownik utrzymywał stosunki z Wenecją, która była wrogiem sprzymierzeńca Serbii Bizancjum<ref name="Fin202"/>. W 1268 roku na dwór serbski przybył dyplomata bizantyński, aby prowadzić negocjacje w sprawie ślubu młodszego syna Stefana Urosza I z córką cesarza Anną. Ślub ostatecznie nie doszedł do skutku z powodu sprzeciwu serbskiej opozycji<ref name="Fin204"/>.
-Sytuacja po raz kolejny zmieniła się wraz z opanowaniem tronu sycylijskiego przez [[Karol I Andegaweński|Karola Andegaweńskiego]], który podjął plany restauracji zlikwidowanego przez Michała VIII Cesarstwa Łacińskiego. Karol rozpoczął zabiegi dyplomatyczne mające na celu zmontowanie koalicji antybizantyńskiej<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Ostrogorski|imię =G.|tytuł=Dzieje Bizancjum|strony=361}}</ref>. W 1273 lub nawet w 1272 Urosz przystąpił do obozu antybizantyńskiego<ref name="Fin185">{{Cytuj książkę|nazwisko=Fine|imię =J. |tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=185}}</ref>. Skłaniała go do tego żona Helena, Francuzka (być może córka ekscesarza łacińskiego [[Baldwin II de Courtenay|Baldwin II]]), jak i racja stanu – po sojuszu z Karolem Urosz mógł się spodziewać powiększenia swych posiadłości kosztem Bizancjum<ref name=autonazwa1>{{Cytuj książkę|nazwisko=Runciman|imię =S.|tytuł=Nieszpory sycylijskie|strony=149}}</ref>. Wraz z nim wśród sprzymierzeńców króla Sycylii znaleźli się: książę Achai i [[Księstwo Aten|Aten]], car [[Drugie państwo bułgarskie|bułgarski]] oraz książę [[Średniowieczna Tesalia|Tesalii]] [[Jan I Angelos]], którego córka została wydana za młodszego syna Stefana Urosza I<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Runciman|imię =S.|tytuł=Nieszpory sycylijskie|strony=150}}</ref>.
-== Centralizacja państwa i upadek ==
-[[Plik:Sopocani monastery16.jpg|thumb|240px|Monaster Sopoćani wzniesiony przez Stefana Urosza I]]
-Dążąc do scentralizowania swej władzy, Stefan Urosz I tłumił separatyzmy regionalne. Usunął ze swego tytułu królewskiego odniesienia do [[Zahumle|Zahumlja]], [[Trawunia|Trebinja]] i [[Królestwo Zety|Duklji]] i tytułował się „królem wszystkich ziem serbskich i wybrzeża”<ref name="Fin203"/>. Szczupłość źródeł nie pozwala na prześledzenie procesu stopniowego podporządkowywania Serbii zachodniego Zahumla. Dużą niezależnością przypuszczalnie cieszyło się tam miejscowe możnowładztwo, uwikłane w liczne wzajemne waśnie i konflikty. Urosz prawdopodobnie umiejętnie to wyzyskał, wykorzystując jednych możnowładców przeciw drugim i przeciw księciu Radosławowi. Przyjmując hołdy możnych, szukających związków z silną Serbią dla realizacji własnych lokalnych celów, doprowadził stopniowo do zmarginalizowania znaczenia potomków Mirosława i sprowadził ich do roli mało znaczących możnowładców, uznających panowanie serbskich władców<ref name="Fin202"/>. W Zecie za jego panowania nastąpił stopniowy upadek znaczenia potomków Wukana. O najstarszym „królu” Jerzym<ref>Królem został nazwany w 1240 roku przez biskupa Ulcinja</ref> za panowania Stefana Urosza I źródła milczą. O młodszym Stefanie wiadomo jedynie, że wzniósł monaster w Moračy. Trzeci, Dimitri, noszący pośledni tytuł żupana, wstąpił do klasztoru<ref name="Fin203"/>.
