Bitwa pod Rozhanovcami: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 12: | Linia 12: | ||
|-style="vertical-align:top;" | |-style="vertical-align:top;" | ||
| | | | ||
| + | |||
| + | '''Bitwa pod Rozhanovcami''' (dawniej też: bitwa pod Rozgoniem) – jedna z ważniejszych bitew w historii średniowiecznych [[Królestwo Węgier|Węgier]]. Miała miejsce 15 czerwca 1312 r. pomiędzy siłami króla [[Karol Robert|Karola Roberta]] z dynastii [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenów]], wspieranego przez oddziały [[Niemcy karpaccy|spiskich Sasów]], [[Zakon Maltański|joannitów]] i mieszczan z [[Koszyce|Koszyc]] a połączonymi wojskami możnowładców z rodu [[Aba (ród)|Aba]] i oddziałami [[Mateusz Czak|Mateusza Czaka]] o kontrolę nad północno-wschodnimi rejonami Królestwa Węgier (obecnie wschodnia [[Słowacja]]). | ||
| + | |||
| + | == Tło historyczne == | ||
| + | Z chwilą śmierci [[Andrzej III|Andrzeja III]] i zakończenia rządów dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, [[Przemyślidzi|Przemyślidów]] i [[Wittelsbachowie|Wittelsbachów]]. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z [[Wacław III|Wacławem III]] czeskim i [[Otton III Bawarski|Ottonem III]] bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w [[Székesfehérvár]] na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy. | ||
| + | |||
| + | Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) [[Mateusz Czak|Mateusz Csák]], posiadający siedzibę na zamku w [[Trenczyn]]ie i tytułujący się ''Panem [[Wag]]u i [[Tatry|Tatr]]''. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim [[Amadej Aba]] kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem<ref>Arkadiusz Wasielewski [https://books.google.pl/books?id=w5LO9DMNugkC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Bitwa+pod+Rozhanovcami&source=bl&ots=AHwfUgH5U9&sig=SMgpQJJ6m01fCJTtYP8lej6IPAQ&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj8hLSticLaAhVI6CwKHUDSAUcQ6AEISjAD#v=onepage&q=Bitwa%20pod%20Rozhanovcami&f=false Zamki i zamczyska Słowacji], s. 24-25</ref>; z kolei Csák zaatakował Budę<ref>[https://anzdoc.com/magyar-kiralyok-knyve151716447081974.html MAGYAR KIRÁLYOK KÖNYVE] (węg.)</ref>. Aba natomiast wdał się w konflikt z wolnymi miastami królewskimi, którym usiłował narzucić swoją władzę, w wyniku czego zginął w [[Koszyce|Koszycach]] z rąk tamtejszych mieszczan. Jego wzięci do niewoli synowie przystali wpierw na warunki królewskie, ale po uwolnieniu ponownie sprzymierzyli się z Csákiem. | ||
| + | |||
| + | Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na [[Koszyce]], rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą. | ||
| + | |||
| + | == Bitwa == | ||
| + | Do bitwy pomiędzy obiema armiami doszło niedaleko rzeki [[Torysa (rzeka)|Torysa]] w pobliżu miejscowości [[Rozhanovce]] (węg. ''Rozgony'', pol. ''Rozgoń''), położonej na wschód od Koszyc. Bitwa ta uważana jest za punkt zwrotny toczącej się wówczas wojny domowej<ref>Arkadiusz Wasielewski [https://books.google.pl/books?id=w5LO9DMNugkC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Bitwa+pod+Rozhanovcami&source=bl&ots=AHwfUgH5U9&sig=SMgpQJJ6m01fCJTtYP8lej6IPAQ&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj8hLSticLaAhVI6CwKHUDSAUcQ6AEISjAD#v=onepage&q=Bitwa%20pod%20Rozhanovcami&f=false Zamki i zamczyska Słowacji], s. 24-25</ref>. Armia Czaka przerwała oblężenie, podejmując marsz na wschód i zatrzymując się u stoku pobliskich wzgórz. W tej sytuacji siły królewskie zmuszone zostały do zajęcia mocno niekorzystnej pozycji w dolinie. Wojska Aby, którymi dowodził Demeter Balassy{{fakt|data=2018-04}}, uderzyły na armię królewską rozpoczynając krwawą walkę, która pochłonęła wielu rycerzy po obu stronach, przy czym większe straty odniosły wojska królewskie. Król straciwszy własny sztandar kontynuował walkę pod sztandarem joannitów<ref>[https://www.cassovia.sk/historiakosice/ Bitka pri Košiciach (zvaná pri Rozhanovciach) r. 1312] (sk.)</ref>. W decydującym momencie szalę zwycięstwa na stronę królewską przechyliły posiłki Sasów spiskich i mieszkańców Koszyc, którzy włączyli się do walki. Armia Aby została pokonana i zmuszona do odwrotu. | ||
| + | |||
