Księstwo Karyntii

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Karte Herzogtum Bayern im 10. Jahrhundert.png Księstwo Bawarii w latach 952–976 Herzogtum Kärnten (pol. Księstwo Karyntii, slow. Vojvodina Koroška) było księstwem położonym w południowej Austrii i części północnej Słowenii. Zostało oddzielone od Księstwa Bawarskiego w 976 roku i był pierwszym po pierwotnych niemieckich księstwach macierzystych nowo utworzonym państwem cesarskim. Karyntia pozostała państwem Świętego Cesarstwa Rzymskiego aż do jego rozwiązania w 1806 r., jednak od 1335 r. rządziła nią austriackie królestwa dynastii Habsburgów. Stanowiąc część monarchii habsburskiej i cesarstwa austriackiego, pozostał do 1918 r. Krajem Przedlitawskim Austro-Węgier. Plebiscyt w październiku 1920 r. zadecydował, że główny obszar księstwa stał się austriacką prowincją Karyntia. Historia W VII wieku obszar ten był częścią słowiańskiego księstwa Carantania, które podlegało zwierzchnictwu księcia Bawarii około 743 r. Bawarskie księstwo macierzyste zostało włączone do imperium karolińskiego, gdy Karol Wielki obalił syna Odilo księcia Tassilo III w 788 r. W 843 r. w wyniku podziału na mocy traktatu z Verdun Karyntia stała się częścią Państwa Wschodniofrankijskiego pod panowaniem króla Ludwika II Niemieckiego. W latach 889–976 była Marchią Karyncką odnowionego księstwa Bawarii, choć w 927 r. miejscowy hrabia Berthold z dynastii Luitpoldingów otrzymał prawa książęce od niemieckiego króla Henryka I Ptasznika. Po tym, jak Berthold został księciem Bawarii w 938 r., oba terytoria były przez niego rządzone. Po jego śmierci w 948 r. Luitpoldingowie, choć byli spadkobiercami królewskiej dynastii ottońskiej, nie byli w stanie zachować swoich dóbr, ponieważ król Otton I Wielki kupił lojalność swojego młodszego brata Henryka I ziemiami bawarskimi. Ustanowienie Plik:Duchy of Carinthia-1000 AD.svg Księstwo Karyntii z marchiami Styrii, Carniolanu i Istrii (niebieski) Syn księcia Henryka, Henryk II „Kłótnik”, począwszy od 974 r., zbuntował się przeciwko swemu kuzynowi cesarzowi Ottonowi II, po czym został obalony jako książę Bawarii na rzecz siostrzeńca Ottona, księcia Ottona I ze Szwabii. W tym samym czasie cesarz Otton II utworzył szóste księstwo oprócz pierwotnych księstw macierzystych, nowe księstoa Karyntii. Cofnął posiadanie terytoriów przez Luitpoldingów, gdy oddzielił Karyntię od ziem bawarskich i zainstalował syna byłego księcia Bertholda, Henryka III Młodszego, w roku 976. Przez wieki nazwa „Karyntia” (Kärnten) stopniowo zastępowała dawną „Carantanię”. Władza książąt Karyntii początkowo obejmowało rozległe terytorium, w tym marchie: Styrii (marchia Carantana), Carnioli i Istrii, a także rządziło włoską marchią w Weronie na południu. Niemniej jednak Henryk Młodszy był pierwszym i zarazem ostatnim księciem z Luitpoldingów; gdy postanowił przyłączyć się do nieudanej Wojny Trzech Henryków przeciwko cesarzowi Ottonowi II, dwa lata później stracił Karyntię, a jego następcą został bratanek cesarza Otton I, potomek dynastii salickiej. Chociaż Henryk po raz kolejny zdołał odzyskać tytuł książęcy w 985 roku, Karyntia po jego śmierci w 989 roku powróciła do cesarskiej dynastii ottońskiej w Bawarii. Eppensteinowie i Sponheimowie Plik:Bajovaria 1000AD.png Księstwo Karyntii przy maksymalnej ekspansji Karyntia pozostała jednak odrębnym bytem, ​​a w 1012 r. hrabia Adalbero I z Eppenstein, margrabia ze Styrii od około 1000 r. został władcą księstwa przez ostatniego cesarza ottońskiego Henryka II Świętego, podczas gdy marchia istryjska został rozdzielona i przekazany hrabiemu Poppo z Weimar. Adalbero został usunięty z urzędu w 1035 r. po tym, jak popadł w niełaskę u cesarza salickiego Konrada II. W 1039 r. Karyntię odziedziczył sam