|
|
| (Nie pokazano 33 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | Za: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Mohaczem]
| + | #PATRZ [[Mohácsi csata]] |
| | | | |
| − | {| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box | + | {{SORTUJ:Bitwa, Mohacz}} |
| − | |-
| |
| − | |
| |
| − | {{Wojna infobox
| |
| − | |nazwa = Bitwa pod Mohaczem
| |
| − | |epoka = nowożytność
| |
| − | |konflikt = Podboje Turcji Osmańskiej
| |
| − | |grafika = Battle of Mohacs 1526.png
| |
| − | |opis grafiki = [[Bertalan Székely]], „Bitwa pod Mohaczem”
| |
| − | |czas = [[29 sierpnia]] [[1526]]
| |
| − | |miejsce = [[Mohacz]]
| |
| − | |terytorium = Węgry
| |
| − | |przyczyna = odrzucenie przez Węgrów wysokiego trybutu
| |
| − | |wynik = przegrana Węgrów
| |
| − | |strona1 = [[Królestwo Węgier]]
| |
| − | |strona2 = [[Imperium Osmańskie]]
| |
| − | |dowódca1 = [[Ludwik II Jagiellończyk]] †<br />[[Jan Zápolya]]
| |
| − | |dowódca2 = [[Pargalı İbrahim Pasza]]<br />[[Sulejman Wspaniały]]
| |
| − | |siły1 = ok. 25 tys.<br />20 dział
| |
| − | |siły2 = ok. 80 tys.<br />300 dział
| |
| − | |straty1 = 15-18 tys. zabitych i rannych
| |
| − | |straty2 = ok. 5 tys. zabitych i rannych
| |
| − | |kod mapy = Węgry
| |
| − | |współrzędne =
| |
| − | |commons =
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| | | | |
| − | {{Podboje Turcji Osmańskiej}}
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | {{Wojny węgiersko-tureckie}}
| |
| − | [[Plik:Mohacs Monument at the Battlefield 2004.JPG|thumb|290px|Mohacz – pomnik na polu bitwy]]
| |
| − | '''Bitwa pod Mohaczem''' – bitwa stoczona 29 sierpnia 1526 roku, w której wojska [[Węgry|węgierskie]] dowodzone przez króla [[Ludwik II Jagiellończyk|Ludwika Jagiellończyka]] zostały rozgromione przez armię [[Imperium Osmańskie|osmańską]] pod dowództwem sułtana [[Sulejman Wspaniały|Sulejmana Wspaniałego]].
| |
| − | | |
| − | == Tło historyczne ==
| |
| − | W roku 1521 Turcy zdobyli [[Belgrad]], kluczową twierdzę broniącą drogi na północ. W roku następnym Sulejman zajął [[Rodos (wyspa)|Rodos]], wyspę będącą do tej pory w posiadaniu [[Zakon Maltański|joannitów]], zabezpieczając sobie w ten sposób tyły, po czym Turcy skierowali się na północny zachód, zagrażając ziemiom chrześcijańskim<ref name=Woj>Z. Wójcik, s. 200.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Kolejna kampania rozpoczęła się w 1526 roku i była wymierzona przeciwko Węgrom. Sulejman zażądał wysokiego [[Danina|trybutu]], a kiedy Węgrzy odrzucili żądania, sułtan na czele swojej armii w kwietniu skierował się na północ. W obliczu inwazji Węgry pozostawione zostały przez [[Habsburgowie|Habsburgów]] własnemu losowi. Pomocy udzieliła natomiast Polska, król [[Zygmunt I Stary]] przysłał wsparcie 1500 zbrojnych pod dowództwem rycerza Lenarta Gnoińskiego herbu Warnia<ref name=":0">Bielski Marcin, ''Kronika polska'', Sanok, 1856, str.1068</ref>.
| |
| − | | |
| − | Król [[Ludwik II Jagiellończyk]] zmuszony był samotnie stawić czoła potędze osmańskiej. Ponaglony szybkim marszem wojsk Sulejmana, nie czekając na posiłki z Chorwacji i Siedmiogrodu (5 tysięcy [[Krsto Frankopan|Krsta Frankopana]] i 8 tysięcy [[Jan Zápolya|Jana Zápolyi]]), wyruszył z [[Buda (Budapeszt)|Budy]] na spotkanie przeciwnika.
