Janczarzy: Różnice pomiędzy wersjami
(Utworzono nową stronę "{{Uwaga polska| |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Janczarzy |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Janczarzy&action=history |nota = polski }} {...") |
|||
| (Nie pokazano 10 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| + | [[Kategoria:0]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Janczarzy | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Janczarzy | ||
| Linia 11: | Linia 13: | ||
[[Plik:Battle of Vienna.SultanMurads with janissaries.jpg|thumb|Sułtan [[Murad IV]] w otoczeniu janczarów]] | [[Plik:Battle of Vienna.SultanMurads with janissaries.jpg|thumb|Sułtan [[Murad IV]] w otoczeniu janczarów]] | ||
[[Plik:Polish Janissaries of the Field Hetman of the Crown.PNG|thumb|Janczarzy [[Hetman polny koronny|hetmana polnego koronnego]]]] | [[Plik:Polish Janissaries of the Field Hetman of the Crown.PNG|thumb|Janczarzy [[Hetman polny koronny|hetmana polnego koronnego]]]] | ||
| − | '''Janczarzy''', także '''janczarowie''' ( | + | |
| + | '''Janczarzy''', także '''janczarowie''' (węg. ''janicsár'', chor. ''janjičari'', rum. ''Ienicer'', tur. ''yeniçeri'' – dosł. ''nowe wojsko'') – doborowe oddziały [[Piechota|piechoty]] tureckiej stanowiące trzon wojsk [[Imperium Osmańskie|Imperium osmańskiego]] od [[XV wiek|XV]] do [[XIX wiek]]u. | ||
== Historia == | == Historia == | ||
| − | Zwyczaj tworzenia elitarnych oddziałów osobistej ochrony obcego pochodzenia i religii był powszechny wśród [[Muzułmanin|muzułmanów]] – przykładem są egipscy [[mamelucy]], gdzie zwyczaj porywania dzieci był powszechny szczególnie wśród [[Ghazi (wojownik)|ghazich]]. Prawdopodobnie już w XIII wieku w ten sposób tworzono także oddziały w Turcji<ref name="mich"> | + | Zwyczaj tworzenia elitarnych oddziałów osobistej ochrony obcego pochodzenia i religii był powszechny wśród [[Muzułmanin|muzułmanów]] – przykładem są egipscy [[mamelucy]], gdzie zwyczaj porywania dzieci był powszechny szczególnie wśród [[Ghazi (wojownik)|ghazich]]. Prawdopodobnie już w XIII wieku w ten sposób tworzono także oddziały w Turcji<ref name="mich">Andrzej Michałek: ''Wyprawy krzyżowe: armie ludów tureckich''. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001, str. 308-309. ISBN 83-11-09173-0.</ref>. |
W [[1329]] roku [[sułtan]] [[Orchan]] wydał edykt o zorganizowaniu elitarnych oddziałów piechoty. Brańcy – pochodzący głównie z [[Bałkany|Bałkanów]], ale również z terenów dzisiejszej [[Ukraina|Ukrainy]] – przymusowo przechodzili na [[islam]]. Byli oni hartowani fizycznie i uczeni sztuki wojennej. Najdorodniejszych kierowano do gwardii sułtańskiej. Trafiali się wśród nich także Polacy. Jak pisał towarzyszący polskiemu posłowi do [[Stambuł|Istambułu]] poeta [[Samuel Twardowski]]: | W [[1329]] roku [[sułtan]] [[Orchan]] wydał edykt o zorganizowaniu elitarnych oddziałów piechoty. Brańcy – pochodzący głównie z [[Bałkany|Bałkanów]], ale również z terenów dzisiejszej [[Ukraina|Ukrainy]] – przymusowo przechodzili na [[islam]]. Byli oni hartowani fizycznie i uczeni sztuki wojennej. Najdorodniejszych kierowano do gwardii sułtańskiej. Trafiali się wśród nich także Polacy. Jak pisał towarzyszący polskiemu posłowi do [[Stambuł|Istambułu]] poeta [[Samuel Twardowski]]: | ||
| − | + | <blockquote><cite> | |
[Hali pasza siedział]<br /> | [Hali pasza siedział]<br /> | ||
...''na kosztownym wezgłowiu. Po przestronnej sali<br /> | ...''na kosztownym wezgłowiu. Po przestronnej sali<br /> | ||
| Linia 28: | Linia 31: | ||
