Váradi Regestrum: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 1: | Linia 1: | ||
[[Kategoria:1h]] | [[Kategoria:1h]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Strony skompilowane]] |
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/V%C3%A1radi_Regestrum | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/V%C3%A1radi_Regestrum | ||
| Linia 20: | Linia 20: | ||
| | | | ||
| − | Regestrum | + | ''' Váradi Regestrum''' (łac. ''Regestrum Varadinense'') – Rejestr Oradei jest dokumentem, który przechowuje '''minuty setek prób z próby'''. [1] [2] '''Doświadczenia''' te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej Váradu (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku. [3] Według historyka [[Florin Curta|Florina Curty]] jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”. |
<small><small><small><small>'''''Regestrum Varadinense''''' ({{lang-hu|Váradi Regestrum}}), or '''Oradea Register''', is a document which preserved the minutes of hundreds of [[trial by ordeal|trials by ordeal]].{{sfn|Engel|2001|p=123}}{{sfn|Curta|2006|p=8}} The ordeals were held under the auspices of the [[Canon (priest)|canons]] of the cathedral chapter of Várad (now [[Oradea]] in Romania) in the first decades of the 12th century.{{sfn|Solymosi|1994|p=713}} It is "one of the most remarkable documents of social history in medieval [[Transylvania]]", according to historian [[Florin Curta]].{{sfn|Curta|2006|p=8}} </small></small></small></small> | <small><small><small><small>'''''Regestrum Varadinense''''' ({{lang-hu|Váradi Regestrum}}), or '''Oradea Register''', is a document which preserved the minutes of hundreds of [[trial by ordeal|trials by ordeal]].{{sfn|Engel|2001|p=123}}{{sfn|Curta|2006|p=8}} The ordeals were held under the auspices of the [[Canon (priest)|canons]] of the cathedral chapter of Várad (now [[Oradea]] in Romania) in the first decades of the 12th century.{{sfn|Solymosi|1994|p=713}} It is "one of the most remarkable documents of social history in medieval [[Transylvania]]", according to historian [[Florin Curta]].{{sfn|Curta|2006|p=8}} </small></small></small></small> | ||
| − | + | '''Váradi Regestrum''' (odmiana ''Regestrum Varadiense'' w języku łacińskim) jest ważnym źródłem XIII-wiecznych węgierskich zabytków (sporadyczne zabytki), naszych nazw miejsc i nazwisk. Przynajmniej częściowo praca '''kanoników''' i sekretarza kapituły Anianus (mistrza Ányos) w Oradei. | |
A '''Váradi Regestrum''' ([[latin nyelv|latinul]] ''Regestrum Varadiense'') [[13. század]]i magyar nyelvemlék ([[szórványemlék]]), helyneveink és személyneveink történetének fontos forrása. Legalább részben [[Anianus]] (Ányos mester) [[nagyvárad]]i [[kanonok]] és [[káptalan]]i jegyző munkája. | A '''Váradi Regestrum''' ([[latin nyelv|latinul]] ''Regestrum Varadiense'') [[13. század]]i magyar nyelvemlék ([[szórványemlék]]), helyneveink és személyneveink történetének fontos forrása. Legalább részben [[Anianus]] (Ányos mester) [[nagyvárad]]i [[kanonok]] és [[káptalan]]i jegyző munkája. | ||
| − | Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby | + | Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby [[Nagyvárad]]u, w latach 1208–1235, na temat wyroków i czynności prawnych przed siedzibą [[I. László|św. Władysława]] w katedrze w Váradzie. Wiele z nich napisał '''Anianus''' lub '''Ányos mester''' w latach [[1217]]–[[1235]]. '''Pochodzenie autora pochodziło z Węgier, w pracy pojawia się co najmniej wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań''' [1]. |
A [[nagyvárad]]i [[székeskáptalan]] [[latin nyelv]]ű, [[1208]] és [[1235]] közt készült jegyzőkönyve a váradi székesegyházban a [[I. László magyar király|Szent László]] sírja előtt történt [[istenítélet]]ekről és a káptalan előtt bevallott jogügyletekről. Nagy részét '''Anianus''' azaz '''Ányos mester''' írta [[1217]]–[[1235]]-ig. A szerző származására nézve [[Magyarország|magyar]] volt, legalábbis a munkában előforduló sok [[magyar nyelv|magyar]] szó és a mondatszerkesztés erre vall.<ref name="Szinnyei">Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00347.htm Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki)]''. Budapest: Hornyánszky. 1891.</ref> | A [[nagyvárad]]i [[székeskáptalan]] [[latin nyelv]]ű, [[1208]] és [[1235]] közt készült jegyzőkönyve a váradi székesegyházban a [[I. László magyar király|Szent László]] sírja előtt történt [[istenítélet]]ekről és a káptalan előtt bevallott jogügyletekről. Nagy részét '''Anianus''' azaz '''Ányos mester''' írta [[1217]]–[[1235]]-ig. A szerző származására nézve [[Magyarország|magyar]] volt, legalábbis a munkában előforduló sok [[magyar nyelv|magyar]] szó és a mondatszerkesztés erre vall.<ref name="Szinnyei">Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00347.htm Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki)]''. Budapest: Hornyánszky. 1891.</ref> | ||
