Mohácsi csata: Różnice pomiędzy wersjami
(Przekierowanie do Bitwa pod Mohaczem) Znacznik: Nowe przekierowanie |
(Usunięto przekierowanie do Bitwa pod Mohaczem) Znacznik: Usunięto przekierowanie |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | [[Kategoria:0bb]] | |
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
| + | {{Uwaga polska| | ||
| + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Mohaczem | ||
| + | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bitwa_pod_Mohaczem&action=history | ||
| + | |nota = polski | ||
| + | }} | ||
| − | [[Kategoria: | + | {| |
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | '''Bitwa pod Mohaczem''' (węg. ''Mohácsi csata'', chor. ''Mohačka bitka'', niem. ''Schlacht bei Mohács'', bosn. ''Mohačka bitka'', czech. ''Bitva u Moháče'') – bitwa stoczona 29 sierpnia 1526 roku, w której wojska [[Węgry|węgierskie]] dowodzone przez króla [[Ludwik II Jagiellończyk|Ludwika Jagiellończyka]] zostały rozgromione przez armię [[Imperium Osmańskie|osmańską]] pod dowództwem sułtana [[Sulejman Wspaniały|Sulejmana Wspaniałego]]. | ||
| + | |||
| + | == Tło historyczne == | ||
| + | [[Plik:Mohacs Monument at the Battlefield 2004.JPG|thumb|left|290px|Mohacz – pomnik na polu bitwy]] | ||
| + | W roku 1521 Turcy zdobyli [[Belgrad]], kluczową twierdzę broniącą drogi na północ. W roku następnym Sulejman zajął [[Rodos (wyspa)|Rodos]], wyspę będącą do tej pory w posiadaniu [[Zakon Maltański|joannitów]], zabezpieczając sobie w ten sposób tyły, po czym Turcy skierowali się na północny zachód, zagrażając ziemiom chrześcijańskim<ref name=Woj>Z. Wójcik, s. 200.</ref>. | ||
| + | |||
| + | Kolejna kampania rozpoczęła się w 1526 roku i była wymierzona przeciwko Węgrom. Sulejman zażądał wysokiego [[Danina|trybutu]], a kiedy Węgrzy odrzucili żądania, sułtan na czele swojej armii w kwietniu skierował się na północ. W obliczu inwazji Węgry pozostawione zostały przez [[Habsburgowie|Habsburgów]] własnemu losowi. Pomocy udzieliła natomiast Polska, król [[Zygmunt I Stary]] przysłał wsparcie 1500 zbrojnych pod dowództwem rycerza Lenarta Gnoińskiego herbu Warnia<ref name=":0">Bielski Marcin, ''Kronika polska'', Sanok, 1856, str.1068</ref>. | ||
| + | |||
| + | Król [[Ludwik II Jagiellończyk]] zmuszony był samotnie stawić czoła potędze osmańskiej. Ponaglony szybkim marszem wojsk Sulejmana, nie czekając na posiłki z Chorwacji i Siedmiogrodu (5 tysięcy [[Krsto Frankopan|Krsta Frankopana]] i 8 tysięcy [[Jan Zápolya|Jana Zápolyi]]), wyruszył z [[Buda (Budapeszt)|Budy]] na spotkanie przeciwnika. | ||
| + | |||
| + | == Siły przeciwników == | ||
| + | Wojska tureckie liczyły ok. 80 tysięcy żołnierzy (w tym 35 tysięcy jazdy i 15 tysięcy [[janczarzy|janczarów]]) i 300 dział. Liczebność armii węgierskiej szacowano na 25 tysięcy (w tym 12 tysięcy jazdy) i 20 dział<ref name=Per>B. Perrett, s. 207.</ref>. | ||
| + | |||
| + | == Bitwa == | ||
| + | Pod Mohaczem, gdzie wojska się spotkały, Węgrzy początkowo zamierzali zająć pozycje obronne, tworząc [[tabor wojskowy|tabor]]. W obliczu skrajnej przewagi przeciwnika zwolennikiem wydania bitwy obronnej w oparciu o obóz był również dowódca polskich posiłków Lenart Gnoiński.<ref name=":0" /> Na żądanie [[szlachta|szlachty]] węgierskiej zdecydowano się jednak przypuścić atak. Ciężkozbrojnej jeździe węgierskiej dość łatwo udało się przebić przez linie wojsk tureckich. Następnie Węgrzy ruszyli w kierunku [[Turcja|tureckiego]] taboru, bronionego przez janczarów i naszpikowanego licznymi, pospinanymi łańcuchami, [[działo|działami]]<ref>B. Perrett, s. 208.</ref>. | ||
| + | |||
