Borsa Loránd: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 43: | Linia 43: | ||
== Początki == | == Początki == | ||
| − | Według najwcześniejszej pisemnej wzmianki | + | Według najwcześniejszej pisemnej wzmianki ród [[Borsa]] pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.)<ref>Karácsonyi János. ''Magyar nemzetségek''. [Węgierskie rodziny szlacheckie], tartykuł o rodzinie Borsa. URL: [http://mek.oszk.hu/09100/09195/pdf/nemzetsegek1.pdf]</ref> |
Członek szlacheckiej rodziny o „''możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim''” (Tudor Sălăgean)<ref>Sălăgean 2005, str. 179.</ref>, pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki [[Someşul Mic]]). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie. | Członek szlacheckiej rodziny o „''możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim''” (Tudor Sălăgean)<ref>Sălăgean 2005, str. 179.</ref>, pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki [[Someşul Mic]]). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie. | ||
| Linia 49: | Linia 49: | ||
== Pierwszy okres rządów (1282) == | == Pierwszy okres rządów (1282) == | ||
| − | Początkowo zwolennik | + | Początkowo, jako zwolennik króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]] i jego polityki centralizacji, Loránd został wiosną 1282 r. mianowany [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], a w lipcu i sierpniu uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko klanowi [[Aba]], a następnie odegrał decydującą rolę w zwycięstwo nad buntownikami z plemienia [[Kumanowie|Kumanów]]. Mimo tego sukcesu seria ustępstw króla wobec arystokracji zmusiła Loránda do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz [[Péc Apor|Apora Péca]]. |
== Drugi okres rządów (1284-1285) == | == Drugi okres rządów (1284-1285) == | ||
| − | Po powrocie na urząd [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] w 1284 r. Loránd znalazł się w obliczu najazdów mongolskich. Zimą 1285 r. próbował powstrzymać inwazję kampanią, w której mieszkańcy Siedmiogrodu wyróżnili się odwagą na polu bitwy. Aby pomóc w zarządzaniu swoimi nowymi terytoriami, powołał wicewojewodę z siedmiogrodzkiej gałęzi rodu, [[Borsa László]] z [[Szentmártón]]. Po konflikcie z królem Władysławem IV pod koniec 1285 r. Loránd został ponownie pozbawiony władzy. | + | Po powrocie na urząd [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] w 1284 r. Loránd znalazł się w obliczu najazdów mongolskich. Zimą 1285 r. próbował powstrzymać inwazję kampanią, w której mieszkańcy Siedmiogrodu wyróżnili się odwagą na polu bitwy. Aby pomóc w zarządzaniu swoimi nowymi terytoriami, powołał wicewojewodę z siedmiogrodzkiej gałęzi rodu, [[Borsa László|Władysława]] z [[Szentmártón]]. Po konflikcie z królem Władysławem IV pod koniec 1285 r. Loránd został ponownie pozbawiony władzy. |
== Reorganizacja Siedmiogrodu i ostatni okres rządów == | == Reorganizacja Siedmiogrodu i ostatni okres rządów == | ||
| − | Loránd znajdował się | + | Loránd znajdował się u szczytu swej kariery, gdy w Siedmiogrodzie zaczęto reorganizować funkcjonowanie według zasad „kongregacyjnych”, przenosząc ''de facto'' władzę na grupę lokalnych szlachciców. Gdy pierwsze zgromadzenie szlachty spotkało się w 1285 r. pod Turdą, Loránd stracił Siedmiogród i okazał się niezdolny do wywierania wpływu na innych szlachciców lub odgrywania ważnej roli w zarządzaniu prowincją. Niemniej jednak, gdy sentyment do Władysława silniej odezwał się u szlachty, wrócił do władzy po raz ostatni w 1288 roku. Wraz z bratem zorganizował zabójstwo króla przez najemników kumańskich w komitacie [[Bihar]] w 1290 roku. Ta akcja , wraz z jego ukrytymi ambicjami dotyczącymi Siedmiogrodu, doprowadził go do bezpośredniego konfliktu z ostatnim potomkiem dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], [[III. András|Andrzejem III.]]. Pokonany przez wojska królewskie w wojnie domowej w 1294 r. został zwolniony z funkcji wojewody, ale jakoś udało mu się uniknąć konfiskaty jego rozległych ziem. Zmarł daleko od przedsionków władzy w 1301 roku. |
