Ruś Halicka

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Boleslaw-Yuri II of Galicia.jpg Pieczęć Bolesława Jerzego II, ostatniego suwerennego księcia halicko-włodzimierskiego Plik:Władysław Opolczyk seal 1379.PNG Pieczęć Władysława Opolczyka z 1379 z herbami Śląska i Rusi Ruś Halicko-Wołyńska lub Ruś Halicko-Włodzimierska (st.rus. Галицко-Волинскоє князство, łac. Regnum Galiciae et Lodomeriae) – jednostka polityczna (dzielnica) powstała w wyniku rozpadu Rusi Kijowskiej z głównymi ośrodkami w Haliczu i Włodzimierzu Wołyńskim. Inne ważniejsze grody i zarazem ośrodki administracyjne księstwa: Bełz, Brześć, Chełm, Czerwień, Drohobuż, Dźwinogród, Lwów, Łuck, Peresopnica, Przemyśl, Szumsk i Trembowla. Historia Plik:Rus Czerwona.png Historia przynależności Grodów Czerwieńskich i Rusi Czerwonej Pierwsza pisemna wzmianka wspominająca największy gród halicki w Haliczu pochodzi z roku 898 i jest autorstwa nieznanego z imienia kronikarza, z zapisu wynika, że w Haliczu przebywali wówczas Węgrzy. Następnie w najstarszej kronice kronikarza ruskiego Nestora z roku 981 znajduje się pierwsza wzmianka o terenach, na których położony był obszar późniejszego księstwa halickiego: poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią. W 1018 roku Bolesław Chrobry przyłączył do monarchii wczesnopiastowskiej tereny zajęte przez Włodzimierza. W okresie kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej za panowania Mieszka II, w 1030 Jarosław zdobył Bełz. Rok później pozostałe Grody Czerwieńskie zajęła Ruś Kijowska. Powstanie księstwa w okresie rozbicia dzielnicowego Po śmierci Jarosława I Mądrego w 1054 Ruś rozpadła się na szereg księstw dzielnicowych. Było to wynikiem podziału państwa Rurykowiczów między pięciu synów Jarosława. Każdorazowy podział władzy po kolejnych książętach kijowskich, następujący zgodnie z zasadą senioratu, prowadził do dalszego rozdrobnienia i osłabiał państwo. Upadku nie powstrzymała ani ugoda książąt w Lubeczu (1097), ani silna władza książąt Włodzimierza II Monomacha (1113–1125) czy Mścisława I Wielkiego (1125–1132). Ród Rurykowiczów pogrążył się w konfliktach wewnętrznych, zręcznie wykorzystywanych przez Bizancjum. Po powstaniu Cesarstwa Łacińskiego (1204) Ruś straciła swe kontakty handlowe w basenie Morza Czarnego na rzecz Wenecji i Królestwa Węgier. Od roku 1240 do 1340 księstwo było w zależności lennej od chanów tatarskich uzurpujących sobie prawo osadzania książąt w Haliczu. Daniel Halicki, od 1253 król Rusi i jego następcy W 1238 na czele Rusi Halicko-Wołyńskiej stanął książę Daniel I Halicki (ukr. Danyło I Hałyćkyj) (1201–1264). W jego czasach Księstwo halicko-wołyńskie straciło suwerenność na rzecz Mongołów (Podbój Rusi przez Mongołów). Udało mu się na chwilę uniezależnić od Tatarów, obronić przed wrogami zewnętrznymi, wzmocnić swą władzę i zabezpieczyć granice państwa, ale wkrótce w 1245 roku popadł ponownie w zależność od Mongołów, których władzę musiało uznać Księstwo Halickie. Daniel założył osady grodowe Chełm (1237) i Lwów (1256) i przeniósł stolicę z Halicza do Chełma. W grudniu 1253 Daniel I został w Drohiczynie koronowany przez legata papieża Innocentego IV, opata Opizo z Messano na króla Rusi. Daniel Halicki związał się małżeństwami dynastycznymi z Piastami mazowieckimi. Tytułem króla Rusi tytułował się po raz ostatni wnuk Daniela, Jerzy Lwowicz (zm. 1308). Synowie Jerzego: Lew i Andrzej używali tytułu książęcego (odpowiednio - książę halicki i książę włodzimierski). Po śmierci Daniela Halickiego jego syn Lew I Halicki w 1272 przeniósł stolicę z Chełma do Lwowa. Książę Lew utrzymywał sojusz z Węgrami