| + | Ostrzał turecki zabił wielu Węgrów; w ich szeregach wybuchła panika. Wielu żołnierzy zginęło podczas ucieczki, liczni utonęli w rzece – wśród nich król [[Ludwik II Jagiellończyk|Ludwik II]]<ref>Z. Ryniewicz, s. 382.</ref>. W bitwie oprócz 12 tysięcy rycerzy węgierskich udział wzięło także 1600 ochotników – polskich rycerzy dowodzonych przez kapitana Lenarta Gnoińskiego – co upamiętnia poświęcony im pomnik<ref>[http://www.gazetalubuska.pl/turystyka/art/7433731,mohacz-w-madziarskich-termopilach,id,t.html Mohacz: W madziarskich Termopilach (dostęp: 2014-08-28)].</ref>. Straty po stronie chrześcijańskiej wyniosły 15 tysięcy zabitych (rannych i jeńców Turcy ścinali<ref name=Per />), w tym siedmiu biskupów i 500 możnych<ref name=Per />. | ||
| + | |||
| + | == Konsekwencje == | ||
| + | Przedwczesna śmierć 20-letniego króla spowodowała, że wkrótce ziemie [[Czechy|Czech]] i północno-zachodnich Węgier dostały się pod panowanie Habsburgów. Datę klęski uznaje się także za symboliczny koniec potęgi dynastii Jagiellonów. Zgromadzenia szlacheckie wybrały [[Jan Zápolya|Jana Zápolyę]] na króla, mimo że [[Układ wiedeński|w wyniku układów Jagiellonów z Habsburgami]] korona przeszła na [[Ferdynand I Habsburg|Ferdynanda I]]. W 1528 roku Jan Zápolya uznał się za lennika Osmanów i zwracając się do sułtana o pomoc, a w rok później Turcy zdobyli Budę i ogłosili go władcą<ref name=Woj />. Wybuchła turecko-austriacka wojna o władzę na Węgrzech (w 1529 roku Turcy stanęli po raz pierwszy pod Wiedniem); ostatecznie w roku 1538 zawarto [[układ w Wielkim Waradynie]]<ref name=Wojc>Z. Wójcik, s. 203.</ref>. Przewidywał on sukcesję Habsburgów po śmierci Jana Zápolyi, jednak szlachta węgierska złamała umowę i wybrała na następcę Jana jego syna, [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jana II Zygmunta]]. Wywołało to najazd austriacki, po nim zaś kontratak turecki, który zakończył się wyparciem wojsk cesarskich spod murów Budy i podziałem Węgier dokonanym przez sułtana<ref name=Wojc />. | ||
| + | |||
| + | W roku 1541 ziemie węgierskie podzielono na trzy części. Środek kraju z [[Buda (Budapeszt)|Budą]] i [[Peszt]]em stały się prowincją turecką. Na wschodzie, pod rządami [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jana II Zápolyi]] powstało zależne od [[Imperium Osmańskie|Osmanów]] księstwo zwane [[Siedmiogród|Siedmiogrodem]], a zachodnia część z dzisiejszą Słowenią i Chorwacją rządzona była przez habsburskich królów węgierskich. Przez następne lata stale dochodziło do walk na granicach. Turcy panowali na zdobytych ziemiach przez 158 lat, aż do [[Pokój w Karłowicach|pokoju w Karłowicach]]<ref name=Wojc />. | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | == Bibliografia == | ||
| + | *Bryan Perrett: ''The Battle Book:Crucial Conflicts in History from 1469 BC to the Present''. New York: Arms and Armour, 1992. ISBN 1-85409-125-5. | ||
| + | *Zygmunt Ryniewicz: ''Bitwy świata: Leksykon''. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995. ISBN 83-214-1046-4. | ||
| + | *Zbigniew Wójcik: ''Historia powszechna XVI-XVII wieku''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968. | ||
| + | |||
| + | | | ||
| + | {{Wojna infobox | ||
| + | |nazwa = Mohácsi csata (węg.)<br>Bitwa pod Mohaczem (pol.)<br>Mohačka bitka (chor.)<br>chlacht bei Mohács (niem.)<br>Mohačka bitka (bosn.)<br>Bitva u Moháče (cz.) | ||
| + | |epoka = średniowiecze | ||
| + | |konflikt = Podboje Turcji Osmańskiej | ||
| + | |||
| + | |grafika = Battle of Mohacs 1526.png | ||
| + | |opis grafiki = [[Bertalan Székely]], „Bitwa pod Mohaczem” | ||
| + | |czas = 29 sierpnia 1526 | ||
