Borsa Loránd: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 45: | Linia 45: | ||
== Początki == | == Początki == | ||
| − | Według najwcześniejszej pisemnej wzmianki '''rodzina''' [[Borsa]] pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.) [ | + | Według najwcześniejszej pisemnej wzmianki '''rodzina''' [[Borsa]] pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.)<ref>Karácsonyi János. ''Magyar nemzetségek''. [Węgierskie rodziny szlacheckie], tartykuł o rodzinie Borsa. URL: [http://mek.oszk.hu/09100/09195/pdf/nemzetsegek1.pdf]</ref> |
| − | + | Członek szlacheckiej rodziny o „''możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim''” (Tudor Sălăgean)<ref>Sălăgean 2005, str. 179.</ref>, pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki [[Someşul Mic]]). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie. | |
| − | |||
| − | Członek szlacheckiej rodziny o „''możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim''” (Tudor Sălăgean) | ||
| − | |||
| − | |||
== Pierwszy okres rządów (1282) == | == Pierwszy okres rządów (1282) == | ||
Wersja z 09:13, 18 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [2] | [3] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Borsa Loránd (rum. Roland Borşa) († 1301), węgierski szlachcic, wojewodą Siedmiogrodu, znany z walki z najazdami Mongołów, a później z buntu przeciwko próbom króla Karola I kontrolowania jego terytorium. Roland Borsa (Szablon:IPA-hu; Szablon:IPA-ro; died 1301) was voivode of Transylvania for 3 periods in the late 13th century. He was known for battling the Mongol invasions and, later, for rebelling against King Charles I's attempts to control his territory. Spis treściPoczątkiWedług najwcześniejszej pisemnej wzmianki rodzina Borsa pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.)[1] Członek szlacheckiej rodziny o „możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim” (Tudor Sălăgean)[2], pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki Someşul Mic). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie. Pierwszy okres rządów (1282)Początkowo zwolennik polityki centralizacji króla Węgier Władysława IV, Loránd został wiosną 1282 r. mianowany wojewodą Siedmiogrodu, a w lipcu i sierpniu uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko plemieniu Aba, a następnie odegrał decydującą rolę w zwycięstwo nad buntownikami z plemienia Kumanów. Mimo tego sukcesu seria ustępstw królewskich wobec arystokracji zmusiła Loránda do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz Péc Apora. Initially a supporter of the centralization policies of László IV, King of Hungary, Borsa was named voivod of Transylvania in the spring of 1282. In July and August he participated in the royal campaign against the Aba tribe, then distinguished himself with a decisive role in the victory over Cuman rebels. Despite this success, however, a series of royal concessions to the aristocracy forced Roland to resign his voivodship in favor of Apor Péc. Drugi okres rządów (1284-1285)Po powrocie na urząd wojewody Siedmiogrodu w 1284 r. Loránd znalazł się w obliczu najazdów mongolskich. Zimą 1285 r. próbował powstrzymać inwazję kampanią, w której mieszkańcy Siedmiogrodu wyróżnili się odwagą na polu bitwy. Aby pomóc w zarządzaniu swoimi nowymi terytoriami, powołał wicewojewodę z siedmiogrodzkiej gałęzi rodu, Borsa László z Szentmártón. Po konflikcie z królem László IV pod koniec 1285 r. Loránd został ponownie pozbawiony władzy. Returning to the voivodship in 1284, Roland Borsa found himself faced with Mongol invasions. In the winter of 1285, he attempted to stem the invasion with a campaign in which the Transylvanians distinguished themselves through their valor on the battlefield. To assist in governing his new territories, he named a vice-voivod from the Transylvanian branch of the family, László Borsa of Szentmártón. Following a conflict with King László IV at the end of 1285, Roland Borsa was again stripped of his power. Reorganizacja Siedmiogrodu i ostatni okres rządówLoránd znajdował się na progu swojej fortuny, gdy w Siedmiogrodzie zaczęto reorganizować funkcjonowanie według zasad „kongregacyjnych”, przenosząc de facto władzę na grupę lokalnych szlachciców. Gdy pierwsze zgromadzenie szlachty spotkało się w 1285 r. pod Turdą, Loránd stracił Siedmiogród i okazał się niezdolny do wywierania wpływu na innych szlachciców lub odgrywania ważnej roli w zarządzaniu prowincją. Niemniej jednak, gdy sentyment przeciwko Władysławowi silniej utrzymał szlachtę, wrócił do władzy po raz ostatni w 1288 roku. Wraz z bratem zorganizował zabójstwo króla przez najemników kumańskich w komitacie Bihar w 1290 roku. Ta akcja , wraz z jego ukrytymi ambicjami dotyczącymi Siedmiogrodu, doprowadził go do bezpośredniego konfliktu z ostatnim potomkiem Domu Árpáda, Andrzeja III.. Pokonany przez wojska królewskie w wojnie domowej w 1294 r. został zwolniony z funkcji wojewody, ale jakoś udało mu się uniknąć konfiskaty jego rozległych ziem. Zmarł daleko od korytarzy władzy w 1301 roku. Roland Borsa was at the nadir of his fortunes when the Transylvanian voivodship began to reorganize along "congregational" lines, shifting de facto power to a group of landed nobles. When the first congregation of nobles met in 1285 near Turda, Roland Borsa had lost his Transylvanian lands and proved unable either to exercise any influence over the other nobles or to play an important role in governing the province. Nonetheless, as sentiment against László took a firmer hold on the nobility, he returned to power for a final time in 1288. Along with his brother, he organized the assassination of the King by Cuman mercenaries at Körösszeg in Bihor County in 1290. This action, along with his ill-concealed ambitions for Transylvania, led him into direct conflict with the last scion of the House of Árpád, András III. Defeated by royal forces in the Civil War of 1294, he was dismissed as voivod, but somehow managed to avoid the confiscation of his now-extensive lands. He died far from the corridors of power in 1301. PrzypisBibliografia
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
