|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:0]] | + | #PATRZ [[Várnai csata]] |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Warn%C4%85
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bitwa_pod_Warn%C4%85&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Battle of Varna.png|mały|290px|left|Bitwa pod Warną]]
| |
| − | | |
| − | '''Bitwa pod Warną''' – starcie zbrojne, które miało miejsce [[10 listopada]] [[1444]] roku między oddziałami [[Korona Królestwa Polskiego|polsko]]-[[Królestwo Węgier|węgierskimi]] oraz innymi wojskami koalicji antytureckiej pod dowództwem króla polskiego i [[Historia Węgier#Czasy Jagiellonów|węgierskiego]] [[Władysław III Warneńczyk|Władysława III Warneńczyka]] i wojewody [[Siedmiogród|siedmiogrodzkiego]] [[János Hunyady|Jana Hunyadyego]], a wojskami [[Imperium Osmańskie|tureckimi]] pod dowództwem [[sułtan]]a [[Murad II|Murada II]].
| |
| − | | |
| − | == Geneza ==
| |
| − | | |
| − | W roku [[1396]] w [[Bitwa pod Nikopolis (1396)|bitwie pod Nikopolis]] [[Turcy]] rozgromili wojska papieskie, co dało im możliwość dalszych podbojów w [[Europa|Europie]]. Węgrzy czując się zagrożeni zwrócili się do Polski z propozycją zawarcia [[sojusz]]u. Władysław III przyjmując koronę Węgier wziął na siebie obowiązek walki z Turkami. W roku [[1441]] sułtan Murad II wyprawił się z armią turecką na [[Belgrad]]. Wyprawa się nie udała, a cofające się wojska tureckie były atakowane przez oddziały węgierskie i pobite w serii potyczek w [[1442]] i [[1443]] roku przez Jana Hunyadyego (tzw. długa kampania). Były to bitwy pod Sibiu (marzec 1442), [[bitwa nad rzeką Jałomicą]] (wrzesień 1442) i bitwa pod Niszem (listopad 1443). W roku [[1443]] i następnym Turcy walczyli również z [[emir]]em [[Anatolia|Anatolii]], [[Ibrahim-bej]]em, więc była to walka na dwóch frontach. Zmusiło to sułtana do podpisania bardzo korzystnego dla strony chrześcijańskiej [[Pokój w Segedynie|traktatu pokojowego]] na 10 lat (pokój w [[Segedyn]]ie w roku 1444). W sierpniu 1444 Murad II zawarł rozejm z Anatolią i zrzekł się tronu na rzecz swojego 12-letniego syna, [[Mehmed II Zdobywca|Mehmeda II]].
| |
| − | | |
| − | Dyplomacja [[Eugeniusz IV|papieska]], reprezentowana przez legata [[Giuliano Cesarini (1398–1444)|Juliana Cesariniego]] zdołała jednak namówić króla, aby złamał postanowienia traktatu i uderzył na Turków. Był to dogodny moment, ponieważ papiestwu udało się pozyskać [[Republika Wenecka|Wenecjan]] do wspólnej walki przeciw niewiernym. Zwołano więc krucjatę i wyruszono na [[Edirne]]. W związku z tym Murad II został ponownie wezwany na tron turecki przez swojego syna. Stary sułtan początkowo odmówił twierdząc, że nie jest już sułtanem, jego syn miał mu jednak odpowiedzieć ''Jeśli jesteś sułtanem, prowadź swoją armię; lecz jeśli to ja jestem sułtanem, rozkazuję ci abyś przybył i poprowadził moje wojsko.'' Murad II więc zgodził się i ponownie wstąpił na tron na czas wyprawy.