| + | |miejsce = [[Mohacz]] | ||
| + | |terytorium = Węgry | ||
| + | |przyczyna = odrzucenie przez Węgrów wysokiego trybutu | ||
| + | |wynik = przegrana Węgrów | ||
| + | |||
| + | |strona1 = | ||
| + | [[File:Coa Hungary Country History (14th century).svg|22px]] [[Królestwo Węgier]]<br /> | ||
| + | [[File:Coat of arms of Croatia 1495.svg|22px|link=Croatia in the union with Hungary]] [[Królestwo Chorwacji]]<br /> | ||
| + | [[File:Blason Boheme.svg|22px|Kingdom of Bohemia]] [[Korona Czeska]]<br /> | ||
| + | [[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|22px]] [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]<br> | ||
| + | [[File:Coat of arms of Bavaria.svg|22px]] [[Księstwo Bawarii]]<br /> | ||
| + | [[File:Emblem of the Papacy SE.svg|22px]] [[Państwo Kościelne]]<br /> | ||
| + | [[File:POL Przemysł II 1295 COA.svg|22px]] [[Królestwo Polskie]] | ||
| + | |||
| + | |strona2 = [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Imperium Osmańskie]] | ||
| + | *[[File:Flag of the crimeans.svg|22px]] [[Chanat Krymski]] | ||
| + | |||
| + | |dowódca1 = | ||
| + | [[Plik:Herb Jagiellonów.PNG|22px]] [[Ludwik II Jagiellończyk]] [[Król Węgier]] '''†'''<br />[[Plik:Coa Hungary Family Báthory.svg|22px]] [[Báthori VII. István]] [[palatyn]]<br />[[Plik:Tomori címere.jpg|22px]] [[Tomori Pál]] [[arcybiskup Kalocsa-Kecskemét]] '''†'''<br />[[Plik:Coa Hungary Country History John I of Hungary (Szapolyai) (1526-1540).svg|22px]] [[Szapolyai György]] [[ispán]] Spiszu '''†''' | ||
| + | |||
| + | |dowódca2 = | ||
| + | [[Plik:Tughra Suleiman.jpg|22px]] [[I. Szulejmán]] sułtan<br />[[Plik:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|22px]] [[Malkoçoğlu Bali]] [[bej Belgráadu]]<br />[[Plik:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|22px]] [[Pargalı İbrahim]] [[wielki wezyr]] | ||
| + | |jednostki1 = | ||
| + | |jednostki2 = | ||
| + | |siły1 = ok. 25 tys.<br />20 dział | ||
| + | |siły2 = ok. 80 tys.<br />300 dział | ||
| + | |straty1 = 15-18 tys. zabitych i rannych | ||
| + | |straty2 = ok. 5 tys. zabitych i rannych | ||
| + | |lokalizacja = Lokalizacja bitwy | ||
| + | |mapa = Mohács.png | ||
| + | |opis mapy = współczesne Węgry | ||
| + | |commons = | ||
| + | }} | ||
| + | {{Podboje Turcji Osmańskiej}} | ||
| + | {{Wojny węgiersko-tureckie}} | ||
| + | {{Wojny chorwacko-tureckie}} | ||
| + | {{Wojny Chorwatów}} | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {{SORTUJ:Mohácsi, csata}} | ||
| + | |||
| + | [[Kategoria:Bitwy]] | ||
| + | [[Kategoria:Bitwy w historii Imperium Osmańskiego]] | ||
| + | [[Kategoria:Bitwy w historii Królestwa Chorwacji]] | ||
| + | [[Kategoria:Bitwy w historii Królestwa Węgier]] | ||
Wersja z 19:29, 18 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Bitwa pod Mohaczem (węg. Mohácsi csata, chor. Mohačka bitka, niem. Schlacht bei Mohács, bosn. Mohačka bitka, czech. Bitva u Moháče) – bitwa stoczona 29 sierpnia 1526 roku, w której wojska węgierskie dowodzone przez króla Ludwika Jagiellończyka zostały rozgromione przez armię osmańską pod dowództwem sułtana Sulejmana Wspaniałego. Tło historycznePlik:Mohacs Monument at the Battlefield 2004.JPG Mohacz – pomnik na polu bitwy W roku 1521 Turcy zdobyli Belgrad, kluczową twierdzę broniącą drogi na północ. W roku następnym Sulejman zajął Rodos, wyspę będącą do tej pory w posiadaniu joannitów, zabezpieczając sobie w ten sposób tyły, po czym Turcy skierowali się na północny zachód, zagrażając ziemiom chrześcijańskim[1]. Kolejna kampania rozpoczęła się w 1526 roku i była wymierzona przeciwko Węgrom. Sulejman zażądał