''Ku ojczystym penatom i kochanej braci...<br /> | ''Ku ojczystym penatom i kochanej braci...<br /> | ||
''Próżna jednak nadzieja! Żadne tam afekty,<br /> | ''Próżna jednak nadzieja! Żadne tam afekty,<br /> | ||
| − | ''Gdzie pogańska obłuda zawadziła sekty!''|Samuel Twardowski|Przeważna legacyja J.O. Xiążęcia Krzysztofa Zbaraskiego...w roku 1621. | + | ''Gdzie pogańska obłuda zawadziła sekty!''|Samuel Twardowski|Przeważna legacyja J.O. Xiążęcia Krzysztofa Zbaraskiego...w roku 1621.<ref name="Pajewski">Janusz Pajewski: ''Buńczuk i koncerz: Z dziejów wojen polsko-tureckich''. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.str. 29, 38.</ref> |
| + | </blockquote></cite> | ||
| − | Potem w miarę rozrastania się imperium wraz z potrzebą rozbudowy armii wprowadzono specjalny pobór dzieci (tzw. [[dewszirme]]) od wszystkich [[Chrześcijaństwo|chrześcijańskich]] rodzin je zamieszkujących. Co 5-7 lat odbywała się branka, w czasie której każda rodzina miała oddać w niewolę sułtanowi jednego syna. Jedynie rodziny posiadające jednego męskiego potomka zwolnione były z tego obowiązku. Preferowano chłopców w wieku od 14 do 16 lat, ale brano także w wieku 7 do 8 lat<ref> | + | Potem w miarę rozrastania się imperium wraz z potrzebą rozbudowy armii wprowadzono specjalny pobór dzieci (tzw. [[dewszirme]]) od wszystkich [[Chrześcijaństwo|chrześcijańskich]] rodzin je zamieszkujących. Co 5-7 lat odbywała się branka, w czasie której każda rodzina miała oddać w niewolę sułtanowi jednego syna. Jedynie rodziny posiadające jednego męskiego potomka zwolnione były z tego obowiązku. Preferowano chłopców w wieku od 14 do 16 lat, ale brano także w wieku 7 do 8 lat<ref>Dimitri Kitsikis: ''Türk-Yunan İmparatorluğu. Arabölge gerçeği ışığında Osmanlı tarihine bakış''. İstanbul: İletişim, 1996. ISBN 975-470-504-6.</ref><ref name="Pajewski" />. |
| − | Najlepsi wyłonieni w czasie ćwiczeń kierowani byli do gwardii przybocznej. Kwaterowali w koszarach odizolowani od społeczeństwa, poświęcając się cały czas ćwiczeniom wojskowym. Tworzyli rodzaj bractwa żołnierskiego utrzymywanego żelazną dyscypliną, owianego duchem muzułmańskiego fanatyzmu, żyjącego tylko z wojny. Ci, którzy dożyli, w wieku 45 lat przechodzili na odpoczynek | + | Najlepsi wyłonieni w czasie ćwiczeń kierowani byli do gwardii przybocznej. Kwaterowali w koszarach odizolowani od społeczeństwa, poświęcając się cały czas ćwiczeniom wojskowym. Tworzyli rodzaj bractwa żołnierskiego utrzymywanego żelazną dyscypliną, owianego duchem muzułmańskiego fanatyzmu, żyjącego tylko z wojny. Ci, którzy dożyli, w wieku 45 lat przechodzili na odpoczynek<ref name="Pajewski" />. |
| − | Począwszy od XV wieku szeregi janczarów stale rosły, pod koniec tego wieku było ich 40 tysięcy, w 1691 roku już 100 tysięcy<ref> | + | Począwszy od XV wieku szeregi janczarów stale rosły, pod koniec tego wieku było ich 40 tysięcy, w 1691 roku już 100 tysięcy<ref>''Советская Военная Энциклопедия''. pod red. А.А. Гречко. T. 8. Moskwa: Военное Издательство Министерства Обороны СССР, 1976, str. 663.</ref>. Cały korpus janczarów dzielił się na 196 [[Orta|ort]], czyli wspólnot wojskowych. Orty miały wspólny kocioł i wyłącznie między siebie dzielili zdobycze wojenne. |