cesarz Henryk III Salicki, który w następnym roku oddzielił marchię karniolską i przyznał ją margrabiego Poppo z Istrii. W 1077 r. księstwo zostało przekazane Luitpoldowi, członkowi rodu Eppensteinerów, który jednak wyginął wraz ze śmiercią młodszego brata Luitpolda, Henryka III z Karyntii w 1122 r. Po jego śmierci księstwo uległo dalszej redukcji: duża część ziem Eppensteinów w dzisiejszej Górnej Styrii przeszła w ręce margrabiego Ottokara II Styryjskiego. Pozostała część Karyntii przeszła od księcia Henryka III na jego chrześniaka Henryka ze Sponheim, który rządził jako Henryk IV, od 1122 r. do swojej wczesnej śmierci w następnym roku. [1] Najwybitniejszym z książąt Spanheim był Bernhard, pierwszy książę Karyntii, który został opisany i uhonorowany w dokumentach jako „książę ziemi” [1]. Ostatnim księciem Spanheim był Ulrich III; podpisał traktat spadkowy ze swoim bratem arcybiskupem Filipem z Salzburga, który jednak nie mógł wygrać z królem czeskim Ottokarem II Przemyślidą. Pomimo wsparcia ze strony króla Niemiec, Rudolfa I Habsburga, który pokonał Ottokara II w bitwie pod Suchymi Krutami w 1278 r., Filip nigdy nie uzyskał faktycznej władzy. Księstwo zostało zajęte przez Rudolfa, a Filip zmarł rok później w 1279 roku. Habsburgowie Plik:Duchy of Carinthia.jpg Mapa Karyntii z początku XVIII wieku przedstawiająca lenno należące do Salzburga i Bambergu Rudolf, po tym jak został wybrany Królem Rzymian i pokonał króla Ottokara II, początkowo przekazał Karyntii hrabiemu Meinhardowi II z Gorycji-Tyrolu. W 1335 r., po śmierci Henryka, ostatniego mężczyzny z tej linii, cesarz Ludwik IV Bawarski 2 maja w Linzu podarował Karyntię i południową część Tyrolu rodzinie Habsburgów jako lenno cesarskie. Habsburgowie panowali w Karyntii do 1918 r. Podobnie jak inne części monarchii habsburskiej, Karyntia przez długi czas pozostawała półautonomicznym państwem o własnej strukturze konstytucyjnej. Habsburgowie dwukrotnie podzielili swoje terytoria w obrębie rodziny, zgodnie z traktatem z Neuberg z 1379 r. i ponownie w 1564 r. Za każdym razem Księstwo Karyntii wchodziło w skład Wewnętrznej Austrii i było rządzone wspólnie z sąsiednimi księstwami Styrii i Carnioli. Cesarzowa Maria Teresa i jej syn Józef II próbowali stworzyć bardziej jednolite państwo Habsburgów, a w 1804 r. Karyntia została włączona do nowo utworzonego Cesarstwa Austriackiego pod panowaniem Franciszka II/I. Zgodnie z traktatem Schönbrunn z 1809 r. terytoria Górnej Karyntii wokół Villach stanowiły część krótkotrwałych napoleońskich prowincji iliryjskich; Karyntia jako całość pozostawała częścią habsburskiego Królestwa Ilirii aż do jego rozwiązania w 1849 r. Plik:Kaernten Donaumonarchie.png Przedlitawska korona kraju Karyntii w obrębie Austro-Węgier W 1867 r. księstwo stało się krajem koronnym Przedlitawii, zachodniej części Austro-Węgier. Przez stulecia język niemiecki, który cieszył się większym prestiżem, rozwijał się kosztem słoweńskiego, ale fakt, że w XVI wieku majątki Karyntii wciąż wskazywały, że Karyntia była „arcybiskupstwem” marchii Windyjskiej, tj. suwerenne księstwo Słowenii pokazuje, że lud Karyntii był świadomy swoich starożytnych i przedniemieckich korzeni. Plebiscyt po I Wojnie Plebiscyt w Karyntii (niem. Kärntner Volksabstimmung, słow. Koroški plebiscit) – plebiscyt terytorialny, który odbył się w dniu 10 października 1920 roku na mocy traktatu z Saint-Germain-en-Laye zorganizowany w celu podjęcia decyzji przez mieszkańców, do jakiego państwa ma należeć obszar Karyntii. Obszar sporu został podzielony na dwie strefy A i B. W dniu 10 października głosowali mieszkańcy strefy A i ponieważ ponad 50% opowiedziało się za przynależnością do Austrii, na mocy traktatu głosowanie w strefie B nie odbyło się. Całość obszaru objętego plebiscytem została przyłączona do Austrii. Traktat w Saint -Germain-en-Laye I wojnę światową kończył główny układ pokojowy podpisany przez Niemcy i państwa ententy 28 czerwca 1919 roku w Wersalu nazywany traktatem wersalskim. 