-Przez cały okres swego panowania Stefan Urosz I utrzymywał bliskie stosunki z Kościołem, choć i tu zaznaczyła się jego tendencja do centralizacji władzy. W 1263 roku wyznaczył na arcybiskupa Serbii swego brata [[Sawa II (arcybiskup serbski)|Sawę]], wcześniej biskupa [[Ston]]u. Po jego śmierci mianował arcybiskupem mnicha [[Athos|atońskiego]] Joanikije, ucznia Sawy II, który przed swym wyniesieniem był opatem w Studenicy. Związki Joanikija z Uroszem były tak silne, że arcybiskup zrzekł się urzędu, gdy król został zdetronizowany<ref name="Fin204"/>. Stefan Urosz I ufundował w latach 60. XIII wieku monaster [[Sopoćani]]. Malowidła ścienne w cerkwi tego monasteru stanowią szczytowe osiągnięcie XIII-wiecznego malarstwa serbskiego. Przedstawiają one sceny religijne, a także członków rodziny królewskiej: oprócz samego władcy sportretowano jego synów, Dragutina i Milutina, żonę, Helenę, ojca, mnicha Simona, i dziada, św. Simeona<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Molè|imię=W.|tytuł=Sztuka Słowian Południowych|strony=112-113}}</ref>. Król wzniósł także kaplicę Przemienienia Pańskiego w [[Klasztor Chilandar|Chilandarze]] na Atosie<ref name="Fin204"/>, a u atońskiego mnicha [[Domentijan]]a zamówił napisanie ''Żywota św. [[Święty Sawa|Sawy]]'' i ''Żywota św. [[Stefan Nemania|Simeona]]''<ref name="Rap36">{{Cytuj książkę|nazwisko=Rapacka|imię =J.|tytuł=Dawna literatura serbska i chorwacka|strony=36}}</ref>.
-Dążąc do centralizacji władzy w państwie, Stefan Urosz I nie wydzielił też [[Apanaże|apanaży]] żadnemu ze swoich synów. Najstarszy Dragutin, przebywający na dworze królewskim, wspierany przez swego teścia, dążył jednak do objęcia własnej dzielnicy. Urosz sprzeciwił się temu, a część uczonych sądzi, że zdecydował również o przeniesieniu praw do tronu na młodszego Milutina. Ostatecznie w 1276 Dragutin wystąpił otwarcie o przyznanie mu części władzy w państwie. Urosz wpadł w gniew, a Dragutin, obawiając się o swoje życie, zbuntował się, wzywając na pomoc swego teścia. Uczeni różnią się w poglądach na przyczyny rebelii. Dinić uważa, że została spowodowana ambicją Dragutina i jego dążeniem do władzy. Mavromatis wykazuje, że Urosz w 1276 roku wyznaczył młodszego syna Milutina na swego następcę z pominięciem starszeństwa Dragutina, co stało się przyczyną buntu Dragutina<ref name="Fin204">{{Cytuj książkę|nazwisko=Fine|imię =J.|tytuł=The Late Medieval Balkans|strony=204}}</ref>. Chcąc pozyskać stronników, Dragutin obiecał większy zakres swobód możnowładcom serbskim, szczególnie pochodzącym spoza centrum państwa, którzy za panowania Urosza stracili na znaczeniu i niezależności. Połączone armie: rebeliantów i Węgrów rozbiły siły Urosza pod [[Gacko|Gackiem]]. Stefan Urosz I abdykował i wstąpił do klasztoru [[Sopoćani]], przyjmując imię zakonne Symeon. Zmarł i został pochowany w Sopoćani<ref name="Caw"/>. Jako datę śmierci podaje się 1 maja 1277 lub 1280 roku<ref> Tak K. Stepan (''Słownik władców świata'', s. 536). J. Fine (''The Late Medieval Balkans'', s. 204) podaje, że około 1277 roku, M. Stevanović (''Краљ Милутин'', s. 223) datę 1 maja 1277 roku, a Ch. Cawley 1 maja 1280 roku.</ref>.
-Stefan Urosz I jest świętym serbskiego Kościoła prawosławnego. Jego żywot opisał arcybiskup [[Danilo II|Daniło II]] w ''Żywotach królów i arcybiskupów serbskich''<ref name="Rap38">{{Cytuj książkę|nazwisko=Rapacka|imię =J.|tytuł=Dawna literatura serbska i chorwacka|strony=38}}</ref>.
