Arpadowie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 36: Linia 36:
 
* 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
 
* 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
 
* 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)
 
* 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)
 +
 +
=== Drzewo genealogiczne ===
 +
== Dynasty tree ==
 +
{{familytree/start}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | |Alm| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Ard|Alm=[[Álmos]]|Ard=[[House of Árpád]]
 +
|boxstyle_Alm=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Ard=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | |!| | |}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | |Arp| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Ard|Arp=[[Árpád]]|Ard=[[House of Árpád]]
 +
|boxstyle_Arp=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Ard=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | |!| | |}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | |Zol| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Aba|Zol=[[Zoltán of Hungary|Zoltán]]|Aba=[[Aba (family)|House of Aba]]
 +
|boxstyle_Zol=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Aba=background-color: #daf;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | |!| | |}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | | |Tak| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Ors|Tak=[[Taksony of Hungary|Taksony]]|Ors=[[Orseolo|House of Orseolo]]
 +
|boxstyle_Tak=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Ors=background-color: #FFA500;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.|}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | |Mic| | | | | |Gez| | | | | | | | | | | | | | | | | |Mic=[[Michael of Hungary|Michael]]|Gez=[[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]]
 +
|boxstyle_Mic=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Gez=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.|}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | |Vaz| |St1| |Hel| |Sar|-|Aba| | | | | | | | | |Vaz=[[Vazul]]|St1='''[[Stephen I of Hungary|Stephen I]]'''<br>1001–1038|Sar=Sarolta?|Hel=Helen?|Aba='''[[Samuel Aba of Hungary|Samuel]]'''<br>1041–1044
 +
|boxstyle_Vaz=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_St1=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Hel=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Sar=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Aba=background-color: #daf;}}
 +
{{familytree | | | | | | | |,|-|-|^|-|-|.| | | | |!|}}
 +
{{familytree | | | | | | |An1| | | |La1| | |Pet| | | | | | | | | | | | | | | | | |La1='''[[Béla I of Hungary|Béla I]]'''<br>1060–1063|An1='''[[Andrew I of Hungary|Andrew I]]'''<br>1046–1060|Pet='''[[Peter, King of Hungary|Peter]]'''<br>1038–1041<br>1044–1046
 +
|boxstyle_An1=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_La1=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Pet=background-color: #FFA500;}}
 +
{{familytree | | | | | | | |!| | | |,|-|^|-|.|}}
 +
{{familytree | | | | | | |Sol| |Gez| |La1| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Gez='''[[Géza I of Hungary|Géza I]]'''<br>1074–1077|La1='''[[Ladislaus I of Hungary|Ladislaus I]]'''<br>1077–1095|Sol='''[[Solomon of Hungary|Solomon]]'''<br>1063–1074
 +
|boxstyle_Sol=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Gez=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_La1=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | |,|-|^|-|.|}}
 +
{{familytree | | | | | | | | |Col| |Alm| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Col='''[[Coloman of Hungary|Coloman]]'''<br>1095–1116|Alm=[[Álmos, Duke of Nitra|Álmos]]
 +
|boxstyle_Col=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Alm=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | |!| | | |!|}}
 +
{{familytree | | | | | | | | |St2| |Be3| |Be3='''[[Béla II of Hungary|Béla II]]'''<br>1131–1141|St2='''[[Stephen II of Hungary|Stephen II]]'''<br>1116–1131
 +
|boxstyle_St2=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Be3=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.||}}
 +
{{familytree | | | | | | | | |Ge2| |La2| |St4|Ge2='''[[Géza II of Hungary|Géza II]]'''<br>1141–1162|La2='''[[Ladislaus II of Hungary|Ladislaus II]]'''<br>1162–1163|St4='''[[Stephen IV of Hungary|Stephen IV]]'''<br>1163–1164
 +
|boxstyle_Ge2=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_La2=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_St4=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | |,|-|-|^|-|.||}}
 +
{{familytree | | | | | |St3| | |Be3| | |Be3='''[[Béla III of Hungary|Béla III]]'''<br>1172–1196|St3='''[[Stephen III of Hungary|Stephen III]]'''<br>1162–1172
 +
|boxstyle_St3=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Be3=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | |,|-|-|^|-|-|.||}}
 +
{{familytree | | | | | | | |Eme| | | |Be4| |Be4='''[[Andrew II of Hungary|Andrew II]]'''<br>1205–1235|Eme='''[[Emeric of Hungary|Emeric]]'''<br>1196–1204
 +
|boxstyle_Eme=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Be4=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | |!| | | |,|-|^|-|.|}}
 +
{{familytree | | | | | | | |La3| |Be4| |Ste|Be4='''[[Béla IV of Hungary|Béla IV]]'''<br>1235–1270|Ste=[[Stephen the Posthumous|Stephen]]|La3='''[[Ladislaus III of Hungary|Ladislaus III]]'''<br>1204–1205
 +
|boxstyle_La3=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Be4=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_Ste=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | |!| | | |!|}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | |St5| |An3|St5='''[[Stephen V of Hungary|Stephen V]]'''<br>1270–1272|An3='''[[Andrew III of Hungary|Andrew III]]'''<br>1290–1301
 +
|boxstyle_St5=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_An3=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | | |!| | | ||}}
 +
{{familytree | | | | | | | | | | | |La4|La4='''[[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]]'''<br>1272–1290|boxstyle_Mar=background-color: #afa;
 +
|boxstyle_La4=background-color: #afa;}}
 +
{{familytree/end}}
 +
  
