Árpádowie (dynastia)

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Arpadowie rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów, węg. Árpád-ház, chor. Arpadovići, słow. Arpádovci, cz. Arpádovci) – dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa. Dzieje Plik:Arpad.gif Tarcza Arpadowiczów Za założyciela uznawany jest prawie legendarny Arpad, wódz plemion madziarskich, które osiedliły się w kotlinie, zwanej dziś Niziną Węgierską. Od niego też została wzięta nazwa dynastii. Prawnuk Arpada, Gejza (zm. 997 r.) ochrzcił się w 974 roku. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jego syn Wajk, który na chrzcie w 997 roku przyjął imię Stefan. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w 1000 roku został koronowany na króla Węgier. Zmarł w 1038 roku. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana). Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W 1089 roku Władysław I Święty włączył się do walk o Królestwo Chorwacji po śmierci tamtejszego króla Zwonimira (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w 1102 roku. W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny Siedmiogrodu i Slawonii. Od połowy XI wieku zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny Słowacji. Pod koniec XII wieku Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W 1215 roku Koloman, młodszy syn króla Andrzeja II, został ogłoszony królem Halicza, jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu. Dynastia wygasła na królu Andrzeju III w 1301 roku. Do walk o tron węgierski włączyli się Wittelsbachowie i Przemyślidzi. Ostatecznie w 1307 roku koronę otrzymali Andegawenowie z Neapolu w osobie Karola Roberta. Był wnukiem Marii, siostry króla Władysława IV Kumana, przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów. Ród A1. Arpad władca Węgier 896-907 B1. Levente B2. Tarhos B3. Jelek B4. Jutas C1. Fajsz władca Węgier 947-955 B5. Zoltán władca Węgier 907-947 C1. Taksony władca Węgier 955-970 D1. Gejza ks. Węgier 970-997 x Sarolta E1. NN (córka) x Bolesław I Chrobry, kr. Polski E2. Stefan I Święty ks. Węgier 997-1000 kr. Węgier 1000-1038 x Gizela Bawarska F1. Emeryk Święty zm. 1031 E3. Maria? x Otton Orseolo, doża Wenecji F1. Piotr Orsello kr. Węgier 1038-1041, 1044-1046 E4. NN (córka) x Csaba, palatyn węgierski F1. Samuel Aba kr. Węgier 1041-1044 D2. Mihály / Michał († 980÷997) F1. Vazul († po 1031), ks. nitrzański G1. Andrzej I kr. Węgier 1046-1061 x Anastazja H1. Salomon kr. Węgier 1063-1074 x Judyta Maria Salicka G2. Bela I kr. Węgier 1061-1063 x NN, c. Mieszka II H1. Gejza I kr. Węgier 1074-1077 x Synadene I1. Koloman Uczony kr. Węgier 1095-1116 x Felica, c. Rogera I, hr. Sycylii J1. Stefan II kr. Węgier 1116-1131 J1. Bela II Ślepy kr. Węgier 1131-1141 x Helena, c. Urosza I, żupana Raszki K1. Gejza II kr. Węgier 1141-1162 x Eufrozyna L1. Stefan III kr. Węgier 1162, 1163-1172 L2. Bela III kr. Węgier 1172-1196 x Agnieszka, c. Renalda de Chatillon M1. Emeryk kr. Węgier 1126-1204 x Konstancja Aragońska N1. Władysław III kr. Węgier 1204-1205 M2. Andrzej II kr. Węgier 1205-1235 x Gertruda z Meran x Beatrycze d'Este N1. Bela IV kr. Węgier 1235-1270 x Maria Laskarina O1. św. Kinga x Bolesław Wstydliwy O2. Stefan V kr. Węgier 1270-1272 x Elżbieta, c. Kocjana, chana Kumanów P1. Maria x Karol II, kr. Neapolu P2. Władysław IV Kumanczyk kr. Węgier 1272-1290 x Elżbieta, c. Karola I d'Anjou, kr. Neapolu i Sycylii O3. Jolenta Helena x Bolesław Pobożny N2. Koloman Halicki kr. Halicza 1215-1216, 1219-1221 x Salomea N3. Stefan Pogrobowiec ks. Sławonii zm. 1271 x Tomasina, c. Michała Morosiniego O1. Andrzej III kr. Węgier 1290-1301 x Fenenna Kujawska → ostatni z rodu L3. Gejza, książę K2. Władysław II kr. Węgier 1162-1163 K3. Stefan IV kr. Węgier 1163 I2. Almos zm. 1127 x Przedsława, c. Światopełka, ks. połockiego H2. Władysław I Święty kr. Węgier 1077-1095 x Adelajda, c. Rudolfa Szwabskiego Pierwsi książęta węgierscy do 907 Arpad 907-945 Solt (Zoltan) (syn) 945-950 Fajsz (wnuk Arpada) 950-970 Toksys (Taksony) (syn Solta) 970-997 Geza (syn) Królowie Kroacji 1091–1127 Almos (syn Gejzy I, króla Węgier) Książęta Kroacji 1214–1241 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier) 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier) Książęta Halicza 1214–1216 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier, koronowany na króla 1215, usunięty) 1219–1221 Koloman (ponownie, usunięty zm.1241) 1226–1234 Andrzej (brat) Książęta Slawonii i Dalmacji 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier) 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier) 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier) Drzewo genealogiczne dynastii Arpadów panującej na Węgrzech w latach 896-1301.                     Onedbeli (Eudubelianus)?                                         