-== Opinie o Stefanie Uroszu I ==
-Dyplomata bizantyński, który w 1268 roku przebywał w Serbii, pozostawił następujący opis dworu serbskiego: ''Wielki król, jak jest tytułowany, prowadzi życie proste, które przyniosłoby wstyd średniemu urzędnikowi w [[Konstantynopol]]u. Węgierska synowa króla pracuje przy kołowrotku w ubogiej sukni. Domownicy jedzą tak jak myśliwi albo złodzieje owiec''<ref name="Fin204"/>.
-[[Plik:Helen of Anjou and her son King Milutin, Gračanica.jpg|thumb|240px|Królowa Helena z synem Milutinem]]
-John Fine tak charakteryzuje panowanie Stefana Urosza I: ''Urosz, który w 1243 objął Serbię po Władysławie, wydaje się być najzdolniejszym spośród trzech braci. Na obronę dwóch pozostałych można powiedzieć, że Urosz miał nad nimi tę przewagę, że jego panowanie zbiegło się z upadkiem dwóch niegdyś potężnych sąsiadów Serbii: Tesalonik-Epiru i Bułgarii. Pod rządami Urosza Serbia stała się znaczącą siłą na Bałkanach''<ref name="Fin199"/>.
-== Rodzina ==
-W 1250 roku Stefan Urosz I poślubił [[Helena (żona Stefana Urosza I)|Helenę]], o której źródła serbskie mówią tylko, że była Francuzką i pochodziła z królewskiego lub cesarskiego rodu. Wśród dynastii, z których mogła pochodzić wymienia się: [[Walezjusze|Walezjuszy]], [[Andegawenowie|Andegawenów]], Angelosów<ref name="Caw789"/> i de Courtenayów<ref name=autonazwa1 />. Ze swą żoną Urosz miał czworo dzieci:
-* [[Stefan Dragutin|Stefana Dragutina]] – króla Serbii w latach 1276–1282
-* [[Stefan Urosz II Milutin|Stefana Milutina]] – króla Serbii w latach 1282–1321
-* córkę Brnjačę – która poślubiła żupana Jerzego, który został uwięziony na Węgrzech w 1269 roku
-* Stefana – zmarłego przed 1264 rokiem<ref name="Caw789">{{cytuj książkę|tytuł=Medieval Lands |nazwisko=Cawley|imię=Ch.|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/SERBIA.htm#_Toc233765126}}</ref>
-<div style="float: centre; width: 100%" class="NavFrame"><div style="background: #ccddcc; text-align: center; border: 1px solid #667766" class="NavHead">'''Związki rodzinne Stefana Urosza I<ref name="Caw789"/>'''</div>
-<div class="NavContent" style="font-size:normal; text-align:center">
-{| width="100%" style="border-colapse: colapse; text-align: center;" cellspacing="0" cellpadding="0"
-|-
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-| width="8.333%" | &nbsp;
-|- style="vertical-align: top;"
-| colspan="1" | &nbsp;
-| colspan="3" | &nbsp;
-| colspan="2" | '''[[Stefan Pierwszy Koronowany]]'''<br /><small>(panował 1196–1227)</small>
-| colspan="3" | &nbsp;
-| colspan="3" | &nbsp;
-|-
-| colspan="5" style="border-right: solid black 1px;" | &nbsp;
-| colspan="7" | &nbsp;
-|- style="text-align: left;"
-| colspan="1" | &nbsp;
-| colspan="2" style="border-left: solid black 1px; border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;1
-| colspan="2" style="border-left: solid black 1px; border-right: solid black 1px; border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;1
-| colspan="2" style="border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;1
-| colspan="2" style="border-left: solid black 1px; border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;2