 
== Zobacz też ==
 
== Zobacz też ==

Wersja z 16:07, 8 wrz 2019

Plik:Arpad.gif
Tarcza Arpadowiczów

Arpadowie[1] (rzadziej Arpadzi[2], czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.

Dzieje

Za założyciela uznawany jest prawie legendarny Arpad, wódz plemion madziarskich, które osiedliły się w kotlinie, zwanej dziś Niziną Węgierską. Od niego też została wzięta nazwa dynastii.

Prawnuk Arpada, Géza (zm. 997 r.) ochrzcił się w 974 roku. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jego syn Wajk, który na chrzcie w 997 roku przyjął imię Stefan. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w 1000 roku został koronowany na króla Węgier. Zmarł w 1038 roku. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana).

Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W 1089 roku Władysław I Święty włączył się do walk o Królestwo Chorwacji po śmierci tamtejszego króla Zwonimira (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w 1102 roku.

W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny Siedmiogrodu i Slawonii. Od połowy XI wieku zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny Słowacji. Pod koniec XII wieku Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W 1215 roku Koloman, młodszy syn króla Andrzeja II, został ogłoszony królem Halicza, jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu.

Dynastia wygasła na królu Andrzeju III w 1301 roku. Do walk o tron węgierski włączyli się Wittelsbachowie i Przemyślidzi. Ostatecznie w 1307 roku koronę otrzymali Andegawenowie z Neapolu w osobie Karola Roberta. Był wnukiem Marii, siostry króla Władysława IV Kumana, przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów.

Pierwsi książęta węgierscy

  • do 907 Arpad
  • 907-945 Solt (Zoltan) (syn)
  • 945-950 Fajsz (wnuk Arpada)
  • 950-970 Toksys (Taksony) (syn Solta)
  • 970-997 Geza (syn)

Królowie Kroacji

  • 1091–1127 Almos (syn Gejzy I, króla Węgier)

Książęta Kroacji

  • 1214–1241 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier)
  • 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)

Książęta Halicza

  • 1214–1216 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier, koronowany na króla 1215, usunięty)
  • 1219–1221 Koloman (ponownie, usunięty zm.1241)
  • 1226–1234 Andrzej (brat)

Książęta Slawonii i Dalmacji

  • 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
  • 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
  • 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)

Drzewo genealogiczne

Dynasty tree

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Álmos
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
House of Árpád
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Árpád
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
House of Árpád
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zoltán
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
House of Aba
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Taksony
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
House of Orseolo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Michael
 
 
 
 
 
Géza
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Vazul
 
Stephen I
1001–1038
 
Helen?
 
Sarolta?
 
Samuel
1041–1044
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Andrew I
1046–1060
 
 
 
Béla I
1060–1063
 
 
Peter
1038–1041
1044–1046
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Solomon
1063–1074
 
Géza I
1074–1077
 
Ladislaus I
1077–1095
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Coloman
1095–1116
 
Álmos
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Stephen II
1116–1131
 
Béla II
1131–1141
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Géza II
1141–1162
 
Ladislaus II
1162–1163
 
Stephen IV
1163–1164
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Stephen III
1162–1172
 
 
Béla III
1172–1196
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Emeric
1196–1204
 
 
 
Andrew II
1205–1235
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ladislaus III
1204–1205
 
Béla IV
1235–1270
 
Stephen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Stephen V
1270–1272
 
Andrew III
1290–1301
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ladislaus IV
1272–1290


Zobacz też

Bibliografia

  • W. Dworzaczek, Genealogia, cz.2: Tablice, Warszawa 1959, tabl. 84-85.

Przypisy

  1. ↑ Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, Arpadowie, (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; Encyklopedia popularna PWN, wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; Stanisław A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku, Bydgoszcz 2000, s. 135.
  2. ↑ Taka forma w: Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, s. 410.

Linki zewnętrzne

Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Arpadowie&oldid=327”