| + | W trakcie bitwy śmierć poniosło wielu członków rodu Aba, m in. synowie Amadeja Dawid i Dominik<ref>[http://www.genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=35&t=15500 Aba Amadej]</ref>. Pobita armia Mateusza Czaka nie była już w stanie przeprowadzić większych akcji przeciwko królowi{{fakt|data=2018-04}}. Mimo to Mateusz utrzymał własną prowincję, która została zajęta dopiero po jego śmierci w roku 1321<ref>Arkadiusz Wasielewski [https://books.google.pl/books?id=w5LO9DMNugkC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Bitwa+pod+Rozhanovcami&source=bl&ots=AHwfUgH5U9&sig=SMgpQJJ6m01fCJTtYP8lej6IPAQ&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj8hLSticLaAhVI6CwKHUDSAUcQ6AEISjAD#v=onepage&q=Bitwa%20pod%20Rozhanovcami&f=false Zamki i zamczyska Słowacji], s. 24-25</ref>. W kolejnych latach nastąpił kres władzy oligarchów węgierskich. | ||
| + | |||
| + | Wdzięczny za udzieloną pomoc Karol Robert nadał spiskim miastom szereg przywilejów, m.in. prawo składu dla [[Lewocza|Lewoczy]] (1321)<ref>''Stary Sącz i Lewocza. Karpackie miasteczka z klimatem'', s. 99, 126</ref>. | ||
| + | |||
| + | == Bibliografia == | ||
| + | * Warfare in Fourteenth Century Hungary, from the Chronica de Gestis Hungarorum (en) | ||
| + | * Dušan Kováč ''et al.'': Kronika Slovenska 1. Fortuna Print, Bratislava 1998. {{ISBN|80-7153-174-X}}. | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| | | | ||
| Linia 43: | Linia 66: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Kategoria:Bitwy]] | [[Kategoria:Bitwy]] | ||
[[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]] | [[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]] | ||
[[Kategoria:Bitwy wojen domowych]] | [[Kategoria:Bitwy wojen domowych]] | ||
Wersja z 09:21, 2 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Bitwa pod Rozhanovcami (dawniej też: bitwa pod Rozgoniem) – jedna z ważniejszych bitew w historii średniowiecznych Węgier. Miała miejsce 15 czerwca 1312 r. pomiędzy siłami króla Karola Roberta z dynastii Andegawenów, wspieranego przez oddziały spiskich Sasów, joannitów i mieszczan z Koszyc a połączonymi wojskami możnowładców z rodu Aba i oddziałami Mateusza Czaka o kontrolę nad północno-wschodnimi rejonami Królestwa Węgier (obecnie wschodnia Słowacja). Spis treściTło historyczneZ chwilą śmierci Andrzeja III i zakończenia rządów dynastii Arpadów w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, Przemyślidów i Wittelsbachów. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z Wacławem III czeskim i Ottonem III bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w Székesfehérvár na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy. Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) Mateusz Csák, posiadający siedzibę na zamku w Trenczynie i tytułujący się Panem Wagu i Tatr. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim Amadej Aba kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem[1]; z kolei Csák zaatakował Budę[2]. Aba natomiast wdał się w konflikt z wolnymi miastami królewskimi, którym usiłował narzucić swoją władzę, w wyniku czego zginął w Koszycach z rąk tamtejszych mieszczan. Jego wzięci do niewoli synowie przystali wpierw na warunki królewskie, ale po uwolnieniu ponownie sprzymierzyli się z Csákiem. Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na Koszyce, rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą. BitwaDo bitwy pomiędzy obiema armiami doszło niedaleko rzeki Torysa w pobliżu miejscowości Rozhanovce (węg. Rozgony, pol. Rozgoń), położonej na wschód od Koszyc. Bitwa ta uważana jest za punkt zwrotny toczącej się wówczas wojny domowej[3]. Armia Czaka przerwała oblężenie, podejmując marsz na wschód i zatrzymując się u stoku pobliskich wzgórz. W tej sytuacji siły królewskie zmuszone zostały do zajęcia mocno niekorzystnej pozycji w dolinie. Wojska Aby, którymi dowodził Demeter Balassy[potrzebny przypis], uderzyły na armię królewską rozpoczynając krwawą walkę, która pochłonęła wielu rycerzy po obu stronach, przy czym większe straty odniosły wojska królewskie. Król straciwszy własny sztandar kontynuował walkę pod sztandarem joannitów[4]. W decydującym momencie szalę zwycięstwa na stronę królewską przechyliły posiłki Sasów spiskich i mieszkańców Koszyc, którzy włączyli się do walki. Armia Aby została pokonana i zmuszona do odwrotu. W trakcie bitwy śmierć poniosło wielu członków rodu Aba, m in. synowie Amadeja Dawid i Dominik[5]. Pobita armia Mateusza Czaka nie była już w stanie przeprowadzić większych akcji przeciwko królowi[potrzebny przypis]. Mimo to Mateusz utrzymał własną prowincję, która została zajęta dopiero po jego śmierci w roku 1321[6]. W kolejnych latach nastąpił kres władzy oligarchów węgierskich. Wdzięczny za udzieloną pomoc Karol Robert nadał spiskim miastom szereg przywilejów, m.in. prawo składu dla Lewoczy (1321)[7]. Bibliografia
Przypisy
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