-| colspan="2" style="border-left: solid black 1px; border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;2
-| colspan="1" style="border-left: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;3
-|- style="vertical-align: top"
-| colspan="2" | '''[[Stefan Radosław]]'''<br /><small>(panował&nbsp;1227–1233)</small>
-| colspan="2" | Kominia
-| colspan="2" | NN córka
-| colspan="2" | [[Sawa II (arcybiskup serbski)|Predisław]]<br /><small>(arcybiskup serbski jako Sawa II)</small>
-| colspan="2" | '''[[Stefan Władysław]]'''<br /><small>(panował&nbsp;1233–1243)</small>
-| colspan="2" | Stefan Urosz I<br /><small>(panował&nbsp;1243–1276)</small>
-|-
-| colspan="11" style="border-right: solid black 1px;" | &nbsp;
-| colspan="1" | &nbsp;
-|- style="text-align: left;"
-| colspan="5" style="border-right: solid black 1px;" | &nbsp;
-| colspan="2" style="border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;
-| colspan="2" style="border-left: solid black 1px; border-top: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;
-| colspan="2" style="border-left: solid black 1px; border-top: solid black 1px; border-right: solid black 1px; padding-left: 0.5em;" | &nbsp;
-|- style="vertical-align: top"
-| colspan="4" |
-| colspan="2" |  '''[[Stefan Dragutin]]'''<br /><small>(panował&nbsp;1276–1282)</small>
-| colspan="2" | '''[[Stefan Urosz II Milutin|Stefan Milutin]]'''<br /><small>(panował&nbsp;1282–1321)</small>
-| colspan="2" | Brnjača
-| colspan="2" | Stefan<br /><small>(zm.&nbsp;przed 1264)</small>
-|}
-</div><div class="NavFrame" style="clear: none; display: none"></div></div>
-== Przypisy ==
-{{Przypisy}}
-== Bibliografia ==
-* {{cytuj książkę|tytuł=Medieval Lands |nazwisko=Cawley |imię=Charles |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/SERBIA.htm#_Toc190757004|wydawca=Foundation for Medieval Genealogy |data=2006–2007}}
-* {{cytuj książkę |nazwisko=Ћирковић |imię=Сима |tytuł=Срби у средњем веку |rok=2005 |wydawca=Idea |miejsce=Београд |isbn=86-7547-072-X}}
-* {{cytuj książkę |nazwisko= Ćirković |imię= Sima |tytuł= The Serbs |rok=2004 |wydawca=Blackwell Publishing Ltd. |miejsce= |isbn=0-631-20471-7}}
-* {{cytuj książkę |nazwisko= Fine |imię= John V.A. |tytuł= The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest  |rok=1994 |wydawca=University of Michigan Press |miejsce=Ann Arbor |isbn=0-472-10079-3}}
-* {{Cytuj książkę |nazwisko=Molè |imię=Wojsław |autor link= Vojeslav Molè |tytuł=Sztuka Słowian Południowych |wydawca=Ossolineum |miejsce=Wrocław-Warszawa-Kraków |rok=1962}}
-* {{cytuj książkę |nazwisko=Hertmanowicz-Brzoza |imię=Małgorzata |autor link= |nazwisko2= Stepan |imię2= Kamil | tytuł= Słownik władców świata |wydawca= Wydawnictwo Zielona Sowa |miejsce=Kraków |rok=2005 |rozdział=''Stefan Urosz I'' |adres rozdziału= |nazwisko r= Stepan |imię r= Kamil |autor r link= |isbn=83-7435-077-6}}
-* {{Cytuj książkę | nazwisko= Ostrogorski |imię=Georgije |autor link= Georg Ostrogorski |tytuł= Dzieje Bizancjum |data=1967 |wydawca= Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce=Warszawa}}
-* {{Cytuj książkę |nazwisko= Podhorodecki |imię=Leszek |autor link=Leszek Podhorodecki |tytuł= Jugosławia. Zarys dziejów|data=1979 |wydawca=Książka i Wiedza |miejsce=Warszawa}}