10 września 1919 roku zawarto traktat pokojowy z Austrią w Saint-Germain-en-Laye. Na jego mocy Republika traciła ziemie na rzecz Węgier, Polski, Czechosłowacji, Rumunii, Włoch i Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Artykuł 49 i 50 podpisanego traktatu zarządził przeprowadzenie plebiscytu na terenie Karyntii i określił zasady jego przeprowadzenia. Organizacja plebiscytu Komisja plebiscytowa Obwodem zarządzała Komisja, której zadaniem było przygotowanie plebiscytu i bezstronne zarządzanie. Składała się: z czterech członków mianowanych przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję oraz Włochy, z jednego mianowanego przez Austrię i jednego przez Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Przedstawiciel Austrii uczestniczył w obradach komisji, gdy dotyczyły strefy B, a Królestwa Serbów, gdy dotyczyły strefy A. Komisja podejmowała decyzje większością głosów. Granice obszaru plebiscytu wyznaczał art. 49, a podział na dwie strefy art. 50. Utworzono 2 strefy; strefę A zajęły wojska austriackie, a strefę B Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Tereny na południe od wyznaczonej linii należały do strefy A, a na północ do strefy B. Zasady głosowania Art. 50 traktatu wymieniał też osoby uprawnione do głosowania. Wynik głosowania miał być ustalony według większości głosów w całej poszczególnej strefie. W pierwszej strefie plebiscyt miał się odbyć w ciągu trzech miesięcy po uprawomocnieniu się Traktatu z Saint-Germain-en Laye w terminie, ustalonym przez komisję. Ustęp 8 art. 50 brzmiał: Jeżeli głosowanie wypadnie na korzyść Państwa serbsko-kroacko-słoweńskiego, to plebiscyt w drugiej strefie odbędzie się w ciągu trzech tygodni po ogłoszeniu wyniku plebiscytu w pierwszej strefie, przytem w terminie ustalonym przez komisję. Jeżeli zaś przeciwnie głosowanie w pierwszej strefie wypadnie na korzyść Austrii, to w drugiej strefie plebiscyt wcale nie będzie urządzony i cały obwód pozostanie ostatecznie pod zwierzchnictwem Austrii. Prawo do głosowania Prawo głosowania mieli wszyscy (bez różnicy płci), którzy: a) mieli w dniu 1 stycznia 1919 roku ukończone 20 lat; b) w dniu 1 stycznia 1919 roku mieszkali w strefie podlegającej plebiscytowi; c) urodzili się w strefie podlegającej plebiscytowi pomienionej lub mieszkali w strefie w okresie od 1 stycznia 1912 roku do 1 stycznia 1919 roku. Wyniki plebiscytu Plebiscyt w strefie A odbył się 10 października 1920 roku. Za Austrią opowiedziało się 22 025 osób, czyli 59,14% mieszkańców, a za Królestwem Serbów, Chorwatów i Słoweńców 15 278, czyli 40,86%. Na mocy postanowień traktatu z Saint-Germain-en-Laye całość obszaru Karyntii przypadła Austrii. Upamiętnienie W dniu 10 października jest obchodzona na terenie Karyntii rocznica plebiscytu. Zamknięte są szkoły i urzędy. Wydarzenie upamiętniają też pomniki i kamienie pamiątkowe, między innymi: Pomnik „Referendum w Karyntii 1920” w Reßnig niedaleko Ferlach. Projekt przygotował Rolf Gutenberger, a wykonał Markus Pirker przy pomocy HTBL Ferlach. Dziewięć stanów Austrii jest pokazanych w formie sześcianów. Najbardziej wysunięta na południe prowincja Karyntia odpada i jest wpychana przez dwie postacie, które symbolizują tych którzy głosowali, aby Karyntia pozostała z Austrią. Pomnik odsłonięto 24 sierpnia 2003 roku. Do 1987 roku na ścianie hotelu Mösslacher w Velden am Wörther See znajdowała się tablica pamiątkowa upamiętniająca plebiscyt. Obecnie znajduje się ona na ścianie hotelu Goritschnigg, przy ulicy Casinoplatz 