| Linia 36: | Linia 36: | ||
43 magyar vármegye 711 helynevét és 2500 személy nevét említi. | 43 magyar vármegye 711 helynevét és 2500 személy nevét említi. | ||
| − | Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru | + | Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie '''niewolników''', głównie z szerszego obszaru Várad, ale czasami z odległych obszarów. |
A jogügyletek szerződésekkel, végrendeletekkel és más ügyekkel, például büntetőügyekkel ([[lopás]], [[gyújtogatás]]) vagy szolgafelszabadítással kapcsolatosak, főleg Várad tágabb környezetéből, de olykor távolabbi vidékekről is. | A jogügyletek szerződésekkel, végrendeletekkel és más ügyekkel, például büntetőügyekkel ([[lopás]], [[gyújtogatás]]) vagy szolgafelszabadítással kapcsolatosak, főleg Várad tágabb környezetéből, de olykor távolabbi vidékekről is. | ||
| − | Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach rozdziału około 1300 roku. Jego listy rozpadły się i zostały zdezorientowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi w 1550 r. Opublikowane ponownie przez | + | Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach '''rozdziału''' około 1300 roku. Jego listy rozpadły się i zostały zdezorientowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi w 1550 r. Opublikowane ponownie przez [[Bél Mátyás|Mátyása Bélę]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849). [1] |
Az eredeti jegyzőkönyv nem maradt fenn, bár a káptalan okmánytárában [[1300]] körül pusztító tüzet túlélte. Levelei széthullottak és összekeveredtek, mielőtt [[1550]]-ben [[Fráter György|Martinuzzi György]] váradi püspök kinyomatta őket. Újra kiadta [[Bél Mátyás]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735. és Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849.) című gyűjteményében.<ref name ="Szinnyei"/> | Az eredeti jegyzőkönyv nem maradt fenn, bár a káptalan okmánytárában [[1300]] körül pusztító tüzet túlélte. Levelei széthullottak és összekeveredtek, mielőtt [[1550]]-ben [[Fráter György|Martinuzzi György]] váradi püspök kinyomatta őket. Újra kiadta [[Bél Mátyás]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735. és Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849.) című gyűjteményében.<ref name ="Szinnyei"/> | ||
| Linia 46: | Linia 46: | ||
Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone. | Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone. | ||
| − | + | „''W rzeczywistości ten pomnik językowy wymagałby monografii, która w kompleksowy sposób próbowałaby przedstawić wszystkie zawarte w nim węgierskie słowa. Ale to słownictwo jest tak szerokie, że może dać badaczowi zadanie na kilka dziesięcioleci''”, napisał Dezső Juhász w 1998 roku. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/99-1/juhasz.pdf] | |
| − | + | Zawiera wiele toponimów, które występują '''najpierw''' i ostatnie tylko tutaj. ''Regestrum'' jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu [[Bihar]], wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele '''starożytnych nazw''' miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych '''błędów prasy''' w pierwszym wydaniu drukowanym. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | Zawiera wiele toponimów, które występują najpierw i ostatnie tylko tutaj. Regestrum jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z | ||
Sok olyan helynév található benne, amely először és utoljára csak itt fordul elő. A Regestrum talán legnagyobb anyaga [[Bihar vármegye|Bihar megyéből]] származik, annak több mint száz községét említi, köztük sok olyan ősi helynevet is, amelyek ma már nem léteznek. | Sok olyan helynév található benne, amely először és utoljára csak itt fordul elő. A Regestrum talán legnagyobb anyaga [[Bihar vármegye|Bihar megyéből]] származik, annak több mint száz községét említi, köztük sok olyan ősi helynevet is, amelyek ma már nem léteznek. | ||