| |
| − | | |
| − | == Wojska ==
| |
| − | === Krzyżowcy ===
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Varna 1444 Polski Kronika from 1564.jpg|mały|290px|left|Bitwa pod Warną w ''Kronice wszystkiego świata'' [[Marcin Bielski|Marcina Bielskiego]]]]
| |
| − | | |
| − | Armia krzyżowców składała się głównie z sił polskich i węgierskich. Dodatkowo były tam posiłki [[Królestwo Czech|czeskie]], [[Państwo Kościelne|papieskie]], [[Królestwo Bośni|bośniackie]], [[Królestwo Chorwacji|chorwackie]], [[Despotowina serbska|serbskie]], [[Bułgaria|bułgarskie]], [[Wołoszczyzna|wołoskie]], [[Hospodarstwo Mołdawskie|mołdawskie]] i [[Wielkie Księstwo Moskiewskie|ruskie]]. Obiecana pomoc ze strony [[Konstantynopol]]a ([[Jan VIII Paleolog]]) i [[Albania|Albanii]] nie nadeszła. Wenecjanie i flota papieska miały stać w cieśninach [[Bosfor]] i [[Dardanele]], aby nie dopuścić do przedostania się sił tureckich na kontynent europejski. Zamiast tego dopuścili się zdrady, przewożąc armię turecką na kontynent europejski za odpowiednią opłatą (od jednego żołnierza). Armia węgierska była słabo uzbrojona i źle zorganizowana. Nie było tam prawie wcale [[piechota|piechoty]], nie licząc 100 do 300 czeskich [[Wojsko najemne|najemnych]] strzelców. W skład armii wchodziło prawdopodobnie również około stu wozów z załogą. Pozostałą część stanowiła ciężka [[jazda]], głównie siły królewskie i zagraniczni najemnicy, jak również pewna liczba szlacheckich i biskupich [[Chorągiew (wojsko)|chorągwi]].
| |
| − | | |
| − | === Turcy ===
| |
| − | Armia turecka składała się głównie z [[Lekka jazda|lekkiej jazdy]] oraz [[Spahisi (Turcja)|spahisów]] z [[Rumelia|Rumelii]] i Anatolii, [[akindżi]]jów i oddziałów [[Tatarzy|tatarskich]]. Ponadto dużą część stanowili [[janczarzy]], [[otturacy]] i [[azapowie]] (lekka piechota). U boku sułtana znajdowali się najprawdopodobniej [[silitarzy]] czyli jego gwardia przyboczna.
| |
| − | | |
| − | == Bitwa ==
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Chelebowski varna.jpg|mały|290px|left|[[Stanisław Chlebowski (1835-1884)|Stanisław Chlebowski]] „Bitwa pod Warną”]]
| |
| − | | |
| − | Po wyjściu na jaw, że Turcy przedostali się przez [[Cieśniny tureckie|czarnomorskie cieśniny]], flota wenecka miała popłynąć na północ, do [[Warna|Warny]], aby spotkać się z wojskiem chrześcijańskiej koalicji. Niestety Wenecjanie zawiedli i do decydującej bitwy doszło bez ich udziału, król dowiedziawszy się o tym chciał zawrócić swoje wojsko, lecz Turcy odcięli odwrót. 20 000 wojsk chrześcijańskich spotkało 60-tysięczną armię turecką. Walkę rozpoczęła jazda turecka, próbując oskrzydlić i rozbić prawą flankę chrześcijan. Przewaga wojsk osmańskich zarysowała się także w centrum. Dzięki dowództwu Hunyadyego udało się opanować kryzys. W armii sułtana nastąpiło zamieszanie, padł dowódca spahisów, [[Karadża-pasza]]. Zginął również król Władysław III, który nie czekał na pomoc Hunyadyego i myśląc że nadszedł decydujący moment bitwy zaatakował tylko nadwornym [[Hufiec (wojsko)|hufcem]]. Ciężka jazda wbiła się z impetem w czworobok janczarów i została szybko przez nich otoczona. Zabito konia Władysława III, a gdy padł na ziemię, janczar [[Kodża Hyzyr]] odciął królewską głowę. Głowę tę podarowano sułtanowi, który rozkazał przechowywać ją w garnku miodu. Jeszcze wiele lat po bitwie pokazywał ją gościom. Śmierć króla przesądziła o losie bitwy. Wojska chrześcijan wpadły w panikę. Ponad połowa wojsk polsko-węgierskich została zgładzona. Jan Hunyady zdołał zebrać resztę wojska i powrócić do kraju. Tam przygotował obronę i zatrzymał pochód wojsk tureckich. Śmierć króla Władysława III pozostawiła Węgry we władaniu 4-letniego [[Władysław Pogrobowiec|Władysława Pogrobowca]]. Król Władysław III został przez [[Bułgarzy|Bułgarów]] obdarowany przydomkiem ''Warneńczyk'' i jest uznawany przez nich za bohatera narodowego. Po bitwie nie odnaleziono ciała polskiego monarchy ani jego [[Zbroja|zbroi]].