3-5. Została zainstalowana z okazji 10. rocznicy referendum w dniu 5 października 1930 roku. Velden am Wörther See kamień pamiątkowy ufundowany w 50. rocznicę referendum w Karyntii Powierzchnia i ludność (1910) Powierzchnia: Total: 10,327 km² Ludność (1910 Census): Total: 396,228 Skład ludnościowy Według ostatniego austriackiego spisu cesarskiego z 1910 r. Księstwo Karyntii składało się z następujących społeczności językowych: Total: 396,228 Niemcy: 304,315 (76.80%) Słoweńcy: 82,212 (20.75%) Włosi: 82 (0.02%) Inne języki i obcy: 9,619 (2.43%) Austriackie spisy nie uwzględniały grup etnicznychs, ani języka ojczystego, lecz „język codziennych interakcji”. Skład religiljny Total: 396,228 Katolicy: 371,361 (93.72%) Protestanci: 24,299 (6.13%) Wyznawcy judaizmu: 341 (0.09%) inne religie i nieznani: 227 (0.06%) Władcy Karyntii Różne dynastie Luitpoldingowie Henry I (976–978) Salicka dynastia Otto I (978–985) Luitpoldingowie Henry I (985–989), jeszcze raz, Książę Bawarii 983–985 Ottońska dynastia Henry II (989–995), także Książę Bawarii 985–995 Henry III (995–1002), także Książę Bawarii 995–1005 Salicka dynastia Otto I (1002–1004), jeszcze raz Conrad I (1004–1011) Eppensteinowie Adalbero (1011–1035) Salicka dynastia Conrad II (1036–1039) Henry IV (1039–1047), także Książę Bawarii 1026–1041 i Święty Cesarz Rzymski (as Henry III) 1046–1056 Elder House of Welf Welf (1047–1055) Ezzonids Conrad III (1056–1061) House of Zähringen Berthold II (1061–1077) Eppensteinowie Luitpold (1077–1090) Henry IV (1090–1122) Sponheimowie Plik:Spanheim coat.PNG Herb książęcy Karyntii do 1246 r. Plik:Kaernten shield CoA.svg Herb Karyntii z 1246 r. Henry IV (1122–1123 ) Engelbert (1123–1134) Ulrich I (1134–1144) Henry V (1144–1161) Herman (1161–1181) Ulrich II (1181–1201) Bernhard (regent od 1199, książę 1202-1256) Ulrich III (1256–1269) Różne dynastie Przemyślidzi Ottokar II (1269–1276), także Król Czech 1253-1278 Habsburgowie Rudolph I (1276–1286), także Król Niemiec 1273-1291 Gorizia-Tyrol Meinhard (1286–1295) Henry VI (1295–1335), także Król Czech 1306/1307-1310, wspólnie ze swoimi braćmi Louis (1295–1305) Otto III (1295–1310) Habsburgowie Otto IV (1335–1339), wspólnie z bratem Albert II (1335–1358) Frederick (1358–1362), wspólnie z bratem Rudolph II (1358–1365) Albert III (1365–1379) Linia leopoldyńska Leopold (1379–1386) William (1386–1406) Ernest (1406–1424) Frederick (1424–1493) Terytoria Habsburgów zjednoczone w 1458 r Maximilian I. (1493–1519), także Święty Cesarz Rzymski 1508-1519 Karl I. (1519–1521), także Święty Cesarz 1519-1556 Ferdinand I. (1521–1564), także Święty Cesarz 1558-1564 Wewnętrzni austriaccy Habsburgowie Charles II (1564–1590) Ferdinand II (1590–1637), także Święty Cesarz 1619-1637 Karyntia została ponownie zjednoczona z pozostałymi terytoriami Habsburgów w 1619 roku. Zobacz też Słoweńcy karynccy Carantania Carantanians Carinthian Slovenes History of Austria History of Slovenia Black panther (symbol) Uwagi i referencje Kärnten (Religious population data is inaccurate) Linki zewnętrzne Map of the Balkans (1815–59) Przypisy

Herzogtum Kärnten Vojvodina Koroška (slow.) Księstwo Karyntii 976–1335/1918 Flaga Karyntii Herb Karyntii Flaga Karyntii Herb Karyntii Hymn: Landeshymne. Des Kärntners Heimatlied Położenie Karyntii Język urzędowy niemiecki Stolica Klagenfurt am Wörthersee, do 1518 St. Veit an der Glan Ustrój polityczny monarchia Typ państwa kraj koronny Cesarstwa Austrii Ostatnia głowa państwa książę Karol I Habsburg Religia dominująca katolicyzm Mapa Karyntii Karyntia (żółty) na tle księstw Austrii wewnętrznej Plebiscyt w Karyntii Kärntner Volksabstimmung, Koroški plebiscit Rezultat plebiscytu w 1920 roku Rezultat plebiscytu w 1920 roku Państwo Austria Data 10 października 1920