==Przypis== | ==Przypis== | ||
| Linia 63: | Linia 63: | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| − | * Sălăgean, Tudor (2005). ''Romanian Society in the Early Middle Ages (9th–14th Centuries AD)''. | + | * Sălăgean, Tudor (2005). ''Romanian Society in the Early Middle Ages (9th–14th Centuries AD)''. W: Pop, Ioan-Aurel; Bolovan, Ioan; ''History of Romania: Compendium''; Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies). Cluj-Napoca. ISBN 978-973-7784-12-4. |
| − | * Sălăgean, Tudor (2003, 2007). ''Transilvania în a doua jumătate a secolului al XIII-lea: Afirmarea regimului congregaţional''. ( | + | * Sălăgean, Tudor (2003, 2007). ''Transilvania în a doua jumătate a secolului al XIII-lea: Afirmarea regimului congregaţional''. (Centrul de Studii Transilvane. Cluj-Napoca. |
| | | | ||
| Linia 86: | Linia 86: | ||
|klan = | |klan = | ||
| − | |ród = | + | |ród = [[Borsa]] |
| − | |rodzina = | + | |rodzina = |
|pochodzenie = węgierskie | |pochodzenie = węgierskie | ||
|państwo = [[Królestwo Węgier]] | |państwo = [[Królestwo Węgier]] | ||
Wersja z 12:34, 22 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [2] | [3] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Borsa Loránd (pol. Wawrzyniec Borsa, rum. Roland Borşa) (* nieznana, † 1301), węgierski szlachcic, wojewoda Siedmiogrodu, znany z walki z najazdami Mongołów, a później z buntu przeciwko próbom króla Karola I kontrolowania jego terytorium. Spis treściPoczątkiWedług najwcześniejszej pisemnej wzmianki ród Borsa pochodzi ze wsi Barsa (obecnie Barsa jest częścią współczesnego Füzesgyarmat.)[1] Członek szlacheckiej rodziny o „możliwym pochodzeniu rumuńsko-słowiańskim” (Tudor Sălăgean)[2], pochodzącej z doliny rzeki Borșa (dziś w powiecie Cluj, Rumunia, dopływu rzeki Someşul Mic). Gałąź rodziny została założona w Bihor w XII wieku i utrzymywała związki z gałęzią w Siedmiogrodzie. Pierwszy okres rządów (1282)Początkowo, jako zwolennik króla Węgier Władysława IV i jego polityki centralizacji, Loránd został wiosną 1282 r. mianowany wojewodą Siedmiogrodu, a w lipcu i sierpniu uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko klanowi Aba, a następnie odegrał decydującą rolę w zwycięstwo nad buntownikami z plemienia Kumanów. Mimo tego sukcesu seria ustępstw króla wobec arystokracji zmusiła Loránda do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz Apora Péca. Drugi okres rządów (1284-1285)Po powrocie na urząd wojewody Siedmiogrodu w 1284 r. Loránd znalazł się w obliczu najazdów mongolskich. Zimą 1285 r. próbował powstrzymać inwazję kampanią, w której mieszkańcy Siedmiogrodu wyróżnili się odwagą na polu bitwy. Aby pomóc w zarządzaniu swoimi nowymi terytoriami, powołał wicewojewodę z siedmiogrodzkiej gałęzi rodu, Władysława z Szentmártón. Po konflikcie z królem Władysławem IV pod koniec 1285 r. Loránd został ponownie pozbawiony władzy. Reorganizacja Siedmiogrodu i ostatni okres rządówLoránd znajdował się u szczytu swej kariery, gdy w Siedmiogrodzie zaczęto reorganizować funkcjonowanie według zasad „kongregacyjnych”, przenosząc de facto władzę na grupę lokalnych szlachciców. Gdy pierwsze zgromadzenie szlachty spotkało się w 1285 r. pod Turdą, Loránd stracił Siedmiogród i okazał się niezdolny do wywierania wpływu na innych szlachciców lub odgrywania ważnej roli w zarządzaniu prowincją. Niemniej jednak, gdy sentyment do Władysława silniej odezwał się u szlachty, wrócił do władzy po raz ostatni w 1288 roku. Wraz z bratem zorganizował zabójstwo króla przez najemników kumańskich w komitacie Bihar w 1290 roku. Ta akcja , wraz z jego ukrytymi ambicjami dotyczącymi Siedmiogrodu, doprowadził go do bezpośredniego konfliktu z ostatnim potomkiem dynastii Arpadów, Andrzejem III.. Pokonany przez wojska królewskie w wojnie domowej w 1294 r. został zwolniony z funkcji wojewody, ale jakoś udało mu się uniknąć konfiskaty jego rozległych ziem. Zmarł daleko od przedsionków władzy w 1301 roku. PrzypisBibliografia
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