Uzbrojeni byli w różnorodne gatunki broni, lecz zawsze posiadali krótką szablę ([[jatagan]]), włócznie, sztylet ([[kindżał]]), i początkowo [[łuk (broń)|łuk]], zamieniony później w [[pistolet]], a od [[1566]] roku w [[muszkiet]]. Walnie przyczynili się do zwycięstwa sułtana w [[bitwa pod Warną|bitwach pod Warną]] oraz w czasie oblężenia [[Konstantynopol]]a. | Uzbrojeni byli w różnorodne gatunki broni, lecz zawsze posiadali krótką szablę ([[jatagan]]), włócznie, sztylet ([[kindżał]]), i początkowo [[łuk (broń)|łuk]], zamieniony później w [[pistolet]], a od [[1566]] roku w [[muszkiet]]. Walnie przyczynili się do zwycięstwa sułtana w [[bitwa pod Warną|bitwach pod Warną]] oraz w czasie oblężenia [[Konstantynopol]]a. | ||
| − | W późniejszych wiekach, gdy zaczęło brakować chrześcijańskich brańców do oddziałów janczarskich zaczęto wcielać ludność muzułmańską tureckiego pochodzenia. Spowodowało to, że oddziały te z fanatycznych jednostek wojskowych, całkowicie oddanych władcy stały się jedną z głównych sił destabilizujących państwo. Wynosili na tron i obalali sułtanów ([[Patrona Halil]]) | + | W późniejszych wiekach, gdy zaczęło brakować chrześcijańskich brańców do oddziałów janczarskich zaczęto wcielać ludność muzułmańską tureckiego pochodzenia. Spowodowało to, że oddziały te z fanatycznych jednostek wojskowych, całkowicie oddanych władcy stały się jedną z głównych sił destabilizujących państwo. Wynosili na tron i obalali sułtanów ([[Patrona Halil]])<ref name="Pajewski" />. |
W [[1826]] roku sułtan [[Mahmud II]] postanowił rozwiązać korpus janczarski, który zbuntował się na wieść o edykcie władcy. Przeciwko janczarom wysłano wówczas artylerię i [[Spahisi (Turcja)|spahisów]]. Większość janczarów zginęła, pozostali przy życiu zostali publicznie straceni. | W [[1826]] roku sułtan [[Mahmud II]] postanowił rozwiązać korpus janczarski, który zbuntował się na wieść o edykcie władcy. Przeciwko janczarom wysłano wówczas artylerię i [[Spahisi (Turcja)|spahisów]]. Większość janczarów zginęła, pozostali przy życiu zostali publicznie straceni. | ||
| Linia 55: | Linia 59: | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| − | {{ | + | {{izvori}} |
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| − | + | * Janusz Pajewski: ''Buńczuk i koncerz: Z dziejów wojen polsko-tureckich''. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978. | |
| − | * | + | * PWN Leksykon: ''Wojsko, wojna, broń''. pod red. Marcina Kamlera. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13506-9. |
| − | * | ||
| − | |||
| − | |||
[[Kategoria:Wojsko tureckie]] | [[Kategoria:Wojsko tureckie]] | ||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 14:32, 29 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Janczarzy, także janczarowie (węg. janicsár, chor. janjičari, rum. Ienicer, tur. yeniçeri – dosł. nowe wojsko) – doborowe oddziały piechoty tureckiej stanowiące trzon wojsk Imperium osmańskiego od XV do XIX wieku.
Spis treści
Historia
Zwyczaj tworzenia elitarnych oddziałów osobistej ochrony obcego pochodzenia i religii był powszechny wśród muzułmanów – przykładem są egipscy mamelucy, gdzie zwyczaj porywania dzieci był powszechny szczególnie wśród ghazich. Prawdopodobnie już w XIII wieku w ten sposób tworzono także oddziały w Turcji[1].
W 1329 roku sułtan Orchan wydał edykt o zorganizowaniu elitarnych oddziałów piechoty. Brańcy – pochodzący głównie z Bałkanów, ale również z terenów dzisiejszej Ukrainy – przymusowo przechodzili na islam. Byli oni hartowani fizycznie i uczeni sztuki wojennej. Najdorodniejszych kierowano do gwardii sułtańskiej. Trafiali się wśród nich także Polacy. Jak pisał towarzyszący polskiemu posłowi do Istambułu poeta Samuel Twardowski:
[Hali pasza siedział]
...na kosztownym wezgłowiu. Po przestronnej sali
Około kapidżije i drabanci stali.