| |
| − | | |
| − | == Upamiętnienie ==
| |
| − | | |
| − | [[Plik:VarnaMemorial.jpg|mały|290px|left|[[Pomnik-mauzoleum Władysława III Warneńczyka w Warnie|Pomnik-mauzoleum Władysława III Warneńczyka]]]]
| |
| − | | |
| − | Walki [[Rycerstwo|rycerzy]] polskich pod Warną zostały, po 1990 r., upamiętnione na [[Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie|Grobie Nieznanego Żołnierza]] w [[Warszawa|Warszawie]] napisem na jednej z tablic, „WARNA 10 XI 1444”.
| |
| − | | |
| − | W Warnie znajduje się [[Pomnik-mauzoleum Władysława III Warneńczyka w Warnie|pomnik-mauzoleum]] Władysława III Warneńczyka<ref>''[http://www.moreto.net/varna-gid2.php?n=89&c=03 Парк-музей „Владислав Варненчик” | Moreto.net – Варна]'', moreto.net [dostęp 2017-11-22].</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Zobacz też ==
| |
| − | * [[Wiersze o bitwie pod Warną]]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * ''Filipa Kallimacha Historia o królu Władysławie'', tłum. [[Anna Komornicka]] [w:] ''By czas nie zaćmił i niepamięć. Wybór kronik średniowiecznych'', oprac. Antonina Jelicz, PIW, Warszawa 1975, s. 281-305.
| |
| − | | |
| − | == Opracowania ==
| |
| − | * [[Jan Dąbrowski (historyk)|Jan Dąbrowski]], ''Rok 1444. Spór o traktat szegedyński'', Wrocław 1966.
| |
| − | * Jan Dąbrowski, ''Rok 1444 w świetle najnowszych badań'', „Sprawozdanie z posiedzeń i czynności Akademii Umiejętności w Krakowie” 1910, t. 15, nr 2, 1911.
| |
| − | * Jan Dąbrowski, ''Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440-1444)'', „Rozprawy Warszawskiego Towarzystwa Naukowego”, t. 2, Warszawa 1922.
| |
| − | * [[Oskar Halecki]], ''Nowe uwagi krytyczne o wyprawie warneńskiej'', „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filozoficzno-Historyczny” 70 (1939), z. 5,s.
| |
| − | * Oskar Halecki, ''The Crusade of Varna: a discussion of controversial Problems'', Nowy Jork 1943.
| |
| − | * Oskar Halecki, ''Spór o Warneńczyka'', „Teki Historyczne”, z. 9 (1958),
| |
| − | * [[Rafał Korbal]], ''Słynne bitwy w historii Polski'', Wydawnictwo „Świat Książki”, 1997.
| |
| − | * [[Edward Potkowski]], ''Warna 1444'', seria: „Historyczne bitwy”, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1990. (wyd. I), {{ISBN|83-11-07793-2}}
| |
| − | * [[Antoni Prochaska]], ''Uwagi krytyczne o klęsce warneńskiej'', „Rozprawy Akademii Umiejętności” t. 39.
| |
| − | * [[Wincenty Swoboda]], ''Warna 1444'', seria: „Dzieje narodu i państwa polskiego” I-13, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1994, {{ISBN|83-03-03629-7}}
| |
| − | * Wincenty Swoboda, ''Znowu o Warnie'', „Roczniki Historyczne” 49 (1984).
| |
| − | * ''Świat chrześcijański i Turcy Osmańscy w dobie bitwy pod Warną'', pod. red. Doroty Quirini-Popławskiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, Prace historyczne, z. 119, „Studia Polono – Danubiana et Balcanica”, 7, Kraków 1995 (Z treści: [[Krzysztof Bojko]], ''Próby wciągnięcia Księstwa Moskiewskiego do koalicji antytureckiej w latach 1437-1471'', s. 149-160, [[Jerzy Grygiel]], ''Echa bitwy warneńskiej w historiografii czeskiej XV i XVI wieku'', s. 131-141, [[Jerzy Hauziński]], ''Odbudowa państwa Osmanów i jego organizacja wojskowa w I połowie XV wieku'', s. 47-58, [[Wojciech Mruk]], ''Burgundia Filipa Dobrego wobec agresji tureckiej (1419-1444''), s. 35-42, [[Danuta Quirini-Popławska]], ''Republika Wenecka wobec akcji antytureckiej w latach 1440-1444 (na tle sytuacji politycznej w Europie)'', s. 111-130, [[Stanisław A. Sroka]], ''Turecko-węgierskie rokowania pokojowe w roku 1444 w świetle najnowszej historiografii węgierskiej'', s. 43-46, [[Piotr Wróbel (ur. 1965)|Piotr Wróbel]], ''Udział państw zachodnich Bałkanów w wyprawach antytureckich Władysława Jagiellończyka i następstwa klęski warneńskiej dla położenia politycznego'', s. 95-110).