i rozwijał kontakty handlowe z ziemiami nadbałtyckim. W stosunku do Polski prowadził politykę nieprzyjazną. Przeciwdziałał zjednoczeniowym zamierzeniom Władysława Łokietka, próbował opanować ziemie lubelską (najprawdopodobniej celem wyprawy były zapędy łupieżce lub właśnie chęć podbicia ziemi lubelskiej) – został jednak rozgromiony przez nieliczne rycerstwo krakowskie i sandomierskie w bitwie pod Goźlicami. W odwecie za najazd Leszek II Czarny spustoszył ziemie ruskie od Brześcia po Lwów. W latach 1286–1287 Lew I toczył wojnę z Małopolanami o Przeworsk. Następcą Lwa został Jerzy I Halicki (1301–1308 lub 1315). Przeniósł on stolicę z podupadłego Lwowa do Włodzimierza, nawiązał poprawne stosunki z Polską i Węgrami. Propagował na Rusi zachodnioeuropejski etos rycerski. Synowie Jerzego – Andrzej II władający na Wołyniu i Lew II władający księstwem halickim utracili na rzecz Litwy Drohiczyn, a w roku 1323 obaj polegli w czasie walki podczas najazdu tatarskiego. Ostatnim władcą księstwa był wywodzący się po ojcu Trojdenie I z Piastów Mazowieckich, po matce Marii z dynastii Romanowiczów, książę Bolesław Jerzy II, wnuk Jerzego I Halickiego. Bolesław Jerzy Trojdenowicz panował w latach 1323–1340. Po jego śmierci we Włodzimierzu Wołyńskim na skutek otrucia przez bojarów w roku 1340 państwo halicko-wołyńskie istniało jeszcze do 1349, stanowiąc przedmiot rywalizacji Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Królestwa Węgier. Podporządkowanie księstwa Polsce i Litwie W roku 1338 następca Lwa i Andrzeja, bezpotomny Bolesław Jerzy II, szukając pomocy przeciw bojarom, zawarł układ z Kazimierzem Wielkim i uznał go za dziedzica Rusi[potrzebny przypis]</sup.. W 1339, w układzie wyszehradzkim, Królestwo Polskie i Królestwo Węgier zawarły porozumienie w sprawie podziału ziem księstwa halicko-wołyńskiego w przyszłości. W 1340 Bolesław Jerzy zmarł otruty przez bojarów, a Kazimierz Wielki wyprawił się na Ruś Czerwoną, by objąć ją w posiadanie. Zajął na krótko Lwów, „z którego wkrótce się wycofał, zagarnąwszy spore łupy i uprowadziwszy część ludności” . W 1344 opanował ziemię przemyską i sanocką, a w 1346 w tytulaturze królewskiej Kazimierza pojawił się człon: pan i dziedzic Rusi, wyprzedzający stan faktyczny</ref. Namiestnikiem Rusi Czerwonej był w latach 1340-1349 miejscowy bojar Dymitr (Detko), uznający zwierzchnictwo Polski i Węgier. W 1349 roku, po ponownej wyprawie zbrojnej, Kazimierz Wielki przyłączył Ruś Czerwoną ze Lwowem i Haliczem do Korony. Wołyń z Łuckiem i Włodzimierzem zajął książę litewski Lubart, również spowinowacony ze zmarłym księciem halickim . O ziemie Księstwa Halicko-Wołyńskiego do końca XIV wieku trwały zatargi i wojny najpierw pomiędzy Koroną i sprzymierzonym z nią Królestwem Węgier a Wielkim Księstwem Litewskim (które po serii najazdów zajęło Wołyń i Podole kamienieckie, a ze względów dynastycznych pretendowało do całości terytorium księstwa), a następnie pomiędzy Koroną a Królestwem Węgier. Po śmierci Kazimierza Wielkiego Ludwik Węgierski wcielił Ruś Czerwoną do Królestwa Węgier. Trójstronny konflikt o przynależność państwową ziem Księstwa Halicko-Wołyńskiego (Rusi Halicko-Włodzimierskiej) zakończył się ostatecznie po zawarciu przez Jagiełłę małżeństwa z królową Polski Jadwigą Andegaweńską i samodzielnym objęciu tronu polskiego po jej śmierci Jadwiga jako królowa Polski i spadkobierca Ludwika Andegaweńskiego w 1387 usunęła starostów węgierskich i ogłosiła akt przyłączenia Rusi Halicko-Włodzimierskiej do Korony. W wyniku ostatecznych rozgraniczeń dawne terytoria księstwa zostały podzielone pomiędzy Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie (które zatrzymało Wołyń i Podole kamienieckie), zaś król Polski przyjął tytuł księcia Rusi, co podkreślało odrębny status wcielonych terytoriów. Terytorialne status quo utrzymało się do unii lubelskiej (1569). Teren dawnego księstwa halicko-wołyńskiego znalazł się w późniejszym okresie w większości w: województwie ruskim województwie bełskim województwie wołyńskim Od Rusi Halicko-Włodzimierskiej pochodzi nazwa Królestwa Galicji i Lodomerii, wprowadzona po I rozbiorze przez Austriaków jako określenie dla anektowanych terytoriów Rzeczypospolitej. Książęta haliccy Książęta haliccy 1056–1060 – Rościsław Włodzimierzowic 1060–1084 – część dzielnicy kijowskiej 1084–1141 – okres rozbicia 1141–1145 – Wołodymyrko 1145 – Iwan Berładnik 1145–1153 – Wołodymyrko 1153–1187 – Jarosław Ośmiomysł 1187 – Oleg Jarosławicz 1187–1188 – Włodzimierz II Jarosławicz 1188 – Oleg Jarosławicz 1188–1189 – Roman Halicki 1189–1199 – Włodzimierz II Jarosławicz Książęta dźwinogrodzcy 1084–1124 – Wołodar Rościsławicz 1124–1129 – Władymirko 1129–1145 – Iwan Berładnik 1145–1206 – do Halicza 1206–1207 – Roman II Igorowicz 1208–1210 – Roman II Igorowicz 1210 – Daniel Romanowicz 1210–1211 – Roman II Igorowicz od 1211 – do Halicza Książęta trembowelscy 1084–1124 – Wasylko Rościsławicz 1124–1141 – Iwan Wasylkowicz 1124–1126 – Grzegorz Wasylkowicz 1141–1153 – Władymirko 1153–1210 – do Halicza 1210 – Izjasław Włodzimierzowicz od 1210 – do Halicza Książęta przemyscy ok. 1085–1092 – Ruryk Rościsławicz 1097–1124 – Wołodar Rościsławicz 1124–1129 – Rościsław Wołodarewicz 1129–1153 – Władymirko Książęta halicko-włodzimierscy 1199–1205 – Roman Halicki 1205–1206 – Daniel Halicki 1206–1208/1209 – Włodzimierz III Igorewicz 1208/1209 – Roman Igorowicz 1209 – Rościsław Rurykowicz 1209 – Roman Igorowicz 1209–1210 – wojewoda Benedykt 1210–1211 – Włodzimierz III Igorewicz 1211–1213 – Daniel I Halicki 1213 – Mścisław Jarosławowicz Niemy 1213–1215 – Władysław Kormilczyc 1214/1215–1217 – Koloman 1217–1219 – Mścisław II Udały 1219–1221 – Koloman 1221–1227 – Mścisław II Udały 1227–1230 – Andrzej Węgierski 1230–1231/1232 – Daniel I Halicki 1231/1232–1233/1234 – Andrzej Węgierski 1233/1234–1235 – Daniel I Halicki 1235–1238 – Michał Wsiewołodowicz 1238 – Rościsław Michajłowicz 1238–1264 – Daniel I Halicki (w l. 1240-45 nominalnie) 1264–1269 – Szwarno 1269–1300 – Lew I 1300–1308 – Jerzy I 1308–1323 – Lew II Jurijowicz 1308–1323 – Andrzej II Jurijowicz 1323–1340 – Bolesław Jerzy II 1340 – do Polski Zobacz też Lędzianie Ziemia halicka Metropolia halicka Ruś Czerwona Archidiecezja halicka wojna o Księstwo Halicko-Włodzimierskie w latach 1340–1392 Przypisy i 2 uwagi Bibliografia Henryk Paszkiewicz, Polityka ruska Kazimierza Wielkiego, Kraków 1925 (reprint 2002), Bartnicki M., Polityka zagraniczna księcia Daniela Halickiego w latach 1217–1264, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005, ISBN 83-227-2457-8, OCLC 69482125. Dąbrowski Dariusz, Daniel Romanowicz król Rusi (ok. 1201–1264), Biografia polityczna, AVALON, Kraków 2012, , s. 468, lista władców Halicza w latach 1205–1264

Галицко-Волинскоє князство Regnum Galiciae et Lodomeriae (łac.) Księstwo Halicko-Wołyńskie 1199-1392 Flaga Rusi Halicko-Wołyńskiej Herb Rusi Halicko-Wołyńskiej Sztandar Rusi Halicko-Wołyńskiej Herb Rusi Halicko-Wołyńskiej Położenie Rusi Halicko-Wołyńskiej Język urzędowy staroruski Stolica Halicz (1199-1239) Chełm (1239-1272) Lwów (1272-1392) Ostatnia głowa państwa książę (ostatni) Bolesław Jerzy II Zależne od Złotej Ordy (1240-1340) Data powstania 1199 Data likwidacji 1355 Religia dominująca prawosławie