Przy boku iczoglani z handżary złotymi,
Ciebie li Kazanowski widzę między nimi?
Albo i piękna domu nadziejo Chmieleckich
W ubiorze i tulipach spahijów tureckich?
Snaćli jeszcze magnesu afekt w was nie traci
Ku ojczystym penatom i kochanej braci...
Próżna jednak nadzieja! Żadne tam afekty,
Gdzie pogańska obłuda zawadziła sekty!|Samuel Twardowski|Przeważna legacyja J.O. Xiążęcia Krzysztofa Zbaraskiego...w roku 1621.[2]
Potem w miarę rozrastania się imperium wraz z potrzebą rozbudowy armii wprowadzono specjalny pobór dzieci (tzw. dewszirme) od wszystkich chrześcijańskich rodzin je zamieszkujących. Co 5-7 lat odbywała się branka, w czasie której każda rodzina miała oddać w niewolę sułtanowi jednego syna. Jedynie rodziny posiadające jednego męskiego potomka zwolnione były z tego obowiązku. Preferowano chłopców w wieku od 14 do 16 lat, ale brano także w wieku 7 do 8 lat[3][2].
Najlepsi wyłonieni w czasie ćwiczeń kierowani byli do gwardii przybocznej. Kwaterowali w koszarach odizolowani od społeczeństwa, poświęcając się cały czas ćwiczeniom wojskowym. Tworzyli rodzaj bractwa żołnierskiego utrzymywanego żelazną dyscypliną, owianego duchem muzułmańskiego fanatyzmu, żyjącego tylko z wojny. Ci, którzy dożyli, w wieku 45 lat przechodzili na odpoczynek[2].
Począwszy od XV wieku szeregi janczarów stale rosły, pod koniec tego wieku było ich 40 tysięcy, w 1691 roku już 100 tysięcy[4]. Cały korpus janczarów dzielił się na 196 ort, czyli wspólnot wojskowych. Orty miały wspólny kocioł i wyłącznie między siebie dzielili zdobycze wojenne.
Uzbrojeni byli w różnorodne gatunki broni, lecz zawsze posiadali krótką szablę (jatagan), włócznie, sztylet (kindżał), i początkowo łuk, zamieniony później w pistolet, a od 1566 roku w muszkiet. Walnie przyczynili się do zwycięstwa sułtana w bitwach pod Warną oraz w czasie oblężenia Konstantynopola.
W późniejszych wiekach, gdy zaczęło brakować chrześcijańskich brańców do oddziałów janczarskich zaczęto wcielać ludność muzułmańską tureckiego pochodzenia. Spowodowało to, że oddziały te z fanatycznych jednostek wojskowych, całkowicie oddanych władcy stały się jedną z głównych sił destabilizujących państwo. Wynosili na tron i obalali sułtanów (Patrona Halil)[2].
W 1826 roku sułtan Mahmud II postanowił rozwiązać korpus janczarski, który zbuntował się na wieść o edykcie władcy. Przeciwko janczarom wysłano wówczas artylerię i spahisów. Większość janczarów zginęła, pozostali przy życiu zostali publicznie straceni.
Znani janczarzy
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Andrzej Michałek: Wyprawy krzyżowe: armie ludów tureckich. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001, str. 308-309. ISBN 83-11-09173-0.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Janusz Pajewski: Buńczuk i koncerz: Z dziejów wojen polsko-tureckich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.str. 29, 38.
- ↑ Dimitri Kitsikis: Türk-Yunan İmparatorluğu. Arabölge gerçeği ışığında Osmanlı tarihine bakış. İstanbul: İletişim, 1996. ISBN 975-470-504-6.
- ↑ Советская Военная Энциклопедия. pod red. А.А. Гречко. T. 8. Moskwa: Военное Издательство Министерства Обороны СССР, 1976, str. 663.
Bibliografia
- Janusz Pajewski: Buńczuk i koncerz: Z dziejów wojen polsko-tureckich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
- PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń. pod red. Marcina Kamlera. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13506-9.