-* {{Cytuj książkę |nazwisko= Rapacka |imię=Joanna |autor link= |tytuł= Dawna literatura serbska i chorwacka: zarys dziejów|data=1993 |wydawca=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |miejsce=Warszawa |isbn=83-900117-8-6}}
-* {{Cytuj książkę |nazwisko= Rapacka |imię=Joanna |tytuł=Rzeczpospolita Dubrownicka |wydawca=Wydawnictwo Pogranicze |miejsce=Sejny |rok=2005 |isbn=83-86872-72-1}}
-* {{Cytuj książkę | nazwisko= Runciman |imię=Steven |autor link= Steven Runciman |tytuł= Nieszpory sycylijskie. Dzieje świata śródziemnomorskiego w drugiej połowie XIII wieku |data=1997 |wydawca= Wydawnictwo Książnica |miejsce=Katowice |isbn=83-7132-116-3}}
-* {{Cytuj książkę |nazwisko=Стевановић |imię=Миладин |tytuł=Краљ Милутин |wydawca=Књига-комерц |miejsce=Београд |rok=2002 |isbn=86-83583-26-0}}
-* {{Cytuj książkę |nazwisko= Skowronek |imię=Jerzy |autor link=Jerzy Skowronek |nazwisko2=Tanty |imię2=Mieczysław |autor link2=Mieczysław Tanty |nazwisko3=Wasilewski |imię3=Tadeusz |tytuł=Historia Słowian południowych i zachodnich |rok=1988 |wydawca=PWN |miejsce=Warszawa |rozdział=''Serbia, Chorwacja i Słowacja od schyłku X w. do podbojów tureckich'' |adres rozdziału= |nazwisko r= Wasilewski |imię r= Tadeusz |autor r link= Tadeusz Wasilewski |isbn=83-01-07549-X |strony=93–127}}
-* {{cytuj książkę |nazwisko=Felczak |imię=Wacław |autor link=Wacław Felczak |nazwisko2= Wasilewski |imię2= Tadeusz | tytuł= Historia Jugosławii |wydawca= Ossolineum |miejsce=Wrocław |rok=1985 |strony= |rozdział='' Historia Jugosławii do XVIII wieku'' |adres rozdziału= |nazwisko r= Wasilewski |imię r= Tadeusz |isbn=83-04-01638-9}}
-{{Władcy Serbii}}
-|
-{{Władca infobox
- |władca            = Stefan Urosz I
- |imiona            =
- |tytulatura        = Wielki król wszystkich ziem serbskich i Wybrzeża
- |grafika           = King Stefan Uroš I with his son Stefan Dragutin.jpg
- |opis grafiki      =
- |herb              =
- |opis herbu        =
- |faksymile         =
- |opis faksymile    =
- |dewiza            =
- |1. tytuł          = [[Władcy Serbii i Jugosławii|król Serbii]]
- |1. od             = [[1243]]
- |1. do             = [[1276]]
- |1. koronacja      =
- |1. poprzednik     = [[Stefan Władysław]]
- |1. następca       = [[Stefan Dragutin]]
- |dynastia          = [[Nemanicze]]
- |data urodzenia    = przed [[1229]]
- |miejsce urodzenia =
- |data śmierci      = 1 maja 1277 lub 1280
- |miejsce śmierci   =
- |przyczyna śmierci =
- |miejsce spoczynku =
- |ojciec            = [[Stefan Pierwszy Koronowany|Stefan Nemanicz]]
- |matka             = NN lub Anna Dandolo
- |rodzeństwo        =
- |1. związek        = żona
- |1. związek z      = [[Helena (żona Stefana Urosza I)|Helena zwana Andegaweńską]]
- |1. związek od     =
- |1. związek do     =
- |1. dzieci         = [[Stefan Dragutin|Dragutin]] – [[Stefan Urosz II Milutin|Milutin]]
- |odznaczenia       =
- |commons           = Category:Stefan Uroš I
- |wikiźródła        =
- |wikicytaty        =
-}}
-|}
-[[Kategoria:Nemanicze]]
-[[Kategoria:Władcy Serbii]]
-[[Kategoria:Zmarli w 1277]]
-[[Kategoria:Serbscy święci prawosławni]]
-[[Kategoria:Importowane]]

Stefan Uroš I: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 06:50, 13 maj 2020

Menu nawigacyjne

Szukaj