Wersja z 12:25, 25 maj 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Váradi Regestrum (łac. Regestrum Varadinense) – Rejestr Oradei jest dokumentem, który przechowuje minuty setek prób z próby. [1] [2] Doświadczenia te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej Váradu (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku. [3] Według historyka Florina Curty jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”. Regestrum Varadinense (), or Oradea Register, is a document which preserved the minutes of hundreds of trials by ordeal.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The ordeals were held under the auspices of the canons of the cathedral chapter of Várad (now Oradea in Romania) in the first decades of the 12th century.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} It is "one of the most remarkable documents of social history in medieval Transylvania", according to historian Florin Curta.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Váradi Regestrum (odmiana Regestrum Varadiense w języku łacińskim) jest ważnym źródłem XIII-wiecznych węgierskich zabytków (sporadyczne zabytki), naszych nazw miejsc i nazwisk. Przynajmniej częściowo praca kanoników i sekretarza kapituły Anianus (mistrza Ányos) w Oradei. A Váradi Regestrum (latinul Regestrum Varadiense) 13. századi magyar nyelvemlék (szórványemlék), helyneveink és személyneveink történetének fontos forrása. Legalább részben Anianus (Ányos mester) nagyváradi kanonok és káptalani jegyző munkája. Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby Nagyváradu, w latach 1208–1235, na temat wyroków i czynności prawnych przed siedzibą św. Władysława w katedrze w Váradzie. Wiele z nich napisał Anianus lub Ányos mester w latach 1217–1235. Pochodzenie autora pochodziło z Węgier, w pracy pojawia się co najmniej wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań [1]. A nagyváradi székeskáptalan latin nyelvű, 1208 és 1235 közt készült jegyzőkönyve a váradi székesegyházban a Szent László sírja előtt történt istenítéletekről és a káptalan előtt bevallott jogügyletekről. Nagy részét Anianus azaz Ányos mester írta 1217–1235-ig. A szerző származására nézve magyar volt, legalábbis a munkában előforduló sok magyar szó és a mondatszerkesztés erre vall.[1] Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw 43 węgierskich okręgów. 43 magyar vármegye 711 helynevét és 2500 személy nevét említi. Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru Várad, ale czasami z odległych obszarów. A jogügyletek szerződésekkel, végrendeletekkel és más ügyekkel, például büntetőügyekkel (lopás, gyújtogatás) vagy szolgafelszabadítással kapcsolatosak, főleg Várad tágabb környezetéből, de olykor távolabbi vidékekről is. Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach rozdziału około 1300 roku. Jego listy rozpadły się i zostały zdezorientowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi w 1550 r. Opublikowane ponownie przez Mátyása Bélę, Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849). [1] Az eredeti jegyzőkönyv nem maradt fenn, bár a káptalan okmánytárában 1300 körül pusztító tüzet túlélte. Levelei széthullottak és összekeveredtek, mielőtt 1550-ben Martinuzzi György váradi püspök kinyomatta őket. Újra kiadta Bél Mátyás, Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735. és Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849.) című gyűjteményében.[1] Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone. „W rzeczywistości ten pomnik językowy wymagałby monografii, która w kompleksowy sposób próbowałaby przedstawić wszystkie zawarte w nim węgierskie słowa. Ale to słownictwo jest tak szerokie, że może dać badaczowi zadanie na kilka dziesięcioleci”, napisał Dezső Juhász w 1998 roku. [5] Zawiera wiele toponimów, które występują najpierw i ostatnie tylko tutaj. Regestrum jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu Bihar, wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele starożytnych nazw miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych błędów prasy w pierwszym wydaniu drukowanym. Sok olyan helynév található benne, amely először és utoljára csak itt fordul elő. A Regestrum talán legnagyobb anyaga Bihar megyéből származik, annak több mint száz községét említi, köztük sok olyan ősi helynevet is, amelyek ma már nem léteznek. Feldolgozását megnehezítik az első nyomtatott kiadás gyakori sajtóhibái. Przypis
Źródła
Linki zewnętrzne
|