Ugyel wódz Scytów   Emese                                             Almos wódz Madziarów                                         Arpad władca Węgier 896-907                                                                                           Levente   Tarhos   Jelek   Jutas     Zoltán władca Węgier 907-947                                                                     Fajsz władca Węgier 947-955     Taksony władca Węgier 955-970                                                                                                         Gejza ks. Węgier 970-997 x Sarolta                       Michał zm. między 980 a 997                                                                                                   NN (córka) x Bolesław I Chrobry, kr. Polski     STEFAN I ŚWIĘTY ks. Węgier 997-1000 kr. Węgier 1000-1038 x Gizela Bawarska       Maria? x Otton Orseolo, doża Wenecji     NN (córka) x Csaba, palatyn węgierski       Vazul ks. nitrzański zm. po 1031                                                                                                     Emeryk Święty zm. 1031       PIOTR ORSEOLO kr. Węgier 1038-1041, 1044-1046     SAMUEL ABA kr. Węgier 1041-1044   ANDRZEJ I kr. Węgier 1046-1061 x Anastazja         BELA I kr. Węgier 1061-1063 x NN, c. Mieszka II                                                                                                                             SALOMON kr. Węgier 1063-1074 x Judyta Maria Salicka     GEJZA I kr. Węgier 1074-1077 x Synadene   WŁADYSŁAW I ŚWIĘTY kr. Węgier 1077=1095 x Adelajda, c. Rudolfa Szwabskiego                                                                                                                         KOLOMAN UCZONY kr. Węgier 1095-1116 x Felica, c. Rogera I, hr. Sycylii       Almos zm. 1127 x Przedsława, c. Światopełka, ks. połockiego                                                                                                       STEFAN II kr. Węgier 1116-1131       BELA II ŚLEPY kr. Węgier 1131-1141 x Helena, c. Urosza I, żupana Raszki                                                                                                                                               GEJZA II kr. Węgier 1141-1162 x Eufrozyna     WŁADYSŁAW II kr. Węgier 1162-1163     STEFAN IV kr. Węgier 1163                                                                                                             STEFAN III kr. Węgier 1162, 1163-1172     BELA III kr. Węgier 1172-1196 x Agnieszka, c. Renalda de Chatillon                                                                                                                 EMERYK kr. Węgier 1126-1204 x Konstancja Aragońska     ANDRZEJ II kr. Węgier 1205-1235 x Gertruda z Meran x Beatrycze d'Este                                                                                                                                             WŁADYSŁAW III kr. Węgier 1204-1205   BELA IV kr. Węgier 1235-1270 x Maria Laskarina     Koloman Halicki kr. Halicza 1215-1216, 1219-1221 x Salomea   Stefan Pogrobowiec ks. Sławonii zm. 1271 x Tomasina, c. Michała Morosiniego                                                                                                                                       św. Kinga x Bolesław Wstydliwy     STEFAN V kr. Węgier 1270-1272 x Elżbieta, c. Kocjana, chana Kumanów     Jolenta Helena x Bolesław Pobożny         ANDRZEJ III kr. Węgier 1290-1301 x Fenenna Kujawska                                                                                                                 Maria x Karol II, kr. Neapolu           WŁADYSŁAW IV KUMAŃCZYK kr. Węgier 1272-1290 x Elżbieta, c. Karola I d'Anjou, kr. Neapolu i Sycylii Drzewo genealogiczne                           Álmos                                           House of Árpád                                                               Árpád                                           House of Árpád                                                               Zoltán                                           House of Aba                                                               Taksony                                           House of Orseolo                                                                                   Michael           Géza                                                                                                                                 Vazul   Stephen I 1001–1038   Helen?   Sarolta?   Samuel 1041–1044                                                                                               Andrew I 1046–1060       Béla I 1060–1063     Peter 1038–1041 1044–1046                                                                                                   Solomon 1063–1074   Géza I 1074–1077   Ladislaus I 1077–1095                                                                                                       Coloman 1095–1116   Álmos                                                                                             Stephen II 1116–1131   Béla II 1131–1141                                                                                   Géza II 1141–1162   Ladislaus II 1162–1163   Stephen IV 1163–1164                                                       Stephen III 1162–1172     Béla III 1172–1196                                                                       Emeric 1196–1204       Andrew II 1205–1235                                                                       Ladislaus III 1204–1205   Béla IV 1235–1270   Stephen                                                             Stephen V 1270–1272   Andrew III 1290–1301                                                         Ladislaus IV 1272–1290 Przypisy Zobacz też Władcy Węgier Bibliografia W. Dworzaczek, Genealogia, cz.2: Tablice, Warszawa 1959, tabl. 84-85. Linki zewnętrzne Genealogia dynastii w: M.Marek, Genealogy.Eu

Árpád-ház (węg.) Arpadowie (pol.) Arpadovići (słow.) Arpadovići (chor.) Arpadovići (cz.) Herb Árpád-ház (węg.) Arpadowie (pol.) Arpadovići (słow.) Arpadovići (chor.) Arpadovići (cz.) Kraj Królestwo Węgier Założyciel Arpad Ostatni przedstawiciel Andrzej III Rok założenia IX wiek Rok rozwiązania 14 stycznia 1301 Pochodzenie etniczne węgierska Gałęzie Aba Orselo