| |
| − | | |
| − | == Siły przeciwników ==
| |
| − | Wojska tureckie liczyły ok. 80 tysięcy żołnierzy (w tym 35 tysięcy jazdy i 15 tysięcy [[janczarzy|janczarów]]) i 300 dział. Liczebność armii węgierskiej szacowano na 25 tysięcy (w tym 12 tysięcy jazdy) i 20 dział<ref name=Per>B. Perrett, s. 207.</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Bitwa ==
| |
| − | Pod Mohaczem, gdzie wojska się spotkały, Węgrzy początkowo zamierzali zająć pozycje obronne, tworząc [[tabor wojskowy|tabor]]. W obliczu skrajnej przewagi przeciwnika zwolennikiem wydania bitwy obronnej w oparciu o obóz był również dowódca polskich posiłków Lenart Gnoiński.<ref name=":0" /> Na żądanie [[szlachta|szlachty]] węgierskiej zdecydowano się jednak przypuścić atak. Ciężkozbrojnej jeździe węgierskiej dość łatwo udało się przebić przez linie wojsk tureckich. Następnie Węgrzy ruszyli w kierunku [[Turcja|tureckiego]] taboru, bronionego przez janczarów i naszpikowanego licznymi, pospinanymi łańcuchami, [[działo|działami]]<ref>B. Perrett, s. 208.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Ostrzał turecki zabił wielu Węgrów; w ich szeregach wybuchła panika. Wielu żołnierzy zginęło podczas ucieczki, liczni utonęli w rzece – wśród nich król [[Ludwik II Jagiellończyk|Ludwik II]]<ref>Z. Ryniewicz, s. 382.</ref>. W bitwie oprócz 12 tysięcy rycerzy węgierskich udział wzięło także 1600 ochotników – polskich rycerzy dowodzonych przez kapitana Lenarta Gnoińskiego – co upamiętnia poświęcony im pomnik<ref>[http://www.gazetalubuska.pl/turystyka/art/7433731,mohacz-w-madziarskich-termopilach,id,t.html Mohacz: W madziarskich Termopilach (dostęp: 2014-08-28)].</ref>. Straty po stronie chrześcijańskiej wyniosły 15 tysięcy zabitych (rannych i jeńców Turcy ścinali<ref name=Per />), w tym siedmiu biskupów i 500 możnych<ref name=Per />.
| |
| − | | |
| − | == Konsekwencje ==
| |
| − | Przedwczesna śmierć 20-letniego króla spowodowała, że wkrótce ziemie [[Czechy|Czech]] i północno-zachodnich Węgier dostały się pod panowanie Habsburgów. Datę klęski uznaje się także za symboliczny koniec potęgi dynastii Jagiellonów. Zgromadzenia szlacheckie wybrały [[Jan Zápolya|Jana Zápolyę]] na króla, mimo że [[Układ wiedeński|w wyniku układów Jagiellonów z Habsburgami]] korona przeszła na [[Ferdynand I Habsburg|Ferdynanda I]]. W 1528 roku Jan Zápolya uznał się za lennika Osmanów i zwracając się do sułtana o pomoc, a w rok później Turcy zdobyli Budę i ogłosili go władcą<ref name=Woj />. Wybuchła turecko-austriacka wojna o władzę na Węgrzech (w 1529 roku Turcy stanęli po raz pierwszy pod Wiedniem); ostatecznie w roku 1538 zawarto [[układ w Wielkim Waradynie]]<ref name=Wojc>Z. Wójcik, s. 203.</ref>. Przewidywał on sukcesję Habsburgów po śmierci Jana Zápolyi, jednak szlachta węgierska złamała umowę i wybrała na następcę Jana jego syna, [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jana II Zygmunta]]. Wywołało to najazd austriacki, po nim zaś kontratak turecki, który zakończył się wyparciem wojsk cesarskich spod murów Budy i podziałem Węgier dokonanym przez sułtana<ref name=Wojc />.
| |
| − | | |
| − | W roku 1541 ziemie węgierskie podzielono na trzy części. Środek kraju z [[Buda (Budapeszt)|Budą]] i [[Peszt]]em stały się prowincją turecką. Na wschodzie, pod rządami [[Jan II Zygmunt Zápolya|Jana II Zápolyi]] powstało zależne od [[Imperium Osmańskie|Osmanów]] księstwo zwane [[Siedmiogród|Siedmiogrodem]], a zachodnia część z dzisiejszą Słowenią i Chorwacją rządzona była przez habsburskich królów węgierskich. Przez następne lata stale dochodziło do walk na granicach. Turcy panowali na zdobytych ziemiach przez 158 lat, aż do [[Pokój w Karłowicach|pokoju w Karłowicach]]<ref name=Wojc />.
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{Przypisy}}
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * {{cytuj książkę|autor=Bryan Perrett |tytuł=The Battle Book:Crucial Conflicts in History from 1469 BC to the Present |miejsce=New York |wydawca=Arms and Armour |rok=1992 |isbn=1-85409-125-5}}
| |
| − | * {{cytuj książkę|autor=Zygmunt Ryniewicz |tytuł=Bitwy świata: Leksykon |miejsce=Warszawa |wydawca=Wiedza Powszechna |rok=1995 |isbn=83-214-1046-4}}
| |
| − | * {{cytuj książkę|autor=Zbigniew Wójcik |tytuł=Historia powszechna XVI-XVII wieku |miejsce=Warszawa |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |rok=1968 |isbn=}}
| |
| − | | |
| − | {{Kontrola autorytatywna|WORLDCATID=}}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Mohacz}}
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy Imperium Osmańskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Stosunki polsko-węgierskie (I Rzeczpospolita)]]
| |
| − | [[Kategoria:Wydarzenia 1526|Bitwa pod Mohaczem]] | |
