Bitwa pod Rozhanovcami: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 32: | Linia 32: | ||
Z chwilą śmierci [[Andrzej III|Andrzeja III]] i zakończenia rządów dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, [[Przemyślidzi|Przemyślidów]] i [[Wittelsbachowie|Wittelsbachów]]. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z [[Wacław III|Wacławem III]] czeskim i [[Otton III Bawarski|Ottonem III]] bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w [[Székesfehérvár]] na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy. | Z chwilą śmierci [[Andrzej III|Andrzeja III]] i zakończenia rządów dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, [[Przemyślidzi|Przemyślidów]] i [[Wittelsbachowie|Wittelsbachów]]. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z [[Wacław III|Wacławem III]] czeskim i [[Otton III Bawarski|Ottonem III]] bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w [[Székesfehérvár]] na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy. | ||
| − | Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) [[Mateusz Czak|Mateusz Csák]], posiadający siedzibę na zamku w [[Trenczyn]]ie i tytułujący się ''Panem [[Wag]]u i [[Tatry|Tatr]]''. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim [[Amadej Aba]] kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem<ref>Arkadiusz Wasielewski ''Zamki i zamczyska Słowacji'', s. 24-25 | + | Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) [[Mateusz Czak|Mateusz Csák]], posiadający siedzibę na zamku w [[Trenczyn]]ie i tytułujący się ''Panem [[Wag]]u i [[Tatry|Tatr]]''. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim [[Amadej Aba]] kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem<ref>Arkadiusz Wasielewski ''Zamki i zamczyska Słowacji'', s. 24-25</ref>; z kolei Csák zaatakował Budę<ref>[https://anzdoc.com/magyar-kiralyok-knyve151716447081974.html MAGYAR KIRÁLYOK KÖNYVE] (węg.)</ref>. Aba natomiast wdał się w konflikt z wolnymi miastami królewskimi, którym usiłował narzucić swoją władzę, w wyniku czego zginął w [[Koszyce|Koszycach]] z rąk tamtejszych mieszczan. Jego wzięci do niewoli synowie przystali wpierw na warunki królewskie, ale po uwolnieniu ponownie sprzymierzyli się z Csákiem. |
Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na [[Koszyce]], rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą. | Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na [[Koszyce]], rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą. | ||
Wersja z 07:17, 30 wrz 2019
Źródło Bitwa pod Rozhanovcami
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bitwa pod Rozhanovcami (dawniej też: bitwa pod Rozgoniem) – jedna z ważniejszych bitew w historii średniowiecznych Węgier. Miała miejsce 15 czerwca 1312 r. pomiędzy siłami króla Karola Roberta z dynastii Andegawenów, wspieranego przez oddziały spiskich Sasów, joannitów i mieszczan z Koszyc a połączonymi wojskami możnowładców z rodu Aba i oddziałami Mateusza Czaka o kontrolę nad północno-wschodnimi rejonami Królestwa Węgier (obecnie wschodnia Słowacja).
Spis treści
Tło historyczne
Z chwilą śmierci Andrzeja III i zakończenia rządów dynastii Arpadów w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, Przemyślidów i Wittelsbachów. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z Wacławem III czeskim i Ottonem III bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w Székesfehérvár na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy.
Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) Mateusz Csák, posiadający siedzibę na zamku w Trenczynie i tytułujący się Panem Wagu i Tatr. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim Amadej Aba kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem[1]; z kolei Csák zaatakował Budę[2]. Aba natomiast wdał się w konflikt z wolnymi miastami królewskimi, którym usiłował narzucić swoją władzę, w wyniku czego zginął w Koszycach z rąk tamtejszych mieszczan. Jego wzięci do niewoli synowie przystali wpierw na warunki królewskie, ale po uwolnieniu ponownie sprzymierzyli się z Csákiem.
Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na Koszyce, rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą.
Bitwa
Do bitwy pomiędzy obiema armiami doszło niedaleko rzeki Torysa w pobliżu miejscowości Rozhanovce (węg. Rozgony, pol. Rozgoń), położonej na wschód od Koszyc. Bitwa ta uważana jest za punkt zwrotny toczącej się wówczas wojny domowej[3]. Armia Czaka przerwała oblężenie, podejmując marsz na wschód i zatrzymując się u stoku pobliskich wzgórz. W tej sytuacji siły królewskie zmuszone zostały do zajęcia mocno niekorzystnej pozycji w dolinie. Wojska Aby, którymi dowodził Demeter Balassy[potrzebny przypis], uderzyły na armię królewską rozpoczynając krwawą walkę, która pochłonęła wielu rycerzy po obu stronach, przy czym większe straty odniosły wojska królewskie. Król straciwszy własny sztandar kontynuował walkę pod sztandarem joannitów[4]. W decydującym momencie szalę zwycięstwa na stronę królewską przechyliły posiłki Sasów spiskich i mieszkańców Koszyc, którzy włączyli się do walki. Armia Aby została pokonana i zmuszona do odwrotu.
W trakcie bitwy śmierć poniosło wielu członków rodu Aba, m in. synowie Amadeja Dawid i Dominik[5]. Pobita armia Mateusza Czaka nie była już w stanie przeprowadzić większych akcji przeciwko królowi[potrzebny przypis]. Mimo to Mateusz utrzymał własną prowincję, która została zajęta dopiero po jego śmierci w roku 1321[3]. W kolejnych latach nastąpił kres władzy oligarchów węgierskich.
Wdzięczny za udzieloną pomoc Karol Robert nadał spiskim miastom szereg przywilejów, m.in. prawo składu dla Lewoczy (1321)[6].
Przypisy
- ↑ Arkadiusz Wasielewski Zamki i zamczyska Słowacji, s. 24-25
- ↑ MAGYAR KIRÁLYOK KÖNYVE (węg.)
- ↑ 3,0 3,1 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu
<ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwieZamki - ↑ Bitka pri Košiciach (zvaná pri Rozhanovciach) r. 1312 (sk.)
- ↑ Aba Amadej
- ↑ Stary Sącz i Lewocza. Karpackie miasteczka z klimatem, s. 99, 126
Bibliografia
- Warfare in Fourteenth Century Hungary, from the Chronica de Gestis Hungarorum (en)
- Dušan Kováč et al.: Kronika Slovenska 1. Fortuna Print, Bratislava 1998. .