wysokiego trybutu, a kiedy Węgrzy odrzucili żądania, sułtan na czele swojej armii w kwietniu skierował się na północ. W obliczu inwazji Węgry pozostawione zostały przez Habsburgów własnemu losowi. Pomocy udzieliła natomiast Polska, król Zygmunt I Stary przysłał wsparcie 1500 zbrojnych pod dowództwem rycerza Lenarta Gnoińskiego herbu Warnia[2]. Król Ludwik II Jagiellończyk zmuszony był samotnie stawić czoła potędze osmańskiej. Ponaglony szybkim marszem wojsk Sulejmana, nie czekając na posiłki z Chorwacji i Siedmiogrodu (5 tysięcy Krsta Frankopana i 8 tysięcy Jana Zápolyi), wyruszył z Budy na spotkanie przeciwnika. Siły przeciwnikówWojska tureckie liczyły ok. 80 tysięcy żołnierzy (w tym 35 tysięcy jazdy i 15 tysięcy janczarów) i 300 dział. Liczebność armii węgierskiej szacowano na 25 tysięcy (w tym 12 tysięcy jazdy) i 20 dział[3]. BitwaPod Mohaczem, gdzie wojska się spotkały, Węgrzy początkowo zamierzali zająć pozycje obronne, tworząc tabor. W obliczu skrajnej przewagi przeciwnika zwolennikiem wydania bitwy obronnej w oparciu o obóz był również dowódca polskich posiłków Lenart Gnoiński.[2] Na żądanie szlachty węgierskiej zdecydowano się jednak przypuścić atak. Ciężkozbrojnej jeździe węgierskiej dość łatwo udało się przebić przez linie wojsk tureckich. Następnie Węgrzy ruszyli w kierunku tureckiego taboru, bronionego przez janczarów i naszpikowanego licznymi, pospinanymi łańcuchami, działami[4]. Ostrzał turecki zabił wielu Węgrów; w ich szeregach wybuchła panika. Wielu żołnierzy zginęło podczas ucieczki, liczni utonęli w rzece – wśród nich król Ludwik II[5]. W bitwie oprócz 12 tysięcy rycerzy węgierskich udział wzięło także 1600 ochotników – polskich rycerzy dowodzonych przez kapitana Lenarta Gnoińskiego – co upamiętnia poświęcony im pomnik[6]. Straty po stronie chrześcijańskiej wyniosły 15 tysięcy zabitych (rannych i jeńców Turcy ścinali[3]), w tym siedmiu biskupów i 500 możnych[3]. KonsekwencjePrzedwczesna śmierć 20-letniego króla spowodowała, że wkrótce ziemie Czech i północno-zachodnich Węgier dostały się pod panowanie Habsburgów. Datę klęski uznaje się także za symboliczny koniec potęgi dynastii Jagiellonów. Zgromadzenia szlacheckie wybrały Jana Zápolyę na króla, mimo że w wyniku układów Jagiellonów z Habsburgami korona przeszła na Ferdynanda I. W 1528 roku Jan Zápolya uznał się za lennika Osmanów i zwracając się do sułtana o pomoc, a w rok później Turcy zdobyli Budę i ogłosili go władcą[1]. Wybuchła turecko-austriacka wojna o władzę na Węgrzech (w 1529 roku Turcy stanęli po raz pierwszy pod Wiedniem); ostatecznie w roku 1538 zawarto układ w Wielkim Waradynie[7]. Przewidywał on sukcesję Habsburgów po śmierci Jana Zápolyi, jednak szlachta węgierska złamała umowę i wybrała na następcę Jana jego syna, Jana II Zygmunta. Wywołało to najazd austriacki, po nim zaś kontratak turecki, który zakończył się wyparciem wojsk cesarskich spod murów Budy i podziałem Węgier dokonanym przez sułtana[7]. W roku 1541 ziemie węgierskie podzielono na trzy części. Środek kraju z Budą i Pesztem stały się prowincją turecką. Na wschodzie, pod rządami Jana II Zápolyi powstało zależne od Osmanów księstwo zwane Siedmiogrodem, a zachodnia część z dzisiejszą Słowenią i Chorwacją rządzona była przez habsburskich królów węgierskich. Przez następne lata stale dochodziło do walk na granicach. Turcy panowali na zdobytych ziemiach przez 158 lat, aż do pokoju w Karłowicach[7]. PrzypisyBibliografia
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg){kind=link}
.svg){kind=link}
.svg){kind=link}
_(1526-1540).svg){kind=link}
.svg){kind=link}
_(Border).svg){kind=link}