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * [http://varnenchikmuseum.com/ Park-Muzeum "Władysław Warneńczyk"] (po bułgarsku) i (po angielsku)
| |
| − | * Michał Kozłowski, ''Bitwa pod Warną 1444 – kulisy katastrofy'' [http://histmag.org/Bitwa-pod-Warna-1444-kulisy-katastrofy-8679]
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Wojna infobox
| |
| − | |nazwa = Bitwa pod Warną
| |
| − | |epoka = średniowiecze
| |
| − | |konflikt = Podboje Turcji Osmańskiej
| |
| − | |grafika = Bitwa pod Warną (fragment - Władysław).jpg
| |
| − | |opis grafiki = ''Bitwa pod Warną'', [[Jan Matejko]]
| |
| − | |czas = [[10 listopada]] [[1444]]
| |
| − | |miejsce = [[Warna|w pobliżu Warny]], [[Bułgaria]]
| |
| − | |terytorium =
| |
| − | |przyczyna =
| |
| − | |wynik = zwycięstwo Imperium osmańskiego
| |
| − | |strona1 =
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Coa Hungary Country History (15th century).svg|18px]] [[Królestwo Węgier]]<br />
| |
| − | [[Plik:POL Przemysł II 1295 COA.svg|18px]] [[Lengyelország a Jagellók korában (1386–1572)|Królestwo Polskie]]<br />
| |
| − | [[Plik:Coat of arms of Wallachia.svg|18px]] [[Wołoszczyzna|Hosp. Wołoskie]]<br />
| |
| − | [[Plik:Vytis_COA_Lithuania.Codex_Bergshammar.png|18px]] [[Wlk. Ks. Litewskie]]<br />
| |
| − | [[Plik:Coat_of_arms_of_the_Serbian_Despotate.svg|18px]][[Despotat Serbii]]<br />
| |
| − | [[Plik:Tvrtko.png|18px]] [[Królestwo Bośni]]<br />
| |
| − | [[Plik:Wappen Königreich Böhmen.png|18px]] [[Królestwo Czech]]<br />
| |
| − | [[Plik:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|18px]] [[Ces. Rzym. Nar.-Niem.]]<br />
| |
| − | [[Plik:Croatia_COA_heater.svg|16px]] [[Królestwo Chorwacji]]<br />
| |
| − | [[Plik:Emblem of the Papacy SE.svg|18px]] [[Państwo Kościelne]]
| |
| − | | |
| − | |strona2 = [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Ottoman Empire]] |
| |
| − | |dowódca1 =
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Coa_Hungary_Family_Hunyadi_János_(extended)_big.svg|18px]] [[Hunyadi János]]<br />
| |
| − | [[Plik:Coa Hungary Country History Vladislaus I (1440–1444).svg|18px]] [[I. Ulászló magyar király|I. Ulászló]] '''†'''<br />
| |
| − | [[Plik:CardinalCoA PioM.svg|18px]] [[Giuliano Cesarini]] '''†'''<br />
| |
| − | [[Plik:Icone Valachie.gif|18px]] [[II. Vlad havasalföldi fejedelem|II. (Mircea) Vlad Dracul]]
| |
| − | | |
| − | |dowódca2 = [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|20px]] [[Murad II]]
| |
| − | |jednostki1 =
| |
| − | |jednostki2 =
| |
| − | |siły1 = 16 000 – 18 000
| |
| − | |siły2 = 50 000 – 60 000
| |
| − | |straty1 = 5000 zabitych
| |
| − | |straty2 = 7000 zabitych
| |
| − | |lokalizacja =
| |
| − | |mapa =
| |
| − | |opis mapy =
| |
| − | |kod mapy = Bułgaria
| |
| − | |współrzędne =
| |
| − | |commons = Category:Battle of Varna
| |
| − | }}
| |
| − | {{Podboje Turcji Osmańskiej}}
| |
| − | {{Wojny węgiersko-tureckie}}
| |
| − | {{Wojny Chorwatów}}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Bitwa, Warna}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Bitwy]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Polski]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Bułgarii]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Turcji]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Imperium